البەتتە, «بالاعا كىتاپ وقىپ بەرىڭىز» دەگەن كەڭەستى بارشا اتا-انا بىلەدى. ونى باسشىلىققا الاتىندار دا كوپ ەكەنى ءسوزسىز. شىن مانىندە ماسەلەنىڭ قالاي بولىپ جاتقانىن كورۋ ءۇشىن اينالامداعى وتباسىلار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزدىم. ارينە, بۇل بەلگىلى قورىتىندى جاسايتىنداي ستاتيستيكالىق زەرتتەۋ ەمەس. مەنىڭ شاعىن ساۋالناماما 10 وتباسى عانا قاتىستى. ولارعا «بالالار كىشكەنتاي بولعاندا كىتاپ وقىپ بەردىڭىز بە؟», «نەشە جاسىنان باستاپ كىتاپ وقىپ بەرە باستادىڭىز؟», «قانشا جاسقا دەيىن كىتاپ وقىپ بەردىڭىز؟», «قاي ۋاقىتتا (كۇندىز, كەشكە) كىتاپ وقىدىڭىزدار؟», «ۇيىقتار الدىندا ەرتەگى, اڭگىمە, ولەڭ ايتىپ بەردىڭىز بە؟» دەگەن سۇراقتاردى قويدىم.
دوستارىمنىڭ اراسىندا بالاسىنا كىتاپ وقىپ بەرەتىن وتباسىلار كوپ بولىپ شىقتى. كوبىنەسە بالالارىنا جاتاردا ەرتەگى وقىپ بەرىپ, ولەڭ ايتىپ, سۋرەت بويىنشا سيپاتتاپ, ويدان شىعارىلعان اڭگىمەلەر ايتىپ, ءتىپتى ءالى دۇنيەگە كەلمەگەن بوپەسىنە كىتاپ وقىپ, جاعىمدى مۋزىكا تىڭداتىپ, ونىڭ دۇنيەگە كەلۋىن اسىعا كۇتكەن وتباسىلار دا بار ەكەن.
قازىرگى كەزدە جاس انالار بالاسىنا وقىپ بەرەتىن كىتاپتار, ايتىپ بەرەتىن اندەر ىزدەيدى: دۇكەندە بولسا – جاقسى, بولماسا – ينتەرنەتتەن قارايدى. كىتاپ سورەلەرى ەلىمىزدە باسىلعان بالالار ادەبيەتىنە سىقيىپ تولىپ تۇرماعانىن وزدەرىڭىز دە كورىپ جۇرسىزدەر. دەگەنمەن وسى باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتقان باسپالار دا جوق ەمەس. ءوزىمىزدىڭ, كورشى ەلدەردىڭ, الىس-جاقىن مەملەكەتتەردەگى كىتاپ دۇكەندەرىنە كوز جۇگىرتكەندە, بالالار ادەبيەتى كەلەسىدەي جاس ارالىقتارىنا بولىنگەنىن كورەمىز: مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا, ورتا سىنىپ وقۋشىلارىنا, جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا نەمەسە جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان ادەبيەت. بۇل ءوز ىشىندە تاعى بولىنە بەرۋى مۇمكىن. ياعني, تۋعاننان 6 ايعا دەيىن, 1 جاسقا دەيىن, 3 جاسقا ارنالعان دەگەندەي جالعاسا بەرەدى.
عىلىمي جىكتەۋدە (كلاسسيفيكاتسيا) شىعارمالاردىڭ ءۇش ءتۇرى انىقتالعان:
- بالالارعا ارنالىپ جازىلعان شىعارمالار;
- ۇلكەندەرگە ارنالىپ جازىلعان, بىراق بالالار دا وقيتىن شىعارمالار;
- بالالاردىڭ وزدەرى جازعان شىعارمالار.
سونىمەن بىرگە بالالار ادەبيەتىنىڭ تەگى مەن ءتۇرى ەرەسەكتەرگە ارنالعان ادەبيەتتەن الىس كەتپەگەن. دەگەنمەن, بالالار ادەبيەتىندە تراگەديا بولماۋى كەرەك, بالانىڭ جانى گارمونيانى, جاقسىلىقتى قالاپ تۇرادى. كىتاپتىڭ مىندەتىنە قاراي بالالار ادەبيەتى عىلىمي-تانىمدىق ادەبيەت, ونىڭ ىشىندە وقۋ-تانىمدىق جانە ادەبي-تانىمدىق بولىپ ەركەشەلەنەدى. سونىمەن بىرگە ەتيكالىق ادەبيەتتى دە ۇمىتپاۋىمىز كەرەك, ياعني ادامگەرشىلىك (مورالدىق) قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا اسەر ەتەتىن حيكايات, اڭگىمە, ولەڭ, پوەمالار. ونىڭ ىشىندە قيال-عاجايىپ, تاريحي جانە پۋبليتسيستيكالىق ادەبيەت تە بار.
كورنەي چۋكوۆسكيدىڭ «ەكىدەن بەسكە دەيىن» دەگەن كىتابىن وقىعان بولساڭىز, سوزدىك قورىڭىز مىناداي, ءتىپتى ودان دا باسقا, سوزدەرمەن تولىققانىنا كۇمان جوق: «ەكيكيكي», «ارابەسكا», «گلوسسا»... مەنى قىزىقتىرعانى «ەكيكيكي» ءسوزى بولدى. ك.چۋكوۆسكيدىڭ ايتۋىنشا, بۇل «دايىندىقسىز, اياق استىنان, قۋانىش ۇستىندە شىعارىلعان توسىن ۇيقاس. ونى كىشكەنتايلار اياق استىنان شىعارادى, وتە قىسقا, بىرنەشە رەت قايتالانىپ ايتىلادى, باسقا بالالار ونى ءىلىپ الىپ قايتالاپ جۇرەدى». سونداي-اق ەكىدەن بەس جاسقا دەيىنگى بالالار سەكىرىپ, جۇگىرىپ ءجۇرىپ ولەڭ شىعارادى دەيدى. ول جەردە تەك قۋانىش بار, ءتىپتى كوڭىلسىز جاعدايدىڭ ءوزىن دە بالالار قۋانا جەتكىزە الادى. ولار ءوزى مەن اينالاعا دەگەن قۋانىشىن جاسىرا المايدى, بارىنە ريزا بولعانىن ۇيقاستىرا, ءتىپتى ۇيقاسى بولماسا دا اۋەندەتە ايتادى. كوڭىل-كۇيى جوق, ءالسىز, ۇيقىلى-وياۋ بالا ءبىر دە ءبىر تاقپاق, ولەڭ جولىن شىعارا المايدى. ارينە, بۇل تاقپاقتاردا مازمۇن دا, ءمان دە بولماۋى مۇمكىن, ونداعى ەڭ باستى دۇنيە – مۋزىكا, اۋەن. سوندىقتان اتا-انالار بالالارىنىڭ بىلدىرىن, اياق استىنان ويلاپ تاپقان ۇيقاستارىن, اۋەندەتىپ ايتقان تىركەستەرىن جازىپ السا, ءتۇرلى زەرتتەۋلەردىڭ نەگىزى بولار ەدى. چۋكوۆسكي ءوزى باقىلاعان ۇيقاس جولدارىن زەرتتەي كەلە ولاردىڭ ىرعاعى كوبىنەسە «حورەي» ەكەنىن ايتادى. ال «قازاق بالالارى كىشكەنتاي كەزىندە قانداي ولەڭ ىرعاعى مەن ولەڭ ولشەمىن تاڭدايدى ەكەن؟» دەگەن سۇراق مەنى دە قىزىقتىرادى.
باقىتگۇل سالىحوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
