ەندى قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قانداي جۇمىستار اتقارىپ ۇلگەردى جانە ەلىمىزدىڭ مۇشەلىككە قاتىستى كەلەشەك ماقساتتارى قانداي؟ – دەگەن سۇراقتار توڭىرەگىندە ءوز ويىمىزدى جەتكىزىپ كورسەك.
قازاقستان 2017 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ, كەڭەستىڭ تولىق قۇقىلى مۇشەسى رەتىندە الەمنىڭ ەڭ كوكەيكەستى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاتىسىپ كەلەدى. نەگىزىنەن, بۇۇ جارعىسىنىڭ 24-بابىنا ءسايكەس, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن بەيبىتشىلىكتى ۇستاپ تۇرۋ باستى مىندەت رەتىندە جۇكتەلگەن. بۇۇ-نىڭ باستى «التى ورگانىنىڭ» قاتارىنان تابىلاتىن قك مۇشەلىگىندە 15 مەملەكەت بولسا, سونىڭ 10-ى داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانادى.
قازىرگى بۇۇ قۇرامىنداعى 193 مۇشە مەملەكەتتىڭ باسىم داۋىسىن العان قازاقستان ءۇشىن بۇل ۇلكەن جەتىستىك. ءويتكەنى, تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرگى ۋاقىتتا ەلىمىز الەمدە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ورنىقتىرۋ باعىتىندا كوپتەگەن ۇسىنىستار بەردى. بۇل ۇسىنىستار حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان قولداۋعا يە بولىپ كەلەدى. ەندى بۇۇ قك-ءنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە قازاقستاننىڭ ءوزى ماڭىزدى ماسەلەلەردى كۇن تارتىبىندە تالقىلاۋعا ۇسىنا الادى. اسىرەسە, بۇرىن ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى جانە ورتالىق ازياداعى وتكىر دەگەن ماسەلەلەر سىرت قالىپ جاتسا, ەندى ەلىمىزدىڭ باستاماسىمەن نازارعا الىناتىن بولادى.
ايتا كەتكەن ءجون, ءوز ءوڭىرىمىز – ورتالىق ازياعا قاتىستى قك-ءنىڭ ارنايى قارارى دايىندالۋدا. بۇل قارار, ياعني قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمى دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن وسى اۋماققا اۋدارىپ, ورتالىق ازيانىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىنا جاعىمدى اسەر ەتپەك. قاراردىڭ قابىلدانۋى قازاقستاننىڭ قك-دە توراعالىق ەتەتىن كەزەڭ بارىسىندا كوزدەلىپ وتىر. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە توراعالىق اۋىسپالى بولعاندىقتان, الفاۆيت بويىنشا 1 اي سايىن اۋىسىپ وتىرادى. قازاقستان قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە 2018 جىلعى قاڭتار ايىندا توراعالىق ەتەتىن بولادى.
قك قارارلارىنا كەلەتىن بولساق, ءاربىر قارارعا قاتىستى كەڭەستىڭ قۇرامىندا بولەك كوميتەت ۇيىمداستىرىلىپ, ءتيىستى رەسۋرستار ءبولىنىپ, باقىلاۋ ءجۇيەسى قۇرىلادى. ناقتى ايتقاندا, قك شەشىمدەرى تەك قاعاز بەتىندە قالماي, تولىعىمەن ىسكە اسۋ ءۇشىن جاعداي جاسالادى.
قازاقستان وسىنداي كوميتەتتەردىڭ ۇشەۋىنە باسشىلىق ەتەدى: ەلىمىز «يسلام مەملەكەتىنە» (قازاقستاندا تىيىم سالىنعان) قارسى كۇرەس, اۋعانستاندى قالپىنا كەلتىرۋ جانە سومالي/ەريترەياداعى جاعداي ءجوندەرىندەگى كوميتەتتەرگە توراعا بولىپ سايلاندى. بۇل – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جانە وتاندىق ديپلوماتتاردان ەرەكشە بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتەدى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرە وتىرىپ, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ارىپتەستەرىمىز ەلىمىزدىڭ وكىلدەرىن سولتۇستىك كورەيا مەن يراننىڭ يادرولىق باعدارلامالارىنا قاتىستى ارنايى كوميتەتتەردىڭ جيىندارىنا دا ءجيى شاقىرادى.
ارينە, بۇگىنگى كۇنى بارلىق قك مۇشەلەرىنىڭ الدىندا تۇرعان ەڭ ۇلكەن سىن-قاتەر – سيرياداعى قاقتىعىس. بۇل مەملەكەتتە ورىن العان جاعداي بىرنەشە جىل بويى كۇللى الەمنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزىپ كەلەدى جانە جاقىن ارادا وسى ەلدەگى قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ ودان ءارى ءوسۋى ابدەن ءمۇمكىن. كەڭەستىڭ تۇراقتى مۇشەلەرى اراسىندا دا سيرياعا قاتىستى بىرلىك جوق. سوندىقتان, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇڭعىش رەت قوسىلعان قازاقستاننىڭ ديپلوماتياسىنا ايتارلىقتاي مىندەت جۇكتەلىپ وتىر.
قازاقستان سيرياعا قاتىستى بەيبىتشىلىك كەلىسسوزدەردى ءبىرنەشە رەت استانادا وتكىزىپ, وسى ۇدەرىسكە وزىندىك جاعىمدى ۇلەسىن قوسىپ وتىر. الەمدە «استانا پروتسەسى» اتىمەن تانىلعان, ەلوردامىزداعى كەلىسسوزدەر ۋاقىتشا اتىس پەن قانتوگىستى توقتاتۋ تۋرالى ۋاعدالاستىقتاردى ءراسىمدەۋگە كومەكتەستى. استاناداعى كەزدەسۋلەردى اشقان قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ: «سيريا حالقى كۇتكەن ىلگەرىلەۋشىلىككە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا بۇل ءمۇمكىندىكتى پايدالانۋعا ءتيىسپىز. قازاقستان پرەزيدەنتى مەن حالقى وسى يگىلىكتى ماقساتقا تولىقتاي اتسالىسادى. بۇل كەزدەسۋلەردىڭ سيريالىق داعدارىستى شەشۋگە جىلت ەتكەن ساۋلە تۇسىرەتىنىنە ءۇمىت ارتامىز», – دەدى.
ال قازاقستاننىڭ ەكى جىل بويى اتقاراتىن بۇۇ قك تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندەگى جۇمىسىنىڭ باسىمدىقتارىن ساراپتاپ كورەتىن بولساق, ولار پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قاۋىپسىز, ءادىل جانە ءوركەندەگەن الەم قۇرۋ ءۇشىن جاھاندىق ءارىپتەستىكتى نىعايتۋعا قازاقستاندىق تۇجىرىمدامالىق كوزقاراس» دەگەن ارنايى ساياسي ءۇندەۋىندە بەكىتىلگەن. بۇل ساياسي ۇندەۋ 2017 جىلعى 10 قاڭتاردا قك وتىرىسىندا وقىلىپ, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە تىركەلگەن.
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ۇسىنعان باسىمدىقتار قاتارىندا يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ, جاھاندىق سوعىس قاتەرىن بولدىرماۋ, اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىككە ىقپالداسۋ, ورتالىق ازيادا بەيبىتشىلىكتىڭ وڭىرلىك ايماعىن قالىپتاستىرۋ, بۇۇ قامقورلىعىمەن جاھاندىق لاڭكەستىككە قارسى كواليتسيا قۇرۋ, افريكانىڭ بەيبىت دامۋىنا جاردەمدەسۋ, بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن, بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك جانە دامۋ اراسىنداعى اجىراماس بايلانىستى ىلگەرىلەتۋ, بۇۇ-نى ءححى عاسىر تالاپتارىنا بەيىمدەۋ جانە جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن ۇجىمدىق ساياسي ەرىكتى نىعايتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتەر مەن ۇكىمەتتەر باسشىلارى دەڭگەيىندە قك-گە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تۇراقتى كەزدەسۋلەر تەتىگىن كەلىسۋ سياقتى ماسەلەلەر بار.
ەلباسىنىڭ ۇندەۋىندە ايتىلعانداي, «قازاقستان كەڭەستە بارلىق مۇشە ەلدەرمەن اتالعان باسىم باعىتتار بويىنشا اشىق, ءادىل جانە ساياسي جاعداياتسىز, جاۋاپتى, سالماقتى جانە سىندارلى تۇردە جۇمىس ىستەۋگە نيەتتى». وسىعان وراي, قۇجاتتا «قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ماقساتقا – ءححى عاسىردا الەمدى قاۋىپسىز, ءادىل جانە گۇلدەنگەن الەمگە اينالدىرۋ ماقساتىنا قول جەتكىزۋ ءجونىندەگى ءوز باستامالارىنا ءارىپتەستەرىنىڭ تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەتىندىگىنە سەنىم بىلدىرەتىندىگى» ايتىلادى.
جوعارىدا اتالعانداردى جيناقتايتىن بولساق, ەكى جىلدىق حالىقارالىق بەلدى دە بەدەلدى ۇيىمداعى مۇشەلىگىمىز جاھاندىق دەڭگەيدەگى ءىس-ارەكەتتەرگە ارالاسۋىمىز جاڭا سەرپىن قوساتىن بولادى. بۇل – ەلىمىز ءۇشىن ءۇلكەن مارتەبە جانە تاريحي ءمىندەت. قازاقستان وسى مىندەتتى لايىقتى تۇردە ورىنداۋعا دايىن دەپ ايتساق, قاتەلەسپەيمىز.
جانبولات ۇسەنوۆ,
ەۋرازيالىق كەڭەستىڭ حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى ديرەكتورى
