نە وزگەردى ياكي وزگەرۋ كەرەك ەدى؟
شيرەك عاسىر ىشىندە ۇلتتىڭ رۋحاني ساپاسى تۇلەدى (مە؟)... ۇرپاقتىڭ تاريحي ساناسى الماستى (ما؟)... ولشەمدەر مەن قۇندىلىقتار وزگەردى (مە؟)!
بىراق, 1990 جىلدارعا, ءتىپتى 1985-89 جىلدارعا ءتان تاقىرىپ نەگە ءالى وزەكتى؟ مىسالعا, ءتىل تاقىرىبى...
انىعى مىناۋ: «قازاق ءتىلى قۇرىپ بارادى, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ تاعدىرى الاڭداتادى...» دەگەن جالاڭ ۇراننان باس تارتۋىمىز كەرەك. ول كۇلكى شاقىراتىن پوپۋليزمگە اينالعالى قاشان...
بىراق, انا تىلىمىزگە ءوزىمىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ورتادا قۇرمەت كورسەتىلۋىن قۋاتتايمىز ءارى تالاپ ەتەمىز! بۇل – تالقىلانبايدى! بۇل – پاتريوتيزم!
ءۇي سىرتىندا ءححى عاسىر ەكەندىگىن ەستەن شىعارمايىق. قازىر ادامزات عىلىم مەن تەحنيكانىڭ جەتىستەرىن مەڭگەرىپ ۇلگەرمەي جاتىر. عىلىم مەن تەحنيكانىڭ ىقپالىنا الدىمەن ءتىلدى بەيىمدەۋ مەن كۇشەيتۋگە جۇمىس ىستەۋ – ۋاقىت تالابى! بۇل جەردەگى ماسەلە – قازاق ءتىلىنىڭ الەمدى ورمەكشىنىڭ تورىنداي شىرماعان كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيا كەڭىستىگىندە قالاي دامىپ وتىرعاندىعىندا. راس, قازاق ءتىلى ينتەرنەت تىلىنە اينالعان جوق. ول مۇمكىن دە ەمەس شىعار. ويتكەنى, كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيادا تەك قانا اعىلشىن ءتىلى باسىمدىق مانگە يە. ۋاقىتشا شىعار دەگەن «ارام وي» بار. ول ەندى باسقا اڭگىمە ءارى باسقا ۇرپاقتىڭ ەنشىسى...
بىراق, عالامتورداعى تۇتىنۋ, ىزدەۋ قىزمەتىندەگى قولدانىس تىلدەرىنىڭ اراسىندا قازاق ءتىلىنىڭ بولۋى – ۇلكەن ء مارتەبە! ەسىمىزدە بولسا, Google ىزدەۋ جۇيەسىنىڭ اۋدارما قىزمەتىنە قازاق ءتىلى تولىقتاي قوسىلدى. بۇل وتاندىق مامانداردىڭ تابىسى. بىراق, وسى تۇرعىدا ماسەلە بار. ول ينتەرنەتتەگى قازاق ءتىلدى مالىمەتتەردىڭ سانى مەن مازمۇندىق ساپاسىنا قاتىستى. كەرەك اقپاراتتاردىڭ دەرەكقورى جۇتاڭ. كوپ جاعدايدا ماعىنالى اقپارات تابۋ قيىندىق تۋدىرۋدا.
ءۇمىت تە ارينە, بار: عالامتوردا جىلدان جىلعا قازاق ءتىلدى سەگمەنتتى تۇتىنۋشىلار ارتىپ كەلەدى. سوعان لايىق, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ دا دەرەكقورى تولىعىپ وتىر. مىسالعا, بۇعان دەيىن ءوزىم قىزمەت اتقارعانمىن, بىلەمىن, الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا قۇرىلىمىندا قۇجاتتاردى تسيفرلى ءتۇرگە كوشىرۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەپ جاتىر. 2013 جىلدان بەرى ورتالىقتا كىتاپتار ەلەكتروندى پىشىمگە كوشىرىلىپ, ەلەكتروندىق باسىلىمعا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى. از جىل بۇرىن 20 مىڭنان استام باسىلىمنىڭ 2 ميلليوننان استام بەتى ەلەكتروندى تۇرگە كوشىرىلگەنىن كوزىمىز كورگەن. سايىپ كەلگەندە, وسىنىڭ ءبارى ينتەرنەتتەن ىزدەۋشى وقىرمان مۇددەسى, قازاق ءتىلىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جاقسىلىقتار.
سونداي-اق, قازىرگى كۇنى ادامنىڭ اجىراماس بولشەگىنە اينالعان ۇيالى تەلەفون قۇرالدارىنا دا قازاق ءتىلىنىڭ قاجەتتىلىگى ارتىپ كەلەدى. كەيدە, مىنا ءبىر شاعىن تەلەفونداردىڭ قولدانىستاعى تىلدىك باعدارلامالارىنىڭ قاتارىندا انا ءتىلىمىزدىڭ دە ءجۇرگەنىنە ماقتانۋىمىز كەرەك سياقتى. ءبىراق, كليەنت قۇقىعىن سىيلايتىن كەز-كەلگەن ءونىم ءوندىرۋشى ەڭ الدىمەن سول تۇتىنۋشىنىڭ ءداستۇرلى قۇندىلىقتارىن باعالاۋى ءتيىس. دەمەك, گادجەت وندىرۋشىلەردىڭ تەلەفون ينتەرفەيسىنە قازاق ءتىلىن ەنگىزۋىن مەملەكەت پەن ونىڭ تۇرعىندارىنا دەگەن قۇرمەتى دەپ ءبىلگەن ءجون. قازىر سمارتفوندار ءۇشىن قازاق قارىپتەرىن قولدانۋدىڭ ەش قيىندىعى جوق.
مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋى مەن قولدانىس اياسى تۋرالى كوپ جاعدايدا جالاڭ ايىپتاۋلار ايتىلىپ جاتادى. ال, جەتىستىكتەر تۋرالى, ونىڭ ىشىندە قازاق ءتىلىنىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە تابىسى جايىندا ەسكەرىلمەيدى. بۇل «ءتىل قۇرىپ بارادى...» دەگەننەن الدەقايدا نانىمدى سەبەپ ەمەس پە؟
قازىر الەمدە ساناۋلى ادامدار عانا سويلەيتىن 50 شاقتى ء تىل بار ەكەن. دەمەك, سول جەكەلەگەن ادامدارعا 50 ءتىلدىڭ تاعدىرى بايلاۋلى تۇر. شۇكىر, قازاق تىلىنە قازىر ونداي قاۋىپ ءتونىپ تۇرعان جوق. ءبىزدىڭ ەندىگى مىندەتىمىز ءتىلىمىزدىڭ مول قورىن كەلەشەك ۇرپاققا مۇرا ەتىپ قالدىرۋدىڭ جايى بولسا كەرەك. سونىڭ ءبىر سۇبەلى جاعى – ءالىپبي تاڭداۋ! ەلىمىزدىڭ لاتىن ءالىپبيىنە كوشۋى جايلى بۇرىندارى ءجيى تالقىلانىپ جۇرگەن-ءتىن. ءبىر انىعى, لاتىن قارپىنە كوشۋ تالابى ۇزاق مەرزىمدى باعدارلاما رەتىندە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سياقتى ەدى. ەندىگىسىنەن بەيحابارمىز... بىراق, ەلدەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ءماسەلەسى ءورشىپ تۇرعان تۇستا دا ءبىز لاتىن ءالىپبيىنە كوشۋدى تەزدەتۋ كەرەك دەپ سانايمىز.
نەگە لاتىن ءتىلى؟
لاتىن – الەم وركەنيەتى مەن تەحنيكالىق پروگرەستىڭ ءالىپبيى. ال...
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
