ءمىنە, قازىرگى قازاق قوعامىندا وسىنداي, مال قۇلاعى بولماسا, ادام قۇلاعىنا اسا اۋىر ەستىلەر, ءتۇرپىدەي تيەر, ءتىپتى, توبە شاشىڭىزدى تىك تۇرعىزىپ تىكسىندىرەر كەلەڭسىزدىكتەردىڭ كوبىرەك ورىن الىپ, سوڭعى ۋاقىتتا تىيىلۋدىڭ ورنىنا ارامشوپتەي قاۋلاپ ءورشىپ بارا جاتقانى وكىندىرەدى-اق.
الىس-جاقىن اينالامىزدى ءىندەتتەي جايلاپ, جارقىن جاقسىلىقتارىمىزدىڭ ءوزىن جۋىپ-شايىپ كەتىپ جاتقان, كەۋدەمىزدى كۇرسىنىسكە تولتىرعان سول ءبىر جەكسۇرىن كەلەڭسىزدىكتىڭ اتى – قاتىگەزدىك. ال ەندى وسى قاتىگەزدىك نەدەن, ادامداردىڭ قانداي ءىس-ارەكەت امالدارىنان كورىنىس تاۋىپ جاتىر دەگەن ماسەلەگە كەلەيىك. ىشتەن شىققان بالاسىن, ءالى ومىرگە كوزىن اشىپ ءۇلگەرمەي ىڭگالاعان شاراناسىن دالاعا, دارەتحاناعا لاقتىرىپ جاتقان بەتسىز قىزدارىمىزدىڭ بەتپاقتىعىنان ءوزىمىز بەتىمىزدى باساتىن بولدىق. اپىر-اي, ءوز ءسابيىن ولىمگە قالاي قيادى ەكەن؟ جاۋىزدىقپەن استاسقان ناعىز ازعىن قاتىگەزدىك وسى بولار. مۇنداي مۇندارلاردى قارا جەر قالاي كوتەرىپ تۇرعانىنا قايران قالاسىڭ. بۇل سوراقىلىقتى ەشقانداي سەبەپپەن, سالدارمەن, جاعدايمەن, جايسىزدىقپەن اقتاپ الۋعا بولمايدى.
اسقان قاتىگەزدىكپەن كىسى ءولتىرۋ ازايماي تۇر. الدىن كەسىپ وتكەندى, باقايى-
نىڭ ۇشىن بايقاماي باسىپ كەتكەندى وڭدىرماي جازالاۋ, «تاۋبەسىنە» كەلتىرىپ «سىباعاسىن» بەرۋ سالتقا اينالىپتى. ءبىرەۋمەن سوزگە كەلىپ كەرىسىپ قالسا دا, ءارىپتەسىنەن ايەلىن قىزعانسا دا, اندا-ساندا ماۋقىن باسىپ, بەل سۋىتىپ جۇرگەن جاس توقال الدەبىرەۋمەن اۋەيى بولسا دا ءوز سوتىمەن, ءوز ۇكىمىمەن وشتەسكەنگە ءولىم جازاسىن كەسۋ داستۇرگە ەنىپتى. ناعىز ورتاعاسىرلىق جابايى ناداندىق وسى بولار. كۇيەۋىنە ەرەگىسكەن ايەل ءوشىن وگەي بالاسىنان الىپ, ولتىرۋگە تاپسىرىس بەرىپ, ارام پيعىلىن ورىنداتقان سۇمدىقتى دا كوردىك. وسى ماسقارانى جاساعان قازاقتىڭ ايەلى. ايىرىلىسىپ كەتكەن ايەلىن ارتىنان اڭدىپ ءجۇرىپ بەنزين شاشىپ ورتەپ جىبەرگەن وڭەزدى دە ەستىپ, «استاپىراللا!» دەگەنبىز. سول سوراقىلىقتى ىستەگەن باسقا ەمەس, ءوز قازاعىمىزدىڭ جىگىتى. مىنە, وسىنداي سۇمدىقتاردىڭ ءبىرىنىڭ ءىزى باسىلىپ ۇمىتىلا باستاسا, تاعى ءبىر جەردەن ەكىنشى سۇمدىق بۇرق ەتە تۇسەدى.
ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا جۇرتتىڭ جاعاسىن ۇستاتار قانقۇيلى قىلمىسقا بارۋ, قولىن قانعا مالۋ, كىسى ءولتىرۋ ەشبىر اقىلعا سىيمايدى. وسىنشالىق قاراجۇرەك قاتىگەزدىك ءبىزدىڭ قازاقتىڭ قانىندا دا, زاڭىندا دا جوق ەدى عوي. ءتىپتى, بىرەۋ الدىندا ايىپتى بولىپ قالسا دا «الدىڭا كەلسە, اتاڭنىڭ قۇنىن كەش» دەپ وتىراتىن كەشىرىمدى قازاق ەدىك قوي. ءاي دەيتىن اجا, قوي دەيتىن قوجا قالماعانى ما دەپ تە نازالانۋعا ءماجبۇرمىز. ويتكەنى, قاتىگەزدىكتى بارىنشا اسقىندىرىپ, كىسى ءولتىرۋشى كىساپىرلىكتى ۇدەتە تۇسكەندەر قاتارىندا زاڭ جانە قۇقىق قورعاۋ ورىندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءجيى-ءجيى بوي كورسەتۋدە. حالىقتى قىلمىستان قورعايتىندار ءسويتىپ جاتسا, مۇنىڭ قاسقىرعا قوي باقتىرعاننان نەسى ارتىق, قاتىگەز كىسى ءولتىرۋشىلىككە قايتىپ توسقاۋىل قويماقپىز؟
بىراق ءبىزدى الاڭداتاتىنى ول ەمەس. زاڭ ورىندارى ءوز قوراسىنداعى جولسىزدىق پەن زاڭسىزدىقتى ءبىزسىز-اق ءوزدەرى جونگە سالىپ, رەتكە كەلتىرە جاتار. ءبىزدى قينايتىن دا مازالايتىن سۇراق: بۇگىنگى قازاققا بۇرىنعى قازاقتا بولماعان قاتىگەزدىك, قانىشەرلىك قايدان كەلدى؟ قازاقتىڭ كوزىن قارا تۇمان شەل جاۋىپ, ءبىر-بىرىنە نەگە سونشا جاۋىعىپ, قىلت ەتسە ءبىر-ءبىرىن پىشاقتاپ, باۋىزداپ, اتىپ, اسىپ, بۋىندىرىپ, تۇنشىقتىرىپ, ورتەپ ولتىرۋگە دايىن تۇرادى؟ بۇل سۇراقتىڭ ناقپا-ناق جاۋابىن ايقىنداپ ايتۋ دا قيىن. بۇل ارادا تۇگەل قازاقتى ايتىپ, تۇتاس حالىقتى قارالاپ تۇرماعانىمىز تۇسىنىكتى شىعار. دەسەك تە, بىر بيەدەن الا دا, قۇلا دا تۋادى دەگەندەي, ارامىزدا ىنساپسىزدار, مەيماناسى تاسىعاندار, تاربيە كورمەگەن كوركەۋدەلەر, كۇنشىلدەر, كورەالماۋشىلار, وڭاي ولجاعا قۇنىعۋشىلار, تاعى باسقا سۇمىرايلار مەن سۇمپايىلار جەتىپ ارتىلادى. قانقۇيلى قاتىگەزدىك تە وسىلاردان, وسى تاراپتان شىعىپ جاتىر.
قاراجۇرەكتەردى جايلاعان بۇل قاتىگەزدىكتەن بۇگىنگى قازاق قوعامىنىڭ شەگىپ وتىرعان زارداپ-زيانى از ەمەس. قاتتى وپىندىرىپ, كوپ رەتتەردە قايعى-قاسىرەتكە دۋشار ەتۋدە. كوپ انالار اڭىراپ, ايەلدەر جەسىر, بالالار جەتىم بولىپ قالۋدا. كۇنى كەشە وسكەمەندە پوگوندى حايۋان قانىشەرلەردىڭ قولىنان اسقان قاتىگەزدىكپەن قازا تاۋىپ قىرشىنىنان قيىلعان قوس ورەننىڭ دە ارتتا قالعان بەس بالاسىنىڭ كوز جاسىنىڭ وبالى كىمگە بولماق؟ باسىنان ءسوز اسىرمايتىن باسقا پاسىق تا ساسىق كەۋدەلەر الداعى ۋاقىتتا ءالى دە قاتىگەزدىكتىڭ قاندى ءداستۇرىن جالعاستىرا بەرمەك پە؟ كۇللى جۇرتشىلىق قاۋىم بولىپ ويلاناتىن سۇراق, تولعاناتىن تۇيتكىل وسى.
قاتىگەزدىك قازىر بۇكىل قوعامنىڭ اششى جانايقايىن تۋعىزۋدا. ادام ءجۇرەگىندەگى اللا بەرگەن ەڭ ۇزدىك قاسيەتتەر – ماحاببات پەن مەيىرىم, قايىرىم مەن قاناعات ەكەندىگىن استە ۇمىتۋعا بولمايدى. ولاي بولسا, وسىناۋ قايىرىمسىزدىق سيندرومىنا, تالايلاردى قايعىعا باتىرىپ جاتقان قاتىگەزدىككە قارسى بۇكىل قوعام, جالپى حالىق بولىپ كۇرەسۋ كەرەكتىگى كۇمان تۋدىرماق ەمەس دەپ ويلايمىز.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
