ارينە, ماڭگىلىك ەشتەڭە جوق. دەگەنمەن, اللا تاعالا بۇيىرتىپ ماڭدايعا جازىپ قويعان عۇمىردى اياعىنا دەيىن وتكەرۋگە نە جەتسىن!
ءبىز سولاي دەگەنىمىزبەن, اللا بەرگەن ءومىردى جولدان ۇزگىسى كەلەتىن ادامدار دا بارشىلىق ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ءماسەلەن, ءوز-وزىنە قول سالاتىندار قاتارى كوبەيىپ بارادى. بارىنەن بۇرىن سول قاتاردا جاستاردىڭ, جاسوسپىرىمدەردىڭ ءجيى كورىنەتىنى الاڭداتادى. قازىر سۋيتسيد دەگەن قاتەرلى ءبىر دەرتكە اينالىپ تۇر. ءوز-ءوزىن ءولتىرۋ الەمنىڭ بارلىق تۇكپىرىندە ورىن العان دەسەك تە, قازاقستانداعى جاعداي ودان دا قالىسپاي كوڭىلگە كىربىڭ ءتۇسىرەتىندىگى كىم-كىمگە دە وي سالسا كەرەك.
ال ادامنىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋى دا − قىلمىس. ويتكەنى, ءوز ءومىرىن ولىمگە قيۋدىڭ شاريعاتىمىزداعى ۇكىمىنە كەلسەك, يسلام دىنىندە جازىقسىز ادامدى ءولتىرۋ نەمەسە ءوزىن-ءوزى ولىمگە قيۋ – اللانىڭ اشۋى مەن اسا اۋىر ازابىنا سەبەپ بولاتىن اۋىر كۇنا. ەندەشە, ادامنىڭ ءوزىن-ءوزى ءولتىرۋى دە كۇنا. ال بۇعان سول قوعامدىق ورتانىڭ كوز جۇما قاراۋىن دا ەشتەڭەمەن اقتاپ الا الماساق كەرەك.
سۋيتسيد – ادام ءبىر نارسەدەن ابدەن قاجىعاندا, شاراسىزدىقتان كۇيزەلگەندە, نەمەسە شەشىمىن تابا الماعان ءبىر جاعدايدا دۋشار بولىپ, تىعىرىققا تىرەلگەندە تۋىندايدى. سونىمەن قاتار, وڭ-سولىن ءالى جەتىك تانىپ بولماعان جاسوسپىرىمدەر اراسىندا ءجيى كەزدەسەدى. قازاقستاندا كىسى قولىنان ولگەننەن گورى ادامنىڭ وزىنە-ءوزى قول سالۋى كوپ كورىنەدى.
ستاتيستيكا بويىنشا, الەمدە جىل سايىن شامامەن 1 ميلليونداي ادام ءوز-ءوزىنە قول جۇمساپ, 20 ميلليوننان اسا ادام ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە ارەكەت جاسايدى ەكەن. ءتىپتى, ءار 40 سەكۋند سايىن ءبىر كىسى ءوز جانىن ءوزى قيۋدا دەگەن دەرەك تە بار. ال قازاقستان, وكىنىشكە قاراي, ءوزىن ءوزى ءولتىرۋشىلەردىڭ جالپى سانى جاعىنان العاندا الەمدە العاشقى ۇشتىكتە كورىنەدى. ءمالىمەتتەرگە سايكەس, وتكەن جىلى عانا قازاقستاندا كامەلەتكە تولماعاندار اراسىندا ءوز-وزىنە 200-گە جۋىق ادام قول سالعان. بۇل − از سان ەمەس. ءبىر ادامنىڭ بولسا دا ءوز-وزىنە قول جۇمساۋى ۇلكەن قاسىرەت. بۇل نەلىكتەن؟ قايتكەندە سۋيتسيدكە جول بەرمەۋگە بولادى؟
ساراپشىلار سوزىنە سەنسەك, كوپ جاعدايدا جاستاردى ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا يتەرمەلەيتىن ناقتى سەبەپتەر انىقتالماي قالادى ەكەن. ياعني, كوپ جاعدايدا ادامنىڭ ءوزىن ء وزى نەگە ولتىرگەنى بەلگىسىز قالادى دەگەن ءسوز. ال ەندى پروكۋراتۋرا بەرگەن ستاتيستيكا بويىنشا 2016 جىلى ءوز-وزىنە قول جۇمساۋدىڭ سەبەپتەرى: جالعىزباستىلىق, تۋعان-تۋىس جانە اتا-انالارمەن اراداعى قاراما-قايشىلىق جاعدايلارى بولىپ انىقتالىپتى.
قالعان ءوزىن ءوزى ءولتىرۋ جاعدايلارىندا ونىڭ سەبەپتەرى انىقتالماعان. جالعىزباستىلىق دەگەندە ءوز-وزىنە قول سالعان 8 ادام قوعامنان شەتتەتىلگەن سەزىمدە بولعان ەكەن. ءوزىن قوعامعا دا, تۋىسقاندارىنا دا كەرەكسىز دەپ سەزىنگەن ادام ءتىرى ءجۇرگەندى قالامايتىنى بەلگىلى. دەسەك تە, سوڭعى كەزدەرى جاسوسپىرىمدەردى ولىمگە يتەرمەلەيتىن نەشە ءتۇرلى جاعدايلار انىقتالىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. سونىڭ ەڭ باسىندا ينتەرنەت تۇر دەسەك, قاتەلەسە قويماسپىز.
ال دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە ساي الەمدە جىلىنا ميلليوننان استام ادام وزىنە-ءوزىن قول سالادى دەسەك, بۇل قايعىلى جاعداي 2020 جىلدارعا قاراي 1,5 ەسەگە ارتۋى ءمۇمكىن كورىنەدى. دەمەك, كوپ ۇزاماي وزىنە-ءوزى قول سالعان ادامداردىڭ سانى سوعىستا وپات بولعانداردان اسىپ تۇسپەك.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە سۋيتسيدكە بارىنشا جول بەرمەۋ ماقساتىندا ءتۇرلى شارالار قولعا الىنىپ جاتقانى بەلگىلى. مەملەكەتتىك ورگاندار تۇراقتى نەگىزدە بالالار مەن ولاردىڭ اتا-انالارىمەن ءتۇسىندىرۋ, الدىن الۋ جۇمىستارىن, سونىڭ ىشىندە ءوز-وزىنە قول سالۋعا بەيىم جانداردى الدىن الا انىقتاۋ بويىنشا جۇمىستاردى ءجۇرگىزەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. كەسىرلى بىرقاتار الەۋمەتتىك جەلىلەر بۇعاتتالدى. وسىنداي جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى 5 جىل ىشىندە ءوز-وزىنە قول سالۋ وقيعالارى 17 پايىزعا ازايعان.
ماسەلەن, وتكەن جىلى ءوز-وزىنە قول سالۋدىڭ سانى 201-دەن 175-كە, ال ءوزىنىڭ ءومىرىن قيعىسى كەلگەندەر 485-تەن 411-گە ءتومەندەگەن. ءبىزدىڭ ەلدە قىز بالالارعا قاراعاندا, ەر بالالار ءوز-وزىنە ءجيى قول جۇمسايدى ەكەن. بىراق ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە نيەت تانىتقان قىزدار سانى ەر بالالاردان 80 پايىزعا جوعارى تۇرعان كورىنەدى. سوندىقتان كوپ جاعدايدا جەتكىنشەكتەر اراسىنداعى كۇيزەلىس پەن سارىۋايىمعا سالىنۋ اقىرى قاسىرەتكە سوقتىرۋى مۇمكىن, دەيدى ماماندار. ەندەشە, جاستارعا «...وكىنبە, وكپەلەمە, ءبۇگىنىڭە, ءومىر, ءومىر! بولمايدى تۇڭىلۋگە, ءماڭگى سەنى جازباعان سۇرىنۋگە, قايتا تۇرىپ, قاقىڭ بار جۇگىرۋگە», دەپ مۇقاعالي اقىن جىرلاعانداي, ەكى رەت ءومىر بەرىلمەيتىندىگىن, ءوزىڭدى كىنالى سەزىنۋ سانانى توقىراتاتىندىعىن, سۇرىنسەڭ دە قايتا تۇرۋ كەرەكتىگىن, سوندىقتان تۇڭىلۋگە بولمايتىندىعىن ەستەن شىعارماۋ قاجەت دەگىمىز كەلەدى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
