«قالاي؟ – دەگەنبىز ىشىمىزدەن كۇبىرلەپ. – جامبىلدىڭ زامانداسى, دوسكەي مەن شاشۋبايدىڭ قاتارلاسى بۇل تالانت يەسىنىڭ تۇياعى وسى كۇنگە دەيىن ءتىرى بولعانى ما؟» «راس, ءسىز ايتقان ادام اتاقتى اقىننىڭ تۋعان بالاسى بولىپ شىقتى. اتى – مومىن», – دەدى ءبىزدىڭ بەرگەن تاپسىرمامىزعا وراي حابارلاسقان سول وڭىردەگى ارىپتەسىمىز ساتىبالدى ءساۋىرباي. «جاسى قاي شاماداعى كىسى ەكەن؟ دەنساۋلىعى...» «1937 جىلى ءومىرگە كەلىپتى. ءسوزى ءالى تىڭ».
مىنا ءسوزدى ەستىگەن سوڭ اقتوبەگە بارۋعا جينالدىق. ماقسات – كەيىپكەرىمىزدى كوزىمىزبەن كورۋ, ايتقاندارىن قۇلاعىمىزبەن ەستۋ. سولاي بولدى دا. اقساقالمەن جۇزدەستىك. اڭگىمەلەستىك. ءۇي يەسىنىڭ سوزىنەن كوپ نارسەگە كوز جەتكىزدىك. سۇحبات تومەندەگىدەي سيپاتتا بولدى.
جانبولات اۋپباەۆ: – ءسىزدى ءاۋ باستا نۇرپەيىس اقىننىڭ بالاسى دەگەندە... سەنگەمىز جوق.
مومىن بايعانين: – ءيا. سولاي بولاتىنىن بىلگەنمىن. تۋعانىنا بيىل 157 جىل تولاتىن نۇرەكەڭنىڭ نەمەرەسى, ياكي, شوبەرەسى بار دەسە, ءسوز باسقا. ال بالاسى ءالى ءتىرى ەكەن دەگەننىڭ ءوزى... بۇل ەندى تۇسىنبەستىك تۋعىزارى انىق. بىراق شىن مانىندە وسىلاي. مەن ول كىسىنىڭ 77 جاسىندا ومىرگە كەلگەن پەرزەنتىمىن.
ج.ا.: – دۇرىس ەكەن, اعاسى! ەندى ءبارى تۇسىنىكتى بولدى. ايتىڭىزشى, نۇرپەيىس اقىن قايدا, قانداي وتباسىندا ومىرگە كەلگەن؟ سىزدەن باسقا بالالارى بولعان با؟
م.ب.: – اكەمىز وسى ءوڭىردىڭ تەمىر اۋدانىنا قارايتىن س ۇلىكتى دەگەن جەرىندە تۋعان. سوندا تۇيەشى بايعانا اتتى داۋلەتتى ادام بولىپتى. نۇرپەيىس اقىن سول بابامىزدىڭ پەرزەنتى عوي. ولەڭ قۇدىرەتى ول كىسىگە اناسى ۇمىتتەن دارىعان دەسەدى كونەكوزدەر. سەبەبى, اجەمىز ايتىس اقىنى ءارى كۇيشى بولعان ادام ەكەن. وسىنداي ورتادا وسكەن اكەي ەسەيىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەننەن-اق قيسسا-داستاندارعا قۇمارتادى. ءسويتىپ قۇيماقۇلاق, جىرشى بالا اتانادى.
ول كىسى تاعدىردىڭ جازۋىمەن ەكى رەت وتباسىن قۇراعان ادام. العاشقى ايەلىنەن عالىم, زىليحا, ءزىليا اتتى ۇل-قىزدارى بولعان. بۇل بالالارىنىڭ اناسى 1927 جىلى قايتىس بولادى دا اقىن ون جىلداي سالت باستى, ساباۋ قامشىلى تىرلىك كەشەدى. 1936 جىلى ۇكىمەتتىڭ دەمەپ, قولداۋىمەن اكەيدىڭ اتى بۇكىل ەلگە تانىلدى ەمەس پە. مىنە, سول كەزدە ءجون بىلەتىن زامانداستارى: «بۇل ۇيدە ەندى كەلىمدى-كەتىمدى كىسىلەر كوپ بولادى. سوندىقتان, شاڭىراققا ءجون بىلەتىن ءبىر ايەل زاتى كەرەك», دەپ مەنىڭ انام ايمەكەن جانيازقىزىنا ۇيلەندىرەدى. سودان ءبىر جىلدان سوڭ مەن ومىرگە كەلىپپىن.
ج.ا.: – جاڭا جوعارىداعى سوزىڭىزدە ءسىز: «ۇكىمەتتىڭ دەمەپ, قولداۋىمەن اكەيدىڭ اتى بۇكىل ەلگە تانىلدى», دەپ قالدىڭىز. مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟
م.ب.: – ول بىلاي. 30-جىلدارى كەڭەس ۇكىمەتى جەر-جەردەگى حالىق اقىندارىنا ەرەكشە قۇرمەتپەن قاراي باستايدى. ونداعى ماقسات پارتيا ساياساتىن ەلگە سولاردىڭ بەدەلى ارقىلى ۇعىنىقتى, قاراپايىم ولەڭ تىلىمەن ايتقىزىپ, جەتكىزۋ بولاتىن. سونىڭ ناتيجەسىندە وداقتا كوپ كەشىكپەي كاۆكازدان سۇلەيمەن ستالسكي, قازاقستاننان جامبىل جاباەۆ, تاجىكستاننان ابىلقاسىم لاحۋتي ەسىمدەرى جارقىراپ كورىنەدى. 1936 جىلى ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز ماسكەۋ كوڭىل بولگەن وسى تالانت يەلەرىنىڭ ءبىرى جاكەڭ, جامبىل اتامىزدىڭ 90 جىلدىعى قۇرمەتىنە ارنالعان سلەتكە دايىندالادى. ال ونداي بايقاۋعا وبلىستاردان الماتىعا كىمدەر بارۋى كەرەك؟ ارينە, العاشقى كەزەكتە وڭىرلەردەگى ەل اۋزىندا جۇرگەن انشىلەر مەن كۇيشى, جىرشىلار. بىراق ولاردى ىزدەۋ قاجەت. سوسىن ايماقتىق جارىس وتكىزىپ, جەڭىمپازداردى عانا استاناعا اتتاندىرۋ كەرەك. وسىنداي تاپسىرمامەن اقتوبەگە اقىن ديقان ابىلەۆ كەلەدى. سودان نە كەرەك, وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرى قانافيا مۇستافين ەكەۋى تاباندارىنان تاۋسىلىپ ءجۇرىپ ءبىراز ونەر يەلەرىن, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ اكەيدى دە تابادى عوي.
وسى ارادا انىقتاپ ايتا كەتەتىن ءبىر ءنارسە بار قاراعىم. ول: «سول 30-جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيىن نۇرپەيىس اقىن ەلگە ونشا تانىمال ادام بولماعان با؟» – دەگەن ساۋال. جوق, ولاي ەمەس. اكەمىزدىڭ داڭقى كەڭەس ۇكىمەتىنە دەيىن-اق وسى وڭىردە دۇركىرەپ تۇرعان. مۇنى كەزىندە ونىڭ ابىل, شەرنياز, نۇرىم سەكىلدى دۇلدۇلدەردەن ۇلگى الىپ, اقتان, قازاقباي اقىندارمەن ايتىسقا تۇسكەنىنەن جانە ءوزىنىڭ «اقكەنجە», «نارقىز» داستاندارىن ءومىرگە اكەلگەنىنەن انىق بايقاۋعا بولادى. مىنە, وسىنداي دارىن يەسىنە كەڭەس ۇكىمەتى تۇسىندا قىزمەتكە ىلىككەن بالاسى عالىم: «قازىرگى ساياساتتى ءتۇسىنۋ قيىن. بايقايمىن, اس پەن تويلاردا ءتۇرلى اڭگىمەلەر ايتىلادى. سول جيىندارداعى سوزدەر بىردە بولماسا ءبىردە بەلسەندىلەرگە جاقپاي قالۋى ءمۇمكىن. سوندىقتان, بازارعا بارىپ ولەڭ ايتقانىڭىزدى قويىپ, ۇيدە وتىرىڭىز», – دەپ اكەسىنە تىيىم سالادى. سودان شال 12-13 جىل بويى دومبىراسىن قۇشاقتاپ, ەشقايدا شىعا الماي قالعان عوي. وسى ارادا قۇداي ايداپ, الماتىدان ۇكىمەتتىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن ديحان ابىلەۆتىڭ كەلە قالعانىن كورمەيسىز بە؟! سودان قاريا قايتادان اتقا مىنەدى. ەل ارالاپ, جۇرت الدىنا شىعادى. جاڭا ءومىر, جارقىن بولاشاق تۋرالى جىر نوسەرىن توگەدى. ءوڭىردىڭ قۇرمەتتى ادامىنا اينالادى.
ج.ا.: – ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعان 30-جىلداردىڭ ورتاسىنا دەيىن اقىن قايدا تۇرعان؟ ەلدە مە, جوق اقتوبەدە مە؟ سوسىن... ول كىسىنىڭ الماتىعا جولى قاشان ءتۇسىپ, اتاقتى ادامدارمەن تانىستىعى قالاي باستالعان دەپ ويلايسىز؟
م.ب.: – بۇل سۇراققا مەن انام ايمەكەننىڭ ايتقاندارى بويىنشا جاۋاپ بەرەيىن. سەبەبى, ول كىسى 95 جىل ءومىر ءسۇرىپ, اكەممەن وتاسقان ون جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندەگى وقيعالاردىڭ كوبىن قۇلاعىما قۇيىپ كەتكەن ادام ەدى جارىقتىق. شەشەمنىڭ سوزىنە قاراعاندا اقىن اۋىلدان اقتوبەگە 1937 جىلى قونىس اۋدارىپتى. العاشىندا بەرسۇگىر كوشەسىندە تۇرىپتى. بۇل قازىرگى تەلەمۇنارانىڭ ءتۇبى. سودان سوڭ وتباسىمىز گەرتسەن كوشەسىنە كوشىرىلىپتى. مەن ەس بىلگەندە فرۋنزە كوشەسىندەگى التى بولمەلى مەكەنجايدا ەدىك. ول بۇرىنعى قالالىق وقۋ ءبولىمى بولعان عيمارات ەكەن.
ال الماتى ساپارىنا كەلسەك, اكەي وندا العاش رەت 1938 جىلى جامبىل شىعارماشىلىعىنىڭ 75 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتقا وراي بارىپتى. وسىدان كەيىن استاناعا 1939 جىلى جولى تۇسكەن. ول قازاقستان جازۋشىلارى وداعىنىڭ ءىى سەزىنە قاتىسۋى ەدى. ءسوز رەتىنە قاراي اكەيدىڭ سول جىلى ماسكەۋگە دە بارعانىن ايتا كەتۋ ءلازىم. بۇل كسرو استاناسىنداعى بۇكىلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرى كورمەسىنىڭ اشىلۋى قۇرمەتى قارساڭىنداعى وتكىزىلگەن مادەني ءىس-شاراعا بايلانىستى ساپار ەكەن. سوڭعى رەت الماتىعا 1943 جىلى رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىنا قاتىسۋعا بارىپتى. مىنە, وسىنداي جيىندار مەن كەڭەستەردە اقىن باسى جامبىل بابادان تارتىپ مۇحتار اۋەزوۆ, ءسابيت مۇقانوۆ سياقتى ەل ارداقتىلارىمەن تانىسادى. اقىندار ءابدىلدا تاجىباەۆ پەن ديحان ابىلەۆتىڭ ۇيىندە قوناقتا بولىپ, قانابەك بايسەيىتوۆ, قۇرمانبەك جانداربەكوۆ سەكىلدى ونەر وكىلدەرىمەن دوس بولىپ قايتادى.
ج.ا.: – سولاي دەڭىز. ءسىز بەن ءبىز ەندى مىنا ساۋالعا جاۋاپ ىزدەپ كورسەك. ول: «ۇكىمەت اتى شىعىپ, داڭقى الىسقا كەتكەن اقىنعا كوزى تىرىسىندە قانداي قامقورلىقتار جاسادى ەكەن؟» – دەگەن سۇراق. اتاپ ايتقاندا اكەڭىزدە جامبىل اقساقالدىڭ جەكە حاتشىسى سياقتى كومەكشى بولعان با؟ كىتاپتارىنىڭ شىعۋى قاي ۋاقىتتان باستالادى جانە ونى قاريا كوزى تىرىسىندە كورە الدى ما؟
م.ب.: – ۇكىمەتتىڭ جاساعان جاقسىلىعى سول, الدىمەن ول كىسىنى شالعايداعى اۋىلدان قالاعا كوشىرىپ اكەلگەن عوي. سودان سوڭ ۇلكەن ءۇي بەرگەن. ونى جوعارىدا ايتتىم. ال اقىننىڭ شىعارعان ولەڭدەرىن جازىپ الىپ, كۇن سايىن ەلدەگى جاڭالىقتاردى گازەتتەردەن وقىپ بەرىپ, ءتۇرلى وقيعالاردان حاباردار ەتىپ وتىراتىن كومەكشىسىنە كەلسەك, ءبىزدىڭ ۇيدە ونداي ادام بولدى. ول احمەت دەگەن اعا ەدى. فاميلياسىنىڭ ەسكەندىروۆ ەكەنىن كەيىن, عالىم ورازگۇل نۇرماعامبەتوۆانىڭ زەرتتەۋلەرىنەن وقىپ بارىپ ءبىلدىم. مىنە, سول كىسى اكەمنىڭ جانىندا وتىرىپ بىردەڭەلەردى باس كوتەرمەي جازاتىن. ساپارعا شىققاندا اقىننىڭ جانىنان قالماي, قوسا ەل ارالاپ كەتەتىن.
جەرگىلىكتى قالامگەر بەردىباي كەمالدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا احمەت اعا سول كەزدەگى اقتوبە وبلىستىق «سوتسياليستىك جول» گازەتىندە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن كىسى ەكەن. 1938 جىلدان باستاپ نۇرپەيىس اقىننىڭ جەكە حاتشىسى قىزمەتىنە تاعايىندالىپ, اكەيدىڭ كۇندەلىكتى شىعارماشىلىعىنان باسقا, بۇكىل مۇرالارىن قاعازعا تۇسىرۋمەن شۇعىلدانعان. سونىڭ ىشىندە احمەت ەسكەندىروۆتىڭ «قوبىلاندى باتىر» ەپوسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ەرەكشە. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا بۇل جىردىڭ 30-عا جۋىق نۇسقاسى بولعان كورىنەدى. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ كولەمدىسى, ياعني 9300 جولدان تۇراتىن نۇرپەيىس بايعانين ايتقان ۆاريانتتى جازىپ العان ونىڭ جەكە حاتشىسى احمەت اعا. ءسويتىپ 1942 جىلى مايدانعا اتتانعانعا دەيىن ول كىسى اقىن مۇرالارىن جيناقتاۋعا وتە كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن. ال ودان كەيىن بۇل جۇمىستى اقىن قۋاندىق شاڭعىتباەۆ جالعاستىرىپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە نۇرپەيىس بايعانيننىڭ 1939 جىلى «ورىستەگەن ءومىر», 1940 جىلى «اقىن شابىتى» اتتى كىتاپتارى مەن 1945 جىلى «تاڭدامالى» دەپ اتالاتىن ولەڭدەر جيناعى جارىق كورەدى. وسىلاردىڭ بارىنە اكەيدىڭ جەكە حاتشىلىعىنا بەكىتىلگەن احمەت ەسكەندىروۆ پەن قۋاندىق شاڭعىتباەۆتىڭ ەڭبەكتەرى ەرەكشە بولعانىن اتاپ ايتقىم كەلەدى.
ج.ا.: – بۇل كۇندەرى اقتوبە وبلىسىندا بايعانين اۋدانىنىڭ بار ەكەنىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. وسى اتاۋ سول وڭىرگە اقىننىڭ ومىردە بار كەزىندە بەرىلگەن بە, جوق الدە ول كەيىن جاسالعان ۇيعارىم با؟
م.ب.: – 1940 جىلى اكەي 80 جاسقا تولىپتى. وندا مەن ءۇش جاستاعى بالامىن. كوپ ەشتەڭە ەسىمدە جوق. مىنە, سول كەزدە حالىق اقىنى نۇرپەيىس بايعانينگە ءبىر اۋداننىڭ اتى بەرىلسىن دەگەن ۇكىمەتتىڭ پارمەنى بولىپتى. ءسويتىپ, بۇرىنعى تابىن اۋدانى سول كەزدەن باستاپ اكەيدىڭ ەسىمىن يەلەنگەن عوي. بۇل اقىننىڭ كوزى ءتىرى كەزىندە بولعان وقيعا.
ج.ا.: – ەندى اكەڭىزدىڭ سوڭعى كۇندەرى تۋرالى بىرەر ءسوز ايتساڭىز. ءسىز ول كەزدە ەس ءبىلىپ قالعان سەگىز جاستاعى بالاسىز عوي. اقساقال نەدەن اۋىرىپ, قالاي قايتىس بولدى؟ زيراتى اۋىلدا ما, جوق وسى قالا ىرگەسىندەگى قورىمدا ما؟ سوسىن... ۇيلەرىڭىزدە قاريا ۇستاعان, پايدالانعان جادىگەرلىك زاتتار بار ما؟ بار بولسا ول قانداي دۇنيەلەر؟
م.ب.: – كىشكەنتاي كۇنىمدە اكەمنىڭ باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعانىن كورمەپپىن. ءوزىن بىرقالىپتى ۇستايتىن. قايتىس بولاتىن جىلى دا سەرگەك, تىڭ ەدى. انامنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا كوكتەم شىعا ول كىسى تىل ەڭبەككەرلەرىنە كونتسەرت قوياتىن ۇگىت بريگاداسى قۇرامىندا اقشات دەگەن جەرگە بارادى. وندا ىستىق بۇلاق بار ەكەن. رەۆماتيزم بولۋى كەرەك, ارا-تۇرا اياعى اۋىراتىن اكەي سونداعى تۇزدى بالشىققا تۇسەدى. ودان شىققان سوڭ تەرىن باسپاي, سونداعى اۋىل تۇرعىندارىنا جىر-تولعاۋلارىن ايتادى. ەرتەسىندە قاتتى اۋىرىپ, قالاعا كەلگەننەن سوڭ ومىردەن وزادى. بۇل 1945 جىلعى 9 ءساۋىر ەدى. زيراتى وسى اقتوبەدەگى كونە قورىمدا. ول قازىرگى اۋەجايدان ونشا قاشىق ەمەس. ال ەندى مىنا ۇيدە قاريادان قالعان نە بار دەگەنگە كەلسەك, ءبارى مۋزەيدە. كەزىندە اقىننىڭ زامانداستارى شەشەمنەن اقساقالدىڭ اناۋ-مىناۋ زاتتارىن تابارىك رەتىندە سۇراپ الا باستاپتى. مۇنى بايقاپ قالعان بيلىك وكىلدەرى ارنايى كوميسسيا قۇرادى دا ءبارىن مۇراجايعا وتكىزۋگە تاپسىرما بەرەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قاريانىڭ جەكە زاتتارى مەن فوتوسۋرەتتەرىنىڭ ءبىرازى بۇگىنگى كۇنگە امان-ەسەن جەتكەن جايى بار. ولاردى وسىنداعى مۋزەيدەن بارىپ كورۋگە بولادى.
ج.ا.: – ايتىڭىزشى, اكەڭىز ءسىزدىڭ ەسىڭىزدە قانداي ءىس-ارەكەتىمەن ساقتالىپ قالدى؟ ول كىسى وزىڭىزگە نەسىمەن قىمبات دەپ ويلايسىز؟
م.ب.: – ءبىر عانا نارسە ەسىمدە. جانە سونىڭ ءوزى مەنىڭ ءومىر بويعى تىرشىلىگىمنىڭ ءمانى مەن مازمۇنى بولا ءبىلدى. ول اكەمنىڭ بەس جاسىمنان باستاپ دومبىرا ۇستاۋعا ۇيرەتكەندىگى ەدى. قالاي دەيسىز عوي؟.. مەن ەس بىلگەندە ۇيىمىزدە ادەمى قابى بار دومبىرا تۇراتىن. انامنىڭ ايتۋىنشا ونى اقىن 1943 جىلى الماتىعا بارعاندا الىپ قايتىپتى. مىنە, وسى اسپاپقا اكەم مەنى ءسابي كەزىمنەن ءۇيىر ەتىپ, اقىرى سوعان قىزىعۋدىڭ ارقاسىندا جەتى جاسىمدا ەكى-ءۇش كۇي ورىنداي الاتىن جاعدايعا جەتكەنىم بار.
وسى ارادا ءبىر قىزىق جاعدايعا توقتالا كەتەيىن. ول مەنىڭ سول كىشكەنتاي كەزىمدە ۇستاعان اسپابىمنىڭ الاش ارىسى قۇدايبەرگەن جۇبانوۆتىڭ دومبىراسى ەكەندىگى. 1937 جىلى اتاقتى عالىم جازىقسىز جازالاۋعا ۇشىراعاندا وتباسى قاتتى قينالادى. كۇنكورىستەن تارىققان سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە سول ۇيدەگى جەڭگەي وزدەرىندەگى ىسكە جارايدى-اۋ دەگەن دۇنيەلەرىن بازارعا شىعارىپ ساتپاقشى بولادى. ونى ەستىگەن قۇدايبەرگەن اعانىڭ ءىنىسى احمەت جۇبانوۆ بۇل حاباردى كۇيزەلە وتىرىپ, اقىن ءابدىلدا تاجىباەۆقا ايتادى. اقىرى نە كەرەك, جەڭگەي زاتتارىن بازار سورەسىنە قويادى ەكەن دەگەن كۇنى ابەكەڭ ۇلگەرىپ بارىپ, عالىم ۇستاعان دومبىرانى 500 سومعا ساتىپ الادى. 1943 جىلى مەنىڭ اكەم رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىنا قاتىسۋ ءۇشىن الماتىعا بارماي ما. سوندا ول كىسى ءابدىلدا تاجىباەۆتىڭ ۇيىنە تۇسەدى. ءوزى سىپا ءارى بىرتوعا قوناق كەلگەننەن باستاپ كەتەر كەتكەنشە ءابدىلدا اقىنعا دا, اناسى ايمانكۇلگە دە وتە جاقسى اسەر قالدىرادى. اكەيگە كوڭىلى قاتتى قۇلاعان ءۇي يەسى ەلگە قايتاردا قوناعىنا: «نە قالاۋىڭىز بار؟ ايتىڭىز. ورىندايمىن», دەيدى. نۇرپەيىس اقىن راحمەت دەپ, ەشتەڭەنىڭ قاجەت ەمەس ەكەنىن ايتادى. ابەكەڭ قويمايدى, رەنجۋگە دەيىن بارادى. سول كەزدە مەيمان توردەگى دومبىرانى سۇرايدى. ءسويتىپ الاش ارىسىنىڭ بۇل مۇلكى ءبىزدىڭ ۇيگە وسىلاي كەلگەن ەكەن.
جوعارىدا ايتتىم عوي, ەس بىلگەننەن باستاپ اكەم مەنى وسى دومبىراعا ءۇيىر ەتتى دەپ. سەگىز جاسىما دەيىن ول كىسىنىڭ الدىنا وتىرىپ الىپ قاسيەتتى اسپاپتىڭ پەرنەلەرىن دۇرىس باسۋعا, كۇيدى شاناقتى سابالاماي تارتۋعا تالپىندىم. كەيىن بۇل ۇمتىلىسىم ءومىرىمنىڭ مانىنە, تىرشىلىگىمنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالدى. ولاي دەيتىنىم, دومبىرانى دۇرىس مەڭگەرۋىم 1952 جىلى وبلىستىق مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىنە الىپ كەلدى. 1957 جىلى الماتىدا وتكەن رەسپۋبليكالىق ءى فەستيۆالداعى كۇي سايىسىندا لاۋرەات اتاندىم. 1960 جىلدان باستاپ وبلىستىق مادەنيەت ۇيىندە حالىق اسپاپتارى وركەسترىن قۇرىپ, سوعان جەتەكشىلىك ەتتىم. 1971 جىلى اقتوبە مۋزىكالىق ۋچيليششەسىنە ديرەكتور بولدىم دا, 1977 جىلدان زەينەتكەرلىككە شىققانشا وسىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتىڭ حالىق شىعارماشىلىعى كافەدراسىنداعى ۇلتتىق اسپاپتار كلاسىندا ەڭبەك ەتتىم. وسىنىڭ بارلىعىن مەن كەزىندە اكەم نەگىزىن قالاپ بەرىپ كەتكەن دومبىراعا قۇمارلىعىم مەن كۇيشىلىك ونەردى مۇرات تۇتقانىمنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن.
ج.ا.: – جەكە رەپەرتۋارىڭىزدا قازىر قانشا كۇي بار؟ ولاردى نوتامەن ورىندايسىز با, جوق الدە؟..
م.ب.: – مەن ءوزى 160 كۇيدى مەڭگەرگەن اداممىن, قاراعىم. ولاردىڭ ءبارىن ەشتەڭەگە قاراماي, جاتقا تارتقانمىن. قازىر دە سودان جاڭىلعانىم جوق. ويتكەنى, كۇي اتاۋلىنى ءاۋ باستان-اق قاعازدان ەمەس, ەستۋ قابىلەتىم بويىنشا ۇيرەنگەن جانمىن عوي.
...مومىن اقساقال بۇدان كەيىن دە بىزگە كوپ اڭگىمە ايتتى. ەستەلىكتەرىنىڭ ءبارى قىزىق ءارى اسەرلى. «ءبىراز بولدى, كوزىم قاتتى ناشارلاپ كەتتى. سەندەردىڭ بەت-جۇزدەرىڭدى ەمەس, تەك سۇلبالارىڭدى كورىپ وتىرمىن», دەدى مۇڭايىپ. ۇيگە كىرگەندە, سالەمدەسىپ اڭگىمەلەسكەندە ءبىز مۇنى بايقاماعان ەدىك. ءوزى ايتقان سوڭ عانا بارىپ بىلدىك. «وقاسى جوق. وسىعان دا شۇكىر», – دەدى قاريا ىلە ءسوزىن جالعاپ: «اعامىز بىزبەن كەزدەسكەندە وسى كۇيدى تارتىپ بەرىپ ەدى دەرسىڭدەر كەيىن. ەستەرىڭدە ءجۇرسىن, قاراقتارىم», – دەپ قازانعاپتىڭ «اقجەلەڭىنىڭ» ەكى ءتۇرىن ورىنداپ بەردى.
پەرنەلەرگە قاراماي, تەك ىشكى ۇندەستىك قۇدىرەتىنە باعىنا وتىرىپ, بىرىنەن كەيىن ءبىرىن كەلىستىرە تارتقان كۇيدى تىڭداپ وتىرعان ءبىز: «نە دەگەن قابىلەت؟ نەتكەن شەبەرلىك, شىركىن؟!» – دەدىك ىشىمىزدەن. سويتتىك تە اقساقالمەن قيماي قوشتاسىپ, سىرتقا قاراي بەت الدىق.
اڭگىمەلەسكەن,
جانبولات اۋپباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەردە:
كۇيشى م. بايعانين, 1987 ج.
اقىن ن. بايعانين مەن كەنجە ۇلى مومىن, 1944 ج.;
