جالپى, ۆەلوسيپەد جەدەل ءجۇرىسىمەن عانا ەمەس, ونى تەبۋ كەزىندەگى دەنەشىنىقتىرۋ قوزعالىسىمەن ەرەكشەلەنەدى. دەنساۋلىققا پايدالى ءارى ءجۇرىپ-تۇرۋعا قولايلى جانە وزگە كولىك تۇرلەرىنە قاراعاندا, ءتيىمدى بولعاندىقتان دا ۆەلوسيپەد ءوتىمدى. ەڭ باستىسى, ەكولوگيامىزدى ساقتاۋدا ونىڭ ورنى مۇلدە بولەك. سوندىقتان ونى كوپشىلىك بولىپ پايدالانۋ ءوركەنيەتتى ەلدەردە الدەقاشان جولعا قويىلعان. سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ ەل دە بۇل ءۇردىسكە قوسىلىپ, حالقىمىزدىڭ ءبىراز بولىگى ۆەلوسيپەدتى تاقىمعا قىستى.
الايدا... ءار نارسەنىڭ ءوز ورنى بار, دەيدى اتام قازاق. ماسەلەن, كوشەدە ترامۆاي قوزعالۋى ءۇشىن وعان ارنايى تەمىر جول تارتىلۋى كەرەك. سول سياقتى نەبىر اۆتوكولىكتەردىڭ ءجۇرىسى ءۇشىن ارنايى تاسجول سالىنىپ, ءتۇرلى ايىرىم بەلگىلەرىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ءتىپتى, جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە ارنالعان تابانجولدار, ياعني تروتۋارلار توسەلەدى. سونىمەن, جول ءجۇرىسى زاڭى بويىنشا ءار كولىكتىڭ (ۆەلوسيپەد تە كولىككە جاتادى) ءوز جۇرەر جولى بار. بىراق ءبىزدىڭ ەلدەگى جاعداي باسقاشا. سوعان وراي قوس دوڭعالاقتى كولىككە وتىرعان قازاقستاندىقتاردىڭ ءوتىنىشى بار.
قازىر تەك ەلدى مەكەندەردە عانا ەمەس, قالالارىمىزدا دا ۆەلوسيپەد ءجۇرگىزۋشىلەر قاتارى مولايىپ كەلەدى. جانە ونىڭ پايدالى ەكەنىن جۇرتشىلىق جاقسى بىلەدى. تەك جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ سول ءۇردىستى قوستاپ, كوشە قيىلىستارى ماڭىندا, حالىق كوپ شوعىرلاناتىن جەرلەردە, ءىرى ساۋدا ۇيلەرىنىڭ قاسىندا, ت.ب. تۇستاردا ارنايى ۆەلوسيپەد تۇراقتارىن اشىپ قويعانى جانە وندا جالعا بەرىلەتىن قوس دوڭگەلەكتى كولىكتىڭ ءتىزىلىپ تۇراتىندىعى كوڭىل قۋانتادى. ماسەلەن, استانادا ۆەلوشەيرينگ جۇيەسى بويىنشا قوعامدىق ۆەلوسيپەدتەر ورىندارى ورناتىلدى. بۇل جاقسى باستاما بولدى. بىراق, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, سول قوس دوڭعالاقتى كولىككە وتىرعان قازاقستاندىقتار ءۇشىن ءالى كۇنگە ۆەلوسيپەدكە ارنالعان ارنايى ۆەلوجولدار جوق. ءبىز بۇل ارادا قالادا ورناتىلعان كوپتەگەن قوعامدىق ۆەلوسيپەدتەر ستانسالارى اراسىن ءبىر-بىرىنە جالعايتىن ارنايى ۆەلوجولدىڭ جوقتىعىن ايتىپ وتىرمىز. وركەنيەتتى ەلدەردە مۇنداي جولدار جاياۋ جۇرگىنشى جۇرەتىن تروتۋارلاردىڭ قاتارىندا بولەك ورنالاسقان. ولاردا ۆەلوجولمەن جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە جۇرۋگە دە قاتاڭ تىيىم سالىنادى.
ال مۇنداي جولداردى كورگىڭىز كەلسە, ماسەلەن, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي استانانىڭ «جاسىل بەلدەۋى» اۋماعىنىڭ وڭتۇستىك-باتىس بولىگىندە اشىلعان, ياعني جالپى ۇزىندىعى 23 شاقىرىمعا سوزىلاتىن جاڭا ۆەلوجولدى بارىپ, تاماشالاۋعا بولادى. سول سياقتى ەسىل وزەنى جاعالاۋىنىڭ كەيبىر جەرلەرىندە, پاركتەردە ۇزىك ۆەلوجولدارعا دەپ لايىقتالعان تۇستار بەر ەكەنىن بىلەمىز. سول سياقتى اقتاۋ قالاسىندا دا ونداعان ميلليون تەڭگەگە ۆەلوجول سالىنىپ, ارتىنشا-اق ءب ۇلىنىپ قالعانى بار. بىراق ولاردىڭ ءبارى دەمالىس كەزىندەگى قىدىرىس ءۇشىن قاجەت. ال ادامداردىڭ كوپشىلىگىنە ۆەلوجولدار كولىك قاتىناسى ءۇشىن كەرەك. ونداي جول جوق. سوندايدا اۋەلى قالانىڭ انا باسى مەن مىنا باسىنا, ياعني ءتورت بۇرىشىن تۇگەل قامتيتىنداي ۆەلوجولدار سالىنىپ, سودان سوڭ عانا قوعامدىق ۆەلوسيپەدتەرى بار ستانسالار ورناتىلسا, قانداي عانيبەت بولار ەدى دەيدى تۇرعىندار.
جولدىڭ جيەگىمەن كەتىپ بارا جاتقان ۆەلوسيپەدشىنى جەڭىل نەمەسە جۇك كولىكتەرىنىڭ قاعىپ كەتكەنى تۋرالى تالاي جازىلدى. ەلىمىزدە ۆەلوسيپەدشىلەر جول-كولىك وقيعالارىنا ءجيى ۇشىرايدى ەكەن. ماسەلەن, 2015 جىلى – 69, 2016 جىلى 50 ۆەلوسيپەدشى جول-كولىك وقيعاسىنا ۇشىراعان. وندا بىرنەشە ادام قازا بولعان. 62 ادام جاراقات العان. ايتا بەرسە, ۆەلوسيپەدكە وتىراتىن ادامنىڭ كوشەدە ەمىن-ەركىن, قاۋىپسىز جۇرۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن جايتتار جوق ەمەس. ويتكەنى, ۆەلوسيپەد وزگە كولىك تۇرلەرىنە تەڭەستىرىلەدى. سوندىقتان ۆەلوسيپەدشى كولىك ءجۇرگىزۋشى رەتىندە جول ءجۇرىسى ەرەجەسىن ساقتاۋى ءتيىس. ول جولدىڭ تەك وڭ جاق شەتىمەن عانا قوزعالۋى كەرەك. ەگەر جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە كەدەرگى كەلتىرمەسە, وندا جول جيەگىمەن جۇرۋگە رۇقسات ەتىلەدى. بىراق جولدىڭ مۇنداي تۇستارىنداعى ويدىم-ويدىم ويىقتاردان, وزگە كولىكتەردىڭ ىعىستىرىپ جول بەرمەۋىنەن, جول ءجۇرىسى ەرەجەلەرىنىڭ دۇرىس ساقتالماۋىنان ۆەلوسيپەدشىنىڭ جۇيكەسى توزىپ بىتەدى. ال تروتۋارمەن مۇلدە جۇرۋگە بولمايدى.
دەمەك, زامان تالابى مەن وركەنيەتتى ۋاقىت ۇردىسىنە ساي, ۆەلوسيپەدشىلەردىڭ جايى مەن قاۋىپسىزدىگىن تۇپكىلىكتى ەسكەرەتىن مەزگىل جەتكەنى انىق.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
