ەلباسى سەنىم گراموتالارىن قابىلداعان ەلدەردىڭ قاتارىندا ماروككو كورولدىگىنىڭ ەلشىسى ابدەلجاليل سوبري, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشىسى كيتۋمەتتسي سيپەلو تاندەكا مەتتيۋس, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ەلشىسى مۇحاممەد احمەد سۇلتان يسا ءال-دجابەر, ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ ەلشىسى زاحير بەن مۋتيش ءال-انەزي, مالايزيا ەلشىسى داتو سايد موحاماد باكري بين سايد ابدۋل راحمان, گرۋزيا ەلشىسى زۋراب اباشيدزە, موڭعوليا ەلشىسى لۋۆسان باتتۋلگا سەكىلدى جەتى مەملەكەتتىڭ ەلشىسى بولدى.
مەملەكەت باسشىسى راسىمگە قاتىسۋشىلاردى قۇتتىقتاپ, شەتەلدىك ديپلوماتتاردىڭ قىزمەتتەرى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭدە باستالعالى وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
– قاڭتار ايىندا مەن حالىققا ارناعان جولداۋدا قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتىن بەلگىلەدىم. ءبىز كۇش-جىگەرىمىزدى ەلدىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋعا باعىتتايمىز, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ بيىلعى 10 ناۋرىزدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويۋى ەل ومىرىندەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى وقيعا بولىپ سانالاتىنىن ايتتى.
– سوڭعى تۇزەتۋلەرگە سايكەس, پرەزيدەنتتىڭ بىرقاتار وكىلەتتىكتەرى بيلىكتىڭ باسقا تارماقتارىنا بەرىلدى. كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمنىڭ, ەل ەگەمەندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىنىڭ مىزعىماستىق كەپىلدىگى نىعايا ءتۇستى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە ءوڭىر اتىنان وكىلدىك ەتۋ قازاقستان ءۇشىن زور مارتەبە ەكەنىن جەتكىزدى.
قازاقستان پرەزيدەنتى يادرولىق قاۋىپسىزدىك, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, سۋ قاۋىپسىزدىگى جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەملەكەتىمىزدىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى جۇمىسىنىڭ باسىمدىعى بار ءتورت باعىتى رەتىندە قاراستىرىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاقستان – جاھاندىق انتيادرولىق قوزعالىستىڭ باستاۋشىسى ءارى كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى. بيىل استانادا يادرولىق سىناقتارعا قارسى ءىس-قيمىلدىڭ حالىقارالىق كۇنى – 29 تامىزدا بىرقاتار ماڭىزدى حالىقارالىق ءىس-شارا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇۇ-نىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن, پاريج كەلىسىمدەرىن ىسكە اسىرۋعا جانە «جاسىل ەكونوميكانى» ناسيحاتتاۋعا قازاقستاننىڭ بەلسەنە اتسالىسىپ وتىرعانىن ايتتى.
– وسى ماقساتتا استانادا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىمەن ەكسپو حالىقارالىق كورمەسى وتەدى. كورمە جۇمىسى اياقتالعان سوڭ ەكسپو بازاسىندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى رەسمي تۇردە جۇمىسىن باستايدى, سونداي-اق وندا ءىت-ستارتاپتاردىڭ حالىقارالىق تەحنوپاركىن, ەنەرگەتيكاعا, قورشاعان ورتاعا جانە تەحنولوگيالارعا ماماندانعان كلاستەرلەردەن تۇراتىن عىلىمي-تەحنولوگيالىق پاركىن قۇرۋ كوزدەلگەن, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ەكونوميكالىق باعىت شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىز ساۋدانى ۇلعايتىپ, ءوندىرىستى دامىتۋ ءۇشىن ساپالى ينۆەستيتسيا تارتۋعا ءمۇددەلىمىز. ينۆەستورلار ءۇشىن ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان, سونداي-اق «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا قىزمەت كورسەتىلەدى. ءبىزدىڭ ەل 2015 جىلدان بەرى دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ مۇشەسى بولىپ سانالادى. قازاقستان «بيزنەس جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى» كورسەتكىشى بويىنشا الەمنىڭ 190 ەلىنىڭ اراسىنان 35-ءشى ورىن الىپ وتىر, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان وڭتايلى ورنالاسقانىنا توقتالىپ, مۇنىڭ قازاقستاندى ماڭىزدى كولىك-ترانزيت تورابى رەتىندە قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.
– ەلىمىز ارقىلى ەۋروپادان قىتايعا جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازياعا باراتىن قىسقا جولدار وتەدى. وسىعان وراي, «نۇرلى جول» ۇلتتىق ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاماسى بەلسەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. كاسىپكەرلەر قاۋىمى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا جانە اۋقىمدى جەكەشەلەندىرۋ ناۋقانىنا اتسالىسا الادى. ءسىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز وسى جوبالارعا بەلسەنە قاتىسادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ كوپۆەكتورلى سيپاتتا ەكەنىن ايتىپ, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىن الەمدەگى نەگىزگى سەرىكتەسىمىزدىڭ ءبىرى رەتىندە دەپ اتادى.
– امىرلىكتەر قازاقستان ەكونوميكاسى ءۇشىن اسا ءىرى وڭىرلىك ينۆەستور بولىپ سانالادى. ءبىزدىڭ ەلدە امىرلىكتەر كاپيتالىنىڭ ۇلەسى بار 200-گە جۋىق بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. استانادا قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان وڭىردەگى اسا ءىرى «ابۋ دابي پلازا» ينۆەستيتسيالىق جوباسى كوز الدارىڭىزدا جۇزەگە اسۋدا. امىرلىكتەر باسشىلىعىمەن مەنىڭ كەزدەسۋلەرىمنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بىرلەسكەن ءىرى جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندە ۋاعدالاستىق, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ساۋد ارابياسى كورولدىگىن ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باستامالارىن ۇدايى قولداپ كەلە جاتقان ماڭىزدى حالىقارالىق سەرىكتەسىمىزدىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىراتىنىمىزدى جەتكىزدى.
– ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدى مەيلىنشە دامىتۋعا مەنىڭ ەر-ريادقا بىلتىرعى قازان ايىنداعى ساپارىم دا سەپتىگىن تيگىزدى. ءبىز اگروونەركاسىپ كەشەنى, مۇناي حيمياسى, ەنەرگەتيكا, گەولوگيالىق بارلاۋ سالالارىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى ىلگەرىلەتۋگە ءوزارا مۇددەلىلىكتى قۋاتتادىق, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ماروككو كورولدىگىمەن قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ جۇيەلى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– استانادا ماروككو ەلشىلىگىنىڭ اشىلۋى ءوزارا ءتيىمدى ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ ازيا-تىنىق مۇحيتى وڭىرىندەگى سەنىمدى سەرىكتەسى – مالايزيامەن ۇنقاتىسۋ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
– جوعارى تەحنولوگيالىق ينفراقۇرىلىم جانە قۇرىلىس جوبالارى, يسلام بانكينگى جۇيەسى, «حالال» ستاندارتىنداعى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن شىعارۋ سياقتى باعىتتاردا ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ءمان بەرۋ قاجەت. مالايزيا – اسەان-نىڭ مويىندالعان كوشباسشىسى. قازاقستان بۇل قاۋىمداستىقپەن تىعىز بايلانىسىن ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ, ساۋد ارابياسىنىڭ, ماروككونىڭ جانە مالايزيانىڭ ەلشىلەرىنە ءسوز ارناي وتىرىپ, ولار بيىل قىركۇيەكتە استانادا وتەتىن يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ عىلىم مەن تەحنولوگيالار جونىندەگى سامميتىنە ءوز ەلدەرىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە قاتىسۋى ءۇشىن بەلسەنە اتسالىسادى دەپ ءۇمىت ارتاتىنىن جەتكىزدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا باسا ءمان بەرەتىنىن ايتتى.
– وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ بەدەلدى مۇشەسى ءارى افريكا قۇرلىعىنداعى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ۇدەرىستەرگە قاتىسىپ وتىرعان نەگىزگى ەل رەتىندە تانىمال. قازاقستان بۇل ەلمەن ىنتىماقتاستىعىن سەرىكتەستىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرۋگە مۇددەلى. ارىپتەستىگىمىزدىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە 2015 جىلى قۇرىلعان «قازاقستان پاراماۋنت ينجينيرينگ» ءبىرلەسكەن كاسىپورنىن ايتۋعا بولادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى گرۋزيامەن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
– ءبىز تبيليسيمەن ۇنقاتىسۋدى بارلىق سالادا جانە بارلىق دەڭگەيدە ءارى قاراي جالعاستىرۋعا مۇددەلىمىز. گرۋزيا پرەزيدەنتىنىڭ استاناعا الداعى ساپارى اياسىندا ءبىز كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەردى تالقىلاپ, ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالى باعىتتارىن ايقىندايمىز دەپ سەنەمىن, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ موڭعوليانى شىعىس ازياداعى ماڭىزدى سەرىكتەس رەتىندە قاراستىراتىنىن اتاپ ءوتتى.
– سوڭعى جىلدارى موڭعوليانىڭ ازياداعى ماڭىزدى ترانزيتتىك مەملەكەت, ساۋداداعى ارىپتەس جانە تابيعي رەسۋرستاردى جەتكىزۋشى رەتىندەگى ءرولى ايتارلىقتاي ارتتى. حالىقتارىمىزدىڭ تاريحىنداعى ورتاقتاستىق, ەكونوميكالىق مۇددەلەرىمىز بەن گەوساياسي سىن-قاتەرلەردىڭ ۇقساستىعى قازاقستان مەن موڭعوليانىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى ءتيىمدى نىعايتۋ قاجەتتىلىگىن تۋدىرادى, – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2017 جىلى قازاقستان مەن راسىمگە قاتىسىپ وتىرعان ەلشىلەردىڭ ەلدەرى اراسىندا ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناۋىنىڭ مەرەيلى مەجەسى اتاپ وتىلەتىنىن ايتتى.
– بيىل ءبىزدىڭ ەلارالىق بايلانىستارىمىزدىڭ باستالعانىنا 25 جىل تولادى. سىزدەردىڭ استاناداعى قىزمەتتەرىڭىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالادى دەپ سەنەمىن, – دەپ تۇيىندەدى مەملەكەت باسشىسى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءراسىمگە قاتىسۋشىلاردى قازاقستانداعى ديپلوماتيالىق قىزمەتتەرىنىڭ رەسمي تۇردە باستالۋىمەن قۇتتىقتاپ, ولارعا جانە وتباسىلارىنا دەنساۋلىق پەن تابىس تىلەپ, ەلىمىزدە وتكىزەتىن كۇندەرىنىڭ جايلى بولۋىنا نيەتتەستىك ءبىلدىردى.
ەلشى زاحير بەن مۋتيش ءال-انەزي قازاقستان پرەزيدەنتىنە ساۋد ارابياسى كورولىنىڭ سالەمىن جەتكىزگەنى تۋرالى ايتتى.
– سەنىم گراموتاسىن تاپسىرعانىم ءۇشىن قۋانىشتىمىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارى مارتەبەلى پرەزيدەنتىنە ساۋد ارابياسىنىڭ كورولىنىڭ سالەمىن جەتكىزدىم. پرەزيدەنت مىرزا ساۋد ارابياسىنىڭ كورولى جولداعان قاسيەتتى قاعبانىڭ جامىلعىسىن قۋانىشپەن قابىل الدى. سونىمەن قاتار, ساۋد ارابياسى كورولىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارمەن كەلۋ نيەتى كورسەتىلگەن حاتىن جەتكىزدىم. قۇداي قالاسا, ساپار جاقىن ارادا جۇزەگە اسادى دەگەن ءۇمىتىمىز بار,– دەدى ساۋد ارابياسى كورولدىگىنىڭ ەلشىسى.
ماروككو كورولدىگىنىڭ ەلشىسى ابدەلجاليل سوبري جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنە ماروككو كورولى مۇحاممەد VI-نىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزگەنىن ايتتى.
– مارتەبەلى كورول باۋىرلاس ءارى دوستاس ەل قازاقستانمەن ارادا بايلانىستى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن جەتكىزدى. قازاقستان مەن ماروككو اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ جاقسى ەكەنىنەن حاباردارسىزدار. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ءوز ايماعىندا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ەكى مەملەكەت تە باسقا دىندەر, مادەنيەتتەر جانە وركەنيەتتەر ءۇشىن اشىق. ەكى ەلدە دە بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ماڭىز بەرىلەدى, – دەدى ول.
بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ەلشىسى مۇحاممەد احمەد سۇلتان يسا ءال-دجابەر قازاقستان پرەزيدەنتى مەن حالقىنا قوناقجاي پەيىلى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا كەلگەن العاشقى كۇننەن باستاپ ىستىق پەيىلمەن قارسى العاندارىڭىز ءۇشىن العىس ءبىلدىرەمىن. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ باسشىلىعىنا دا ماعان قازاقستان سىندى دوستاس مەملەكەتتە ديپلوماتيالىق ميسسيا اتقارۋ سىندى مارتەبەلى مىندەت جۇكتەگەنى ءۇشىن ريزا,– دەدى ول. ەلشى ايتىپ وتكەندەي, ەكى مەملەكەتتىڭ اراسىنداعى بايلانىستار مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىنىڭ ءوزارا دوستىعىنىڭ ارقاسىندا جىل ساناپ نىعايىپ كەلەدى.
جەتى مەملەكەتتىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلەرى قازاقستان پرەزيدەنتىنە العىستارىن ءبىلدىردى. ولار ءوز ەلدەرىنىڭ الداعى ۋاقىتتا قازاقستانمەن اراداعى جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق بايلانىستاردى نىعايتا تۇسۋگە نيەتتى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
