بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ماعزام قاسىموۆ ۋاقىتتىڭ اۋەل باستا بەلگىلەنگەن زاڭدىلىققا ساي وتەتىنىن العا تارتادى. ءيا, تاعدىردىڭ الىمساقتان جازىلىپ قوياتىنى اقيقات. تەك ونى اركىم ءارتۇرلى باعامداپ, وزىندىك ورەگە سالادى. سوندىقتان, ءار ادامنىڭ ءوز ەسەبى مەن مەجەسى بار. سوڭىندا قالدىرعان ءىزىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, جالىنداعان جاستىق شاق پەن ءومىردىڭ قىزىقتى ساتتەرىن ساعىنا ەسكە العان ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى دا سونىڭ ءبارى كوزدى اشىپ-جۇمعانشا وتە شىققانىن ايتادى. ءتىپتى جەتپىستىڭ اۋىلىنا قالاي جەتكەنىن دە اڭعارماي قالىپتى...
ماعزام قاسىموۆ سوعىستان كەيىنگى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە, ياعني 1947 جىلى ءساۋىر ايىندا اقمولادا دۇنيەگە كەلگەن. جەتى اتاسىنان بەرى سول ءوڭىردى مەكەن ەتكەن. اكەسى ەسەنگەلدى جاستا-
يىنان جوقشىلىق كورىپ, تاعدىردىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ وسەدى. ۇزاق ۋاقىت ناعاشى اپكەسىنىڭ قولىندا, كەيىن پەتروپاۆلداعى «كازاحكوممۋنا» بالالار ۇيىندە تاربيەلەنەدى. سول جەردە قازاق تىلىندە جەتىجىلدىقتى ءبىتىرىپ, پەدتەحنيكۋمعا وقۋعا تۇسەدى. وقۋىن تامامداعان سوڭ قازاق ورتا مەكتەبىنە باستاۋىش سىنىپ مۇعالىمى بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى. العىرلىعىنىڭ ارقاسىندا جۇمىسىن ىستەي ءجۇرىپ, سول كەزدە جاڭادان قۇرىلعان اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ شىعادى. اعادىر ستانساسىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ديرەكتورى, قاراعاندى, اقمولا وبلىستارىندا وبلىستىق ءبىلىم بولىمدەرى مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ ورىنباسارى بولدى. ودان بولەك, الماتى وبلىسىنا قاراستى دەگەرەس اۋىلىندا ورتا مەكتەپ ديرەكتورى جانە جامبىل اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. ال 1965 جىلى رەسپۋبليكامىزدىڭ مينيسترلەر كەڭەسىنە جۇمىسقا قابىلدانىپ, الماتى قالاسىنا ءبىرجولا كوشىپ كەلەدى.
ماعزام اناسى مانار احمەتقىزىن دا ەرەكشە ساعىنىشپەن ەسكە الادى. م.احمەتقىزى ونىنشى سىنىپتى بىتىرگەننەن كەيىن اعادىر تەمىر جول ستانساسىنداعى مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ ورنالاسادى. تۇرمىسقا شىققان كەزدە مانار اپانىڭ جاسى بار بولعانى 17-دە ەدى. سوعان قاراماستان ول ىزدەنىسىن توقتاتپاي, ءبىلىم الۋدى جالعاستىرا بەرەدى. بۇل تالپىنىسى ءوز جەمىسىن بەرىپ, قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىن بىتىرەدى. الماتىعا كوشىپ كەلگەن كەزدە كىشى ستانيتساداعى كەشكى مەكتەپتىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالادى. سونىمەن قاتار, قازاق كسر-ءى اعارتۋ مينيسترلىگىنە قاراستى مۇعالىمدەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتى قازاق ءتىلى مەن قازاق ادەبيەتىن وقىتۋ ءادىستەمەسى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولدى.
ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى دەگەرەس اۋىلىندا مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتادى. مەكتەبى جايىندا ءسوز بولعاندا كەيىپكەرىمىز العاش قالام ۇستاتقان ۇستازى ۆارۆارا انتونوۆنا لياپۋندى ەرەكشە ىقىلاسپەن ەسكە الدى. ورتا مەكتەپتى ۇزىناعاش اۋىلىندا ءبىتىرىپ, 1966 جىلى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا ينجەنەر-ەلەكت-
ريك ماماندىعى بويىنشا وقۋعا ءتۇسەدى. جوعارى وقۋ ورنىندا وقي ءجۇرىپ ول «سترومپروەكت» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا اعا لابورانت بولىپ ەڭبەك ەتتى. كەيىن الماتى حالىقتىق شارۋاشىلىق ينستيتۋتىن ءتامامداپ, ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الدى.
ال 1971 جىلى م.قاسىموۆ قازكسر ەت جانە ءسۇت ونەركاسىبى مينيسترلىگىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ باس باسقارماسىنا ينجەنەر رەتىندە جۇمىسقا قابىلدانادى. ماعزام اعا سول كەزدە گلاۆكانى باسقارىپ تۇرعان ياكوۆ يزرايلەۆيچ گرويسماندى ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى العاشقى ۇستازى رەتىندە سانايدى. سەبەبى, كەڭسە تارتىبىمەن جانە قۇجاتتارمەن جۇمىس ىستەۋدى ءدال وسى كىسىدەن ءۇيرەنگەن ەدى. سول جەردە جۇمىس ىستەپ ءجۇرىپ ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى كەزىندە مەملەكەتتىك ماراپاتتاردىڭ ءبىرى سانالعان ۆ.ي.لەنيننىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان توسبەلگىمەن ماراپاتتالىپ, قىزمەتتەگى العاشقى مەدالىن الادى. كەيىن گرويسماننىڭ بەرگەن ءتالىم-تاربيەسىنىڭ م.قاسىموۆتىڭ رەسپۋبليكالىق ەسەپتەۋىش ورتالىعىندا ينجەنەر-باعدارلاماشى جانە قازاق كسر مينيسترلەر كەڭەسىن باستى قامتاماسىز ەتۋشى «قازەلەكتروكومپلەكت» مامانداندىرىلعان كونتورىندا باس ينجەنەر بولعان كەزىندە دە كوپ سەپتىگى ءتيدى. ءاسىرەسە, رەسپۋبليكامىزدىڭ جوعارعى كەڭەس پرەزيديۋ-
مىندا تۇراقتى كوميسسيا ءبولىمىنىڭ اعا كونسۋلتانتى بولىپ جۇمىس ىستەگەن كەزىندە گرويس-
مان مەكتەبىنىڭ يگىلىگىن مولىنان كوردى.
ماعزام ەسەنگەلدى ۇلىنىڭ ءومىربايانىنا زەر سالساڭىز, ونىڭ زاڭ بيلىگىنىڭ جوعارى ورگانىندا قىزمەت ىستەگەن كەزەڭى ەرەكشە ءمانگە يە ەكەنىن اڭعاراسىز. سول جەردە ءجۇرىپ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتتارىمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەدى. ولاردىڭ ءبارى تۇراقتى كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى بولاتىن. ال م.قاسىموۆ كولىك جانە بايلانىس جونىندەگى, حالىقتىق تۇتىنۋ تاۋارلارى, ساۋدا جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ جونىندەگى, حالىقتىق ءبىلىم جانە عىلىم جونىندەگى كوميسسيالارعا جەتەكشىلىك ەتتى. تۇراقتى كوميسسيا بولىمىندە جەتى جىل جەمىستى ەڭبەك ەتكەننەن كەيىن م.قاسىموۆ پرەزيديۋمدا جۇمىس ىستەدى. ول جەردە دە كەڭەستەردىڭ جۇمىس ماسەلەلەرى جونىندەگى ءبولىم مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى, كەڭەستىك جۇمىس كابينەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى.
ماعزام ەسەنگەلدى ۇلىنىڭ كەڭەستىك جۇمىس كابينەتىنەن بولەك قازكسر حالىق دەپۋتاتتار كەڭەسىندە اۋقىمدى ۇيىمداستىرۋ قىزمەتتەرىن اتقارعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. م.قاسىموۆ العاش رەت بالامالى نەگىزدە سايلانعان ءارى تاۋەلسىزدىك تۋرالى دەكلاراتسيا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى, مەملەكەتتىك قۇرىلىم, ەكونوميكالىق رەفورمالار, الەۋمەتتىك دامۋ, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى رەتتەيتىن زاڭدار مەن قاۋلىلار سەكىلدى تاريحي قۇندى قۇجاتتاردى قابىلداعان 12-شاقىرىمداعى دەپۋتاتتار كورپۋسىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋعا دا بەلسەنە قاتىستى. جوعارعى كەڭەستە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن كەزدە پرەزيديۋمنىڭ ون بىردەي توراعاسى اۋىستى. ال بۇل ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى ءۇشىن مول تاجىريبە ەدى.
تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن دە م.قاسىموۆ ەلىمىزدىڭ اياقتان تۇرىپ كەتۋى جولىندا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي ەڭبەك ەتتى. ءار جىلدارى ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى سەناتى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ اپپاراتتارىن باسقاردى.
سونىمەن قاتار, كەيىپكەرىمىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگى جانىنداعى شەتەلدىك كاپيتالدى يگەرۋ جونىندەگى كوميتەتتىڭ كاپيتالدار نارىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەكىلدى لاۋازىمدى قىزمەتتەردى دە اتقاردى. بۇل قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە جاڭادان قالىپتاسا باستاعان, ەلىمىز ءۇشىن ينۆەستيتسيا اۋاداي قاجەت ەڭ اۋىر كەزەڭ ەدى. سول كەزدەگى شەتەلدىكتەرمەن جۇرگىزگەن كۇردەلى كەلىسسوزدەر ماعزام ەسەنگەلدى ۇلىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن ەسىندە.
ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى ەڭبەك جولى تۋرالى ايتقان كەزدە ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنداعى ەڭ ءىرى جوباسى, قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسى, ەلباسىنىڭ ءتول تۋىندىسى – استانانىڭ قالىپتاسۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسقانىن ماقتانىشپەن ەسكە الادى. وسى رەتتە ونىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋ-باقىلاۋ بولىمىندە مەملەكەتتىك ينسپەكتور بولىپ ىستەگەن جىلدارعا توقتالماي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل جاۋاپتى قىزمەتتى ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى 1999-2004 جانە 2007-2008 جىلدار ارالىعىندا, ياعني التى جىل اتقاردى. اتالعان قىزمەتتە م.قاسىموۆقا ىرگەسى جاڭادان قالانعان جاس ەلوردا – استانا قالاسىنا قاتىستى جۇمىستارعا جەتەكشىلىك ەتۋ سەنىپ تاپسىرىلدى. استاناعا كۋراتورلىق ەتكەن جىلدارى م.قاسىموۆ ەلوردانى دامىتۋ ءجونىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن بەس بىردەي جينالىسقا قاجەتتى ماتە-
ريالدار دايىنداعان. ونىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن «استانانىڭ گۇلدەنۋى – قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى» باعدارلاماسى دايىندالىپ, قابىلداندى. سونداي-اق, استانانى كوگالداندىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان «زەلەنستروي» ترەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا دا اتسالىستى. ودان بولەك, ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى جاڭا مەگاپوليستىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن ينۆەستيتسيا تارتۋدا ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتتى.
رەتى كەلگەندە ماعزام ەسەنگەلدى ۇلى استاناعا ءۇش بىردەي اكىمنىڭ, ياعني ادىلبەك جاقسىبەكوۆ, ومىرزاق شوكەەۆ جانە تەمىرحان دوسمۇحامبەتوۆتىڭ كەزىندە كۋراتورلىق ەتكەنىن اتاپ ءوتكەن ءجون.
قىزمەتتىك مانسابىنىڭ شارىقتاۋ شىڭىنا شىققان ساتىندە م.قاسىموۆ سياقتى مايتالمان مامانعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىگى الماتى قالاسى بويىنشا تارتىپتىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى سياقتى اسا جاۋاپتى ساياسي قىزمەت ۇسىنىلدى. وسىلايشا ءومىر بويى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ءىستەگەن ماعزام ەسەنگەلدى ۇلىنا ءوزىنىڭ كەشەگى ءارىپتەستەرىنە قاتىستى ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋ مىندەتى جۇكتەلدى. مىنە, ءدال وسى كەزدە م.قاسىموۆ ءوز ىسىنە شەبەر, كاسىبي مامان عانا ەمەس, سونداي-اق, وتە ءادىل, ادال ءارى جاۋاپتى باسشى رەتىندە تانىلا ءتۇستى. بۇل اگەنتتىكتە م.قاسىموۆ بەس جىلداي جۇمىس ىستەدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ادەپ نورماسىن ساقتاۋى, ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن جۇمىس ىستەۋ مادەنيەتىن ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قاجىرلى ەڭبەك ەتتى. ونىڭ بۇل ەڭبەكتەرى وزىنە لايىق باعاسىن الىپ, ماعزام قاسىموۆ «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىمەن جانە كوپتەگەن مەدالدارمەن ماراپاتتالدى.
ماعزام ەسەنگەلدى ۇلىنىڭ وتباسى – ىنتىماعى جاراسقان, ونەگەلى جاندار. جۇبايى ءاليا سالعاراقىزى ينجەنەر-حيميك, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. ۇلدارى سۇلتان مەن ەرلان, كەلىنى ءامينا دا ءوزى سياقتى ءبىلىمدى جانە وتە ەڭبەكقور ازاماتتار. الفيا جانە كاميلا ەسىمدى نەمەرەلەرى دە بار. جۇبايى ەكەۋىنىڭ بۇگىنگى كوز قۋانىشتارى دا سول بالاپاندار. زەينەتكە شىقسا دا جۇمىستان قوز ۇزبەگەن م.قاسىموۆ بۇگىندە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى قوعامدىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ ادەپ جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى, «قازاۆتوجول» ۇك» اق مەن كولىك ءجانە كوممۋنيكاتسيا ينستيتۋتىنىڭ تاۋەلسىز ديرەكتورى, اقپاراتتاندىرۋ حالىقارالىق اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۆولەيبول فەدەراتسياسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى رەتىندە ولاردىڭ جۇمىستارىنا بەلسەنە ارالاسىپ كەلەدى.
نيكولاي كولينكو
