الماتىدان تالعات ءسۇيىنباي:
كوكتەمگى كۇننىڭ قىزۋى كوتەرىلگەن ساتتە, الاتاۋدان ەسكەن جىلى لەپ الىپ شاھاردى بىردەن مەرەكە قۇشاعىنا الدى. الماتىنىڭ «استانا» دەپ اتالاتىن باس الاڭىنا قاراقۇرىم جۇرت جينالدى. ءان شىرقالىپ, اينالاعا تاراعان ناۋرىز ءدامىنىڭ حوش ءيىسى تاناۋدى قۋسىرىپ جىبەردى. قارا قازاننان بۇرق-بۇرق قايناعان ناۋرىز كوجە مەن بۋى بۇرقىراعان ءتاتتى پالاۋدىڭ, باۋىرساقتىڭ ءيىسىن-اي, شىركىن!..
ارينە, ادەتتەگىدەي تورگە ءسانىمەن قويىلعان باسپالداقتى ورىندىقتارعا قازاقستاننىڭ ەڭ تاڭداۋلى جاقسىلارى مەن جايساڭدارى – الماتى قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتتارى, حالىق قالاۋلىلارى, مادەنيەت جانە ونەر قايراتكەرلەرى جايلاسىپ وتىردى. ولاردىڭ اراسىندا قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى – ايگىلى ۇستاز اياگۇل ميرازوۆانى, حالىق ارتىستەرى ءاسانالى ءاشىموۆ پەن بيبىگۇل تولەگەنوۆانى, ءسابيت ورازباەۆ پەن نۇرعالي ءنۇسىپجانوۆتى, كورنەكتى جازۋشىلار نۇرلان ورازالين مەن سماعۇل ەلۋبايدى جانە باسقا دا قالانىڭ ەڭ تانىمال ازاماتتارىنىڭ ءجۇزىن كورەر ەدىڭىز.
جينالعاندار الدىندا مەرەكەلىك كوڭىل كۇيدە ءسوز سويلەگەن قالا اكىمى باۋىرجان بايبەك ناۋرىز بەن ناۋرىز ارالىعىندا الماتى قالاسى ەڭبەككەرلەرىنىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارىنا باعا بەرە توقتالىپ, بارشا حالىقتى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتادى.
كۇنى كەشە عانا الەمدىك ءححVىىى ستۋدەنتتەر ۋنيۆەرسياداسىن ويداعىداي وتكىزگەن الىپ قالانىڭ حالقى بۇگىن تاعى دا مەركەدەگىدەي جاسانىپ, قالا كوشەلەرىنە شىققانى تۋرالى ەرەكشە ايتۋعا ءتيىستىمىز. كۇن مەن ءتۇن تەڭەسكەن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى ءدال وسى ساتتە كەشەگى سپورتشىلار مەكەنىنە اينالعان اتلەتتەر قالاشىعى مەن 12 مىڭ كورەرمەن سىياتىن «الماتى-ارەنا» مۇز ايدىنى كەشەنىنىڭ الدى دا حالىققا لىق تولدى. الماتىنىڭ بارلىق وزگە اۋداندارىنداعى سەكىلدى الاتاۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى الاڭدى ءان مەن جىرعا بولەپ, گۇلگە تولتىردى. بالالار اسىق اتىپ, بالۋاندار بەلدەستى. ەكى كونتسەرتتىك باعدارلامامەن «ماڭگىلىك ەل» ءان فەستيۆالى باستالدى...
كەشكىسىن الماتى اسپانىن وت شاشۋ بەينە سامالاداي جارقىراتىپ جىبەردى.
اقتاۋدان گۇلايىم شىنتەمىرقىزى:
اقتاۋ قالاسىنداعى ناۋرىز مەيرامى شاھاردىڭ تەڭىز جاق جاعالاۋىندا ۇيىمداستىرىلدى. جاڭبىردان كەيىن قوڭىر سالقىنداعان ادەمى اۋا رايىندا مەرەكەگە جيىلعان كوپشىلىك بۇقارالىق سەرۋەنگە قاتىستى.
قاز-قاتار تىگىلگەن 25 كيىز ءۇيدىڭ بارلىعىنا مەرەكەگە قاتىسۋشى قوناقتارعا ارناپ اس ازىرلەنىپ, داستارقان جايىلدى. كيىز ۇيلەر قالاشىعى ماڭىندا ءبىر مەزگىلدە گىر تاسىن كوتەرۋ, ارمرەستلينگ, ارقان تارتۋ, اسىق اتۋ, قازاقشا كۇرەس سەكىلدى سپورتتىق جارىستار ءوتتى. ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى ۇلتتىق تاعامداردان جارمەڭكە وتكىزىپ, مەرەكە قوناقتارىنا باۋىرساق پەن شۇبات ۇسىندى. مەيرامعا كەلگەن بارلىق قوناقتار ءۇشىن ارنايى 2000 ليتر شۇبات, 5 توننا باۋىرساق, 7 توننا پالاۋ مەن 3 مىڭ ليتر ناۋرىز كوجە دايىندالدى. باستى ساحنادا ءوڭىر ارتىستەرى «قۋانىش سىيلاپ ەلىمە, ك ۇلىمدە ناۋرىز ك ۇلىمدە!» اتتى تەاترلاندىرىلعان قويىلىم قويدى.
− بۇگىندە قازاقستاندى تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ بەسىگى دەپ ايتادى. «ءبىر ەل, ءبىر تاعدىر, ءبىر ماقساتى» بار حالىقتىڭ بىرلىگى مەن بەرەكەسىنەن اسقان ەشنارسە جوق. ءبىز, بۇگىنگى ۇرپاق, ۇلتتىق مۇرالارىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, اتا-بابالارىمىزدىڭ داستۇرلەرىن قۇرمەتتەپ, ونى ودان ءارى دامىتۋىمىز قاجەت. ناۋرىز ءبىزدىڭ بىرلىگىمىزدىڭ, توزىمدىلىگىمىزدىڭ, يماندىلىق پەن قايىرىمدىلىعىمىزدىڭ بەلگىسىنە اينالدى. مەيىرىمدىلىك, جاقىنىنا قول ۇشىن بەرۋ قاشاندا ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى مەن ءداستۇرى بولدى. وسىعان وراي, 20 ناۋرىز بەن 20 ءساۋىر ارالىعىندا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا, كوپ بالالى انالارعا, بارلىق قامقورلىققا مۇقتاج ادامدارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا وبلىس بويىنشا قايىرىمدىلىق اكتسياسى جاريالاندى. ءاربىر ۇجىم, وبلىسىمىزدىڭ ءار تۇرعىنى جاقسى ءىستىڭ باسىنان تابىلىپ, ۇلى ىسكە ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا سەنىمدىمىن, − دەدى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى ەرالى توعجانوۆ.
«حوش كەلدىڭ, ءاز-ناۋرىز!» مەرەكەلىك شاراسى اياسىندا ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي 18 جاسقا تولعان وبلىستىڭ 25 تۇرعىنىنا جەكە كۋالىك تابىستالدى.
ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ كوركىن اقتاۋداعى اباي اتىنداعى مادەنيەت سارايىنىڭ بالالار شىعارماشىلىق ۇجىمى مەن م.وسكىنباەۆ اتىنداعى ماڭعىستاۋ وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ ونەرپازدارى اسەرلى كونتسەرتپەن جالعاپ اكەتتى.
اقتوبەدەن تەمىر قۇسايىن:
«ءساۋىر بولماي – ءتاۋىر بولمايدى» دەگەن حالىقتىق قاعيدانىڭ دۇرىستىعى بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسى كەزىندە اقتوبە ايماعىندا انىق بايقالدى. بۇل وڭىردە قىس بويى جاۋعان قالىڭ قاردىڭ كوبەسى دە ءالى كۇنگە دەيىن سوگىلمەي جاتىر. «قىستىڭ باسى ءبىرى ەرتە, بىرەۋى جاي» دەپ اباي اتامىز ايتقانداي, ۇلان-بايتاق ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىندا كوكتەمنىڭ دە ءبىرى ەرتە, بىرەۋى جاي بولىپ كەلۋى تابيعي قۇبىلىس ەكەنى تالاسسىز. ناۋرىز تويى كەڭىنەن اتالىپ وتكەن كەشەگى كۇنى دە رەسپۋبليكامىزدىڭ باتىس بولىگىندەگى اقتوبە وڭىرىندە كۇن كوزى شىعىپ تۇرعانىمەن, تابيعات-انانىڭ ەرتە كوكتەمگە ءتان ىزعارى كادىمگىدەي سەزىلدى. سوعان قاراماستان وبلىس ورتالىعىنداعى تۇڭعىش پرەزيدەنت اتىنداعى ورتالىق ساياباققا قاراي اعىلعان مىڭداعان اقتوبەلىكتەردىڭ جايدارى جۇزدەرى ولاردىڭ كەشىگىپ جاتقان كوكتەمنىڭ سالقىنىنا ەلەڭ ەتپەگەندەرىن انىق اڭعارتقانداي ەدى.
ءوڭىر تۇرعىندارىن ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ ءسوز سويلەگەن اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ كۇللى تۇركى الەمىنىڭ ۇلىق مەرەكەسى – ناۋرىز قازاقستان حالقىنىڭ ءوزارا ىنتىماعىن, بىرلىگى مەن تاتۋ-ءتاتتى تىرلىگىن تەرەڭدەتە تۇسۋگە قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانى جونىندە ادەمى وي ساباقتادى. سونىمەن بىرگە, ءوڭىر باسشىسى ناۋرىز مەرەكەسىن وبلىس جۇرتشىلىعى ۇلان-اسىر تابىستارمەن, ەكونوميكالىق جانە مادەني, رۋحاني تۇرعىداعى مول جەتىستىكتەرمەن قارسى الىپ وتىرعاندارىن جەتكىزدى. مۇنىڭ ءبارىنىڭ باستاۋى – جىل باسى ءاز-ناۋرىزبەن بىرگە كەلگەن ىرىس پەن ىنتىماق, ەل-جۇرتتىڭ اۋىز بىرلىگى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسى دەپ تۇيىندەدى ءوز ءسوزىن بەردىبەك ماشبەك ۇلى.
ناۋرىز مەرەكەسى قارساڭىندا وبلىستا بىرقاتار وندىرىستىك جانە مادەني-تۇرمىستىق نىساندار پايدالانۋعا بەرىلگەنى ءوز الدىنا ءبىر بولەك اڭگىمە. ەڭ باستىسى, وڭىردە ءبارى دە ادامدار ءۇشىن, ولاردىڭ ساپالى دا جايلى ومىرگە قول جەتكىزۋى ءۇشىن جاسالىپ وتىر. اقتوبە وڭىرىندە وتكىزىلگەن ناۋرىز مەرەكەسىنە قازاق مەديتسينا عىلىمىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى, اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ, مايتالمان حيرۋرگ جاقسىلىق دوسقاليەۆ جانە قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى سەرىك اقشولاقوۆ قاتىستى.
ءاليا مولداعۇلوۆا داڭعىلى جاق بەتىندە تىزىلە ورنالاسقان جيىرما ءتورت قاناتتى, كەڭ كەرەگەلى اقشاڭقان كيىز ۇيلەردىڭ و شەتى مەن بۇل شەتى كورىنبەيدى. وسىنداي ۇلتتىق ناقىشتار مەن ورنەكتەرگە تولى كيىز ۇيلەردىڭ بىرەۋىن «كوكتاس-اقتوبە» اق ۇجىمى تىگىپتى. مۇندا ارنايى ازىرلەنگەن ۇلتتىق تاعامداردان كيىز ۇيگە باس سۇققاندار اۋىز ءتيىپ شىعىپ جاتىر. وسىنداي كورىنىس مەرەكە قۇرمەتىنە ارنايى تىگىلگەن وتىز ءۇيدىڭ بارىنە ءتان بولىپ شىقتى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قۇتتى بولسىن, اق مول بولسىن دەپ ءبىر-بىرىنە اق تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ جاتقان حالىقتىڭ سانىندا ەسەپ جوق. ساياباق ساحناسى توڭىرەگىنە دە تۇرعىندار مول جينالىپتى. بۇل تۇستان ولار وبلىستاعى مادەنيەت باسقارماسى مەن تاحاۋي احتانوۆ اتىنداعى دراما تەاترى ازىرلەگەن تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەر مەن ەپوستىق كەيىپكەرلەردى تاماشالادى.
اتىراۋدان باقىتگۇل باباش:
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن اتىراۋلىقتار دا ايرىقشا سالتاناتپەن قارسى الدى. كوكتەمنىڭ, جاڭارۋ مەن جاسامپازدىقتىڭ مەرەكەسىن تويلاۋ 14 ناۋرىزدان بەرى جالعاسىپ جاتىر. مەيرام قارساڭىندا قالالىق ارۋلار بايقاۋى, قولونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەسى, جاس ورىنداۋشىلار بايقاۋى, مەرەكەلىك باعدارلاما ۇيىمداستىرىلدى. مۇنايلى ايماقتاعى مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندار اراسىندا ۇلتتىق سالت-داستۇرلەردەن كورىنىس قويۋ سايىسى دا جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. ال كەشە يساتاي-ماحامبەت الاڭىندا «كوش كەلدىڭ, ءاز-ناۋرىز!» اتتى تەاترلاندىرىلعان كورىنىس كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلدى. ۇلتتىق ويىندار, جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ جارمەڭكەسى, كونتسەرتتىك باعدارلاما مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي سىيلادى.
– بيىل ناۋرىز تويى ايرىقشا ءوتىپ جاتىر, – دەيدى اتىراۋ قالاسى اكىمدىگىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ارداق جۋاسوۆ. – «ۇزدىك كيىز ءۇي», «ءدامدى ناۋرىز كوجە» بايقاۋلارىنا ايماقتاعى وتاندىق جانە شەتەلدىك مەكەمەلەر, قوعامدىق بىرلەستىكتەر ۇيىمشىلدىقپەن قاتىستى. وعان قازاقستان مەن قىرعىز رەسپۋبليكالارىنا ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر, كومپوزيتور يليا جاقانوۆ باستاعان قازىلار القاسى تورەلىك جاسادى.
ورتالىق الاڭنىڭ وزىندە 25 كيىز ءۇي قۇرىلدى. شاعىن اۋداندار مەن قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردى قوسقاندا ەلۋگە جۋىق كيىز ءۇي سالتاناتتىڭ ءسانىن كەلتىردى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن تويلاۋعا جينالعان حالىق ۇلتتىق تاعامداردان ءدام تاتىپ, جاستار تىلەك ايتتى, ۇلكەندەر باتا بەردى. ال كەشكىسىن ونەر جۇلدىزدارىنىڭ كونتسەرتتىك باعدارلاماسى قويىلدى, مەرەكەلىك وتشاشۋ اتىراۋ اسپانىن الۋان تۇسكە بويادى.
كوكشەتاۋدان اسقار تۇراپباي ۇلى:
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ءاز-ناۋرىز مەيرامى كوكشە جەرىندە دە ەرەكشە تويلاندى. كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا ارناپ مىڭ ليتردەن استام ناۋرىز كوجە ازىرلەندى. بۇدان باسقا ءتىل ۇيىرەر تاعامنىڭ نەبىر تۇرلەرى ۇسىنىلدى. ەگەر سالماقتاپ ايتار بولساق, 500 كيلو باۋىرساق ءپىسىرىلىپ, 1,5 مىڭ ادامعا ارنالعان پالاۋ, 300 كيلو ەت جانە وزگە دە جەڭسىك تاعام تۇرلەرى ازىرلەنگەن.
وسىلايشا, كوكشەتاۋ تۇرعىندارى مەن قالا قوناقتارى ناۋرىز مەيرامىن كەڭ اۋقىمدا تويلاۋعا كىرىسىپ تە كەتتى. قالامىزدىڭ ەڭ كورىكتى جەرلەرىنىڭ ءبىرى – تاۋەلسىزدىك الاڭىندا اقشاڭقان كيىز ۇيلەر تىگىلىپ, كەلگەن قوناقتاردى ەرەكشە كۇتىپ الىپ جاتتى. سونداي-اق, مۇندا قازاقى اۋىلدىڭ ساۋىعىن قىزدىراتىن التىباقان دا بار. جانە دە ناۋرىز مەيرامىنىڭ ءسانى مەن ءمانىن اشا تۇسەتىن ءارتۇرلى تاريحي ەكسپوناتتار دا قويىلعان. ايتۋلى مەيرامدى اتاپ ءوتۋدى اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى مالىك مىرزالين ءوزى باستاپ, ناۋرىز-دۋمانعا جينالعان قاۋىمدى جىلى قارسى الىپ, ءار شاڭىراققا بەرەكە, ىرىس تىلەپ جاتتى.
جالپى, قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارى تاراپىنان ۇلكەن مەرەكەلىك باعدارلاما دا ءازىرلەنگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ءوڭىردەگى تەاتر ۇجىمدارى ناۋرىز مەيرامىن اسپەتتەگەن ءارتۇرلى قويىلىمداردى ساحنالاسا, بيشىلەر مەن انشىلەر جينالعان جۇرتتىڭ كوڭىلدەرىن كوتەرۋگە بارىن سالدى. تۇپتەپ كەلگەندە, بارلىعى دا قازاق حالقىنىڭ تۇرمىسى مەن سالتىن بارىنشا اشىپ كورسەتۋگە تىرىستى. سونىمەن بىرگە, الاڭدا ۇلتتىق ويىندار ويناتىلىپ, سپورتتىق شارالار وتكىزىلدى. قازاقشا كۇرەس, توعىزقۇمالاق, ارقان تارتۋ, قاپ كيىپ جۇگىرۋ سياقتى جارىستار تويدىڭ كوركىن قىزدىرسا, ونىڭ ارتى «قارا جورعا» بيىنە ۇلاستى.
قاراعاندىدان ميراس اسان:
تاۋىق جىلى ارقانىڭ التىن تابالدىرىعىنان ءسۇيىنشى سۇراپ, ساۋىن ايتا ساۋىقپەن اتتادى. قازىنالى قاراعاندى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىنە ورتالىق ساياباقتا قىرىق شاتىر تىگىپ, قىدىردىڭ سالقار كوشىن ساۋمالكولدە كۇتتى.
ادەتتەگىدەن بولەك, كەنشىلەر استاناسىنداعى بيىلعى مەرەكەلىك شارالار جاڭا الاڭدا – ورتالىق ساياباقتا ءوتتى. وندا ءۇلكەن ساحنا ورناتىلىپ, حالىقتىڭ جاپپاي سەرۋەنى دە سول ايماقتا جوڭكىلدى. جالپى, ارقا جۇرتشىلىعى ۇلىق مەرەكەنى ۇلتتىق دەڭگەيدە مەرەكەلەۋگە ابدەن داعدىلانعان. ماسەلەن, بيىل قاراعاندىلىق تالعامپاز تۇرعىندار كوشپەلىلەردىڭ كونە مەيرامىن قاھارلى قىس پەن ناۋرىزەك كوكتەمنىڭ ماڭگىلىك تارتىسىن بەينەلەيتىن ميۋزيكل ارقىلى تاماشالادى.
– ءداستۇر بويىنشا ناۋرىز كەڭىنەن تويلانادى. تەاترلاندىرىلعان قويىلىم ميۋزيكل ستيلىندە ءوتتى. بۇل كوكتەمنىڭ كەلۋى مەن دۇنيەنىڭ جارالۋى, قازاق ەلىنىڭ قۇرىلۋى تۋرالى ەرتەگى. سۋ, اۋا, وت – ءبارى قوسىلدى, – دەيدى الماتىلىق بۇقارالىق قويىلىمداردىڭ جيىنتىق قويۋشى-رەجيسسەرى اسپەت جيلكينا.
مەرەكەنىڭ مەيىلىنشە قىزعان مەزگىلىندە وبلىس تۇرعىندارىن ايماق باسشىسى ەرلان قوشانوۆ قۇتتىقتادى.
– ناۋرىز – جاڭارۋ, جاڭعىرۋ مەرەكەسى. وسىناۋ ۇلى مەيرام قارساڭىندا مەملەكەتىمىز دە دامۋدىڭ جاڭا داۋىرىنە قادام باسىپ وتىر. ەل ومىرىندە ورىن الىپ وتىرعان ساياسي رەفورمالار, وزگەرىستەر ناۋرىز نىشاندارىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ كەلەدى. ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتى ءبىزدى بيىك ماقساتتارعا جەتەلەيدى. جاڭا كۇندە قاراعاندىلىقتاردىڭ ءاۋىزبىرلىگى مەن ەڭبەكقورلىعىن اتاپ ايتقىم كەلەدى. ناۋرىز مەيرامى اسقاق ارماندار مەن جاڭا ۇمىتتەردىڭ مەرەكەسى, – دەدى.
سونداي-اق, ءسۇيىنشىلى جاعدايدىڭ ءبىرى – ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قارساڭىندا «جاس وتباسىلارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي» باعىتى بويىنشا «وڭىرلەردى دامىتۋ-2020» − باعدارلاماسىنا قاتىسقان جاس وتباسىلارعا قاراعاندى قالاسىنىڭ اكىمى نۇرلان اۋباكىروۆ جاڭا پاتەرلەردىڭ كىلتىن تابىستادى.
قوستانايدان ءنازيرا جارىمبەتوۆا:
قوستاناي قالاسىنىڭ ورتالىعىنداعى الاڭدا قوستانايلىقتار مەن قالا قوناقتارى ناۋرىز مەرەكەسىن بارىنشا ناقىشىمەن, ۇلتتىق بوياۋىمەن اتاپ ءوتتى. الاڭدا تىگىلگەن جيىرما ەكى اق بوز ءۇي مەرەكەنىڭ كوركىنە دە, ءتىپتى مازمۇنىنا دا اينالدى. ولاردىڭ ارقايسىسىندا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق ءداستۇرى مەن سالتتارى ءار قىرىنان كورىنىس تاپتى.
مەرەكەدە تىگىلگەن اق بوز ۇيلەردە تەك قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس, قازاقستاندى وتانىم دەپ سانايتىن بارلىق ۇلىستاردىڭ دا سالت-داستۇرلەرىن كورۋگە بولادى. مىسالى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ «قوعامدىق كەلىسىم» ءۇيى تىككەن اق بوز ۇيدە قوستانايداعى بارلىق ۇلتتىق ەتنو-مادەني ورتالىقتار باس قوسىپتى. كيىز ءۇيدىڭ الدىندا وزبەك, تاجىك جانە تاۋ حالىقتارى دياسپورالارىنىڭ وكىلدەرى ءبيدى قىزدىردى. ناۋرىزدى مەرەكەلەۋگە جينالعان قالالىقتار مەن قالا قوناقتارىندا ەسەپ جوق دەۋگە بولار ەدى. ءار كيىز ۇيگە كىرىپ, ۇلتتىق ناقىشتاردى قىزىقتاۋدىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت. اق بوز ۇيلەردىڭ سالتاناتى ءبىرىنەن ءبىرى وتەدى. دەگەنمەن, قوستاناي قالالىق اكىمدىگى ولاردىڭ اراسىندا بايقاۋ ۇيىمداستىرىپ, ۇزدىكتىڭ ۇزدىگىن انىقتادى.
قالا ورتالىعىندا وتكىزىلگەن ناۋرىز مەرەكەسىندە وبلىستىق فيلارمونيا مەن كوركەمونەرپازدار ۇجىمدارى ءان مەن بيدەن شاشۋ شاشتى. تەاترلاندىرىلعان كورىنىستەردە حالقىمىزدىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىنىڭ بارلىعى قامتىلدى. اسىق اتۋ, قازاقشا كۇرەس, قول كۇرەستىرۋ, جىلىك سىندىرۋ, قوي كوتەرۋ سەكىلدى ۇلتتىق ويىندار مەرەكە قىزىعىن ارتتىرا ءتۇستى. مەرەكەدە 18 قولونەر شەبەرى وزدەرىنىڭ جاساعان كورپە, كورپەشە, نان تاقتاي, وقتاۋ, اعاش ىدىستار, سابىن سەكىلدى بۇيىمدارىنان كورمە ۇيىمداستىردى. ولارعا سۇرانىس تا كوپ بولدى.
پاۆلوداردان فاريدا بىقاي:
وبلىس ورتالىعىندا ناۋرىز مەيرامىنا ارنالعان مەرەكەلىك شارالار مەرەكەدەن ەكى-ءۇش كۇن بۇرىن باستاۋ الدى.
ورتالىق الاڭدا قالالىق شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ جانە «Alem Band», «Z» توپتارىنىڭ قاتىسۋىمەن كونتسەرتتىك باعدارلاما بولىپ ءوتتى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ەكى ءجۇز ليتر ناۋرىز كوجە دايىنداپتى. « ۇلىتاۋ» توبى, «اسىل» توبى, گۇلنۇر ورازىمبەتوۆا, ارداق اليكەشەۆ, ەركە ەسماحان, «شىمكەنت-شوۋ» ءازىل-سىقاق تەاترى, قازاق ەستراداسىنىڭ ونەر جۇلدىزدارى كەلىپ, وبلىس جۇرتشىلىعىنىڭ كوڭىلىن ءبىر جەلپىنتىپ تاستادى. تۇسكە دەيىن «ناۋرىز-دۋماننىڭ» كىشى ساحناسى, ال, تۇستەن كەيىن ۇلكەن ساحناسى وسىلايشا جۇرتشىلىققا جاقسى كوڭىل-كۇي سىيلادى. الاڭدا «اۋىلىم – التىن بەسىگىم» اتتى ەتنو-كورمە ۇيىمداستىرىلدى, ۇلتتىق جانە سپورتتىق ويىن الاڭدارى «قازاق كۇرەسى», «اسىق اتۋ», «اۋدارىسپاق», «كوكپار», ارمرەستلينگ, گىر كوتەرۋ, «قوشقار كوتەرۋ», «جىلىك سىندىرۋ», «ارقان تارتىس», «تىماق لاقتىرۋ», «سىيلىق باعاناسى» سياقتى قىزىقتى شارالارعا تولدى. ەتنومادەني ءبىرلەستىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن «دوستىق» الاڭىندا وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ مەرەكەلىك باعدارلاماسى كورسەتىلدى. ال, «شەبەرلەر اۋىلىنداعى» حالىق قولونەرشىلەرى مەن قولدانبالى ونەر شەبەرلەرىنىڭ كورمەسىنە جينالعان جۇرتشىلىق تا از ەمەس ەكەن. بۇل كۇنى وبلىس ورتالىعىنىڭ بارلىق شاعىن اۋداندارىندا, وقۋ ورىندارىندا مەرەكەمىز ءوز دارەجەسىندە تويلاندى.
ورالدان قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى:
ورال قالاسىنداعى ناۋرىز مەرەكەسى بيىل تۇڭعىش رەت وبلىس ورتالىعىنىڭ جاڭا الاڭىندا ءوتتى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي بىلتىرعى جىل سوڭىندا اشىلعان اۋماعى 7 گەكتارلىق بۇل الاڭعا ءبىر مەزەتتە 10 مىڭ ادام سىيادى.
كۇن رايىنىڭ ىزعىرىق جەلى مەن سۋىقتىعىنا قاراماستان ورالدىقتار مەرەكەگە كوپ جينالدى. اقىن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا, ورال قالاسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ, وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنىڭ باسشىسى داۋلەتكەرەي قۇسايىنوۆ سەكىلدى تانىمال تۇلعالار ۇلتتىق كيىممەن كەلىپتى. قاز-قاتار تىگىلگەن كيىز ۇيلەر, كوڭىلدى اۋەن, كوپ جەردە تەگىن ۇلەستىرىلگەن تاباق-تاباق باۋىرساق پەن ناۋرىز-كوجە, «Sayat» ەتنوتۋريزم ورتالىعىنىڭ ارعىماقتارى مەن قىران بۇركىتى – ءبارى-ءبارى مەرەكەگە ءار بەرىپ, ناۋرىزدىڭ نارقىن اسپانداتىپ تۇردى.
– ءبىز ناۋرىز مەرەكەسىن وسى ايدىڭ 14-ىندە, «كورىسۋ كۇنىنەن» باستاپ كەتكەنبىز. ءبىر بىرىمىزبەن ءتوس قاعىستىرا كورىسىپ, بىرلىگىمىزدى كورسەتتىك. كوپۇلتتى مەملەكەت بولعاندىقتان بىزگە ىنتىماق, بىرلىك اۋاداي قاجەت, – دەدى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ.
ناۋرىز ايىمەن بىرگە باتىس قازاقستان وبلىسىندا «مەيىرىمدى كوكتەم» اتتى قايىرىمدىلىق ايى باستالعان ەدى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قارساڭىندا ورال قالاسىنداعى الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن 400 وتباسىنا ازىق-ت ۇلىك تاراتىلدى. «اربا» قوعامدىق بىرلەستىگىنە جاڭا اربالار تارتۋ ەتىلدى. ورال قالاسىندا ارزان باعالى ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەسى ءوتتى. ناۋرىزدىڭ اجىراماس اتريبۋتىنىڭ ءبىرى – تال-تەرەك ەگۋ بولسا, 21 ناۋرىز كۇنى قالا بويىنشا 100 قاراعاي, 200 قايىڭ كوشەتى وتىرعىزىلدى.
جاڭا الاڭداعى «جاڭا كۇن» مەرەكەسى بۇقارالىق شارالارمەن جالعاستى. ءان مەن بي, اقجارما تىلەكپەن بىرگە, جينالعاندار ءتۇرلى-ءتۇستى وتشاشۋدى تاماشالادى.
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىز مەرەكەسىن شىعىس جۇرتشىلىعى كەڭ اۋقىمدا اتاپ ءوتتى. اسىرەسە, وبلىس ورتالىعى – وسكەمەندە ۇلىق مەيرامدى تاماشالاۋعا جينالعان جۇرتتىڭ قاراسى قالىڭ بولدى.
كۇننىڭ ىزعارلىعىنا قاراماستان قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى الاڭعا اعىلعان حالىق «قوش كەلدىڭ, ءاز-ناۋرىز» اتتى تەاترلاندىرىلعان كورiنiسپەن قاتار «دەرۆيشي», «كليماندجارو» توپتارى مەن مۇرات مۇتىرعانوۆ باستاعان تسيرك شەبەرلەرىنىڭ ونەرلەرىن تاماشالادى. مەرەكەگە ارنايى تىگىلگەن 40-قا تارتا كيىز ۇيلەرگە كىرىپ, ناۋرىز كوجەدەن ءدام تاتتى.
– ناۋرىز – قازاقتىڭ عانا ەمەس, مۇقىم تۇركى جۇرتىنا ورتاق ۇلى مەيرام. جىلدىڭ باسى, كۇن مەن ءتۇننىڭ تەڭەلىپ, التى اي قىستان كەيىنگى حالىقتىڭ جادىراپ, كوڭىلى كوتەرىلەتىن شۋاقتى شاق. قازاق حاندىعىنىڭ تاريحى 500 جىلدان اسادى دەسەك, ناۋرىزدىڭ تاريحى تىم تەرەڭنەن تامىر تارتادى. الا تاڭنان تۇرىپ, اق تىلەكتەردى اعىلتاتىن, ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق تىلەپ, قۇشاقتاسىپ, كىشكەنتاي ءبىر رەنىشى بولسا, سونىڭ ءبارىن ۇمىتاتىن بىرلىكتىڭ, بەرەكەنىڭ مەيرامى بۇل. «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەپ اباي اتامىز ايتقانداي, بۇل باۋىرمالدىققا, مەيىرىمدىلىككە شاقىراتىن مەرەكە. اسىرەسە, بۇل مەرەكەنىڭ كوپۇلتتى قازاقستان ءۇشىن ءمانى زور. ءبىز اقساقالدار, اجەلەر جاستارعا ۇلگى-ونەگە بولسىن دەپ باسقا ۇلتتىڭ ءوزىمىز سەكىلدى قاريالارىمەن قۇشاقتاسىپ, ءسۇيىسىپ امانداسىپ جاتىرمىز. ەگەر ماڭگىلىك ەل بولامىز دەسەك, بەرەكە-بىرلىگىمىز مىعىم, حالىقتاردىڭ دوستىعى, ءبىراۋىزدىلىعى اسا قاجەت, – دەيدى وسكەمەن قالالىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى سايلاۋحان اۋحاديەۆ.
اسىق اتۋ, ارقان تارتۋ, گiر كوتەرۋ سىندى سايىستار مەرەكەنىڭ كورىگىن قىزدىرا ءتۇستى. جالاڭ كەۋدەسىمەن باقانعا ورمەلەگەن جىگىتتەردىڭ ونەرىنە كوپشىلىك تامسانا قول سوقتى. وبلىستىق ءتىلدەردى دامىتۋ باسقارماسى ءۇش تىلگە جەتىك تۇرعىندار اراسىندا «پوليگلوت» اكتسياسىن ۇيىمداستىرىپ, جەڭىمپازعا سىيلىققا دومبىرا تارتۋ ەتتى.
ۇلىق مەرەكە وبلىس ورتالىعىنان بولەك ءوڭىردىڭ وزگە وڭىرلەرىندە دە اتالىپ ءوتتى.
قىزىلوردادان ەرجان بايتىلەس:
اقمەشىت اتىرابىنداعى اعايىن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن كەڭ كولەمدە اتاپ ءوتتى. قىزىلوردا قالاسىنداعى ورتالىق الاڭدا 30 كيىز ءۇي مەن 6 شاتىر تىگىلىپ, استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە بيلەت ساتىپ الۋعا بولاتىن كورمە پاۆيلونى ۇيىمداستىرىلدى. ورتالىق الاڭدا ءارتۇرلى سپورتتىق ويىندار مەن جارىستار ءوتتى. سونداي-اق, ناۋرىز-كوجە دايىنداۋ سايىسى وتكىزىلىپ, اسپازدار باستى مەرەكەلىك تاعامدى ازىرلەۋ بويىنشا شەبەرلىكتەرىن سىنعا سالدى. ولارعا حالىق قازىلىق ەتتى.
قىزىلورداداعى ناۋرىز تويىنا تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمى باۋىرلاس 11 ۇلتتىڭ وكىلدەرىن ارنايى الىپ كەلىپ, ءان مەن بيدەن شاشۋ شاشتى.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ورتالىق الاڭعا جينالعان جۇرتشىلىقتى مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, باقىت, بىرلىك پەن بەرەكە تىلەدى.
−بىلتىر ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ شيرەك عاسىرلىق مەرەيتويىن اۋىزبىرلىكپەن اتاپ وتتىك. جىلدى جەمىستى قورىتىندىلادىق. مەرەيلى جىلى سىر ەلى وراسان زور جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى بويىنشا وبلىس رەسپۋبليكا ايماقتارىنىڭ اراسىندا كوشباسشىلار قاتارىندا. ءتورتىنشى جىل قاتارىنان كۇرىشتەن رەكوردتىق ءونىم جيناپ, كۇرىششىلەرىمىزدى ەلباسى ارنايى قۇتتىقتادى, − دەدى قىرىمبەك كوشەرباەۆ.
سونداي-اق, قىزىلوردالىقتاردى مەرەكەلەرىمەن تۇركسوي حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى دۇيسەن قاسەيىنوۆ تە قۇتتىقتادى. مەرەكەلەۋ بارىسىندا قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى پەن دۇيسەن قوراباي ۇلى ەكى ءسابيدىڭ تۇساۋىن كەستى.
قىزىلورداداعى ناۋرىز مەرەكەسى تەك توي تويلاۋمەن عانا شەكتەلىپ قالعان جوق. وسى كۇنى ءبىر مەزەتتە 580 وتباسى باسپانالى بولىپ, زور قۋانىشقا بولەندى. 12 كوپ قاباتتى تۇرعىن ۇيدەن تۇراتىن تۇتاستاي ءبىر شاعىن اۋدان وسى كۇنى ەل يگىلىگىنە بەرىلدى. سونىمەن قاتار, تيتوۆ شاعىن اۋدانىندا اپاتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ يەلەرىنە جاڭا پاتەردىڭ كىلتى تابىس ەتىلدى. وسىلايشا, سىردىڭ بويىن جايلاعان ەل ۇلىق مەرەكەنى ءوز دارەجەسىندە ۇلىقتادى.
پەتروپاۆلدان ءومىر ەسقالي:
ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى قىزىلجار وڭىرىندە ەرەكشە جاعدايدا ءارى بارىنشا ۇلتتىق ناقىشتا اتاپ ءوتىلدى. وعان وبلىستىڭ جاڭادان تاعايىندالعان اكىمى قۇمار اقساقالوۆتىڭ اعا بۋىن وكىلدەرىمەن كەزدەسكەندە ايتقان ۇسىنىسى سەبەپ بولدى. «ناۋرىز – بارلىق باستامالاردىڭ باسى. ادامداردى جاقىنداستىرادى. كەشىرىمدى, مەيىرىمدى, باۋىرمال بولۋعا تاربيەلەيدى. سوندىقتان مەيرامدى بيىل اۋلالىق اۋماقتار مەن تۇرعىن ءۇي جايلارىندا دا قارسى الۋدى داستۇرگە اينالدىرعان ءجون. ويتكەنى, ءبارىنىڭ ورتالىق الاڭدارعا بارۋ مۇمكىندىگى جوق. بالالاردىڭ ويىن الاڭدارىن, تروتۋارلاردى, ارىقتار مەن جاۋىن-شاشىن كارىزدەرى جۇيەسىن تازالاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ, مۇمكىندىگىنشە ماڭايداعى تۇرعىندارعا مەرەكەلىك داستارقان جايۋ, ءتۇرلى ويىندار ۇيىمداستىرۋ ءبىزدىڭ بىرلىگىمىز مەن ىنتىماعىمىزدى ودان ءارى نىعايتا تۇسەر ەدى», دەگەن ەدى. پەتروپاۆل قالاسىندا 400-دەن استام اۋلا بار. جاقسى باستاما جۇرتشىلىق تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, ۇلىستىڭ ۇلى كۇندەرى 600-گە جۋىق قوعامدىق, مادەني-سپورتتىق شارالار قامتىلدى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى, حالىقتىق سەرۋەندەر 21 ناۋرىز كۇنى باستالىپ, ەكى كۇنگە سوزىلدى. ايماق باسشىسى ق.اقساقالوۆ سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردى تازالىقتىڭ, تاتۋلىقتىڭ, رۋحاني تازارۋدىڭ مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ باستى قۇندىلىعى ونىڭ تاۋەلسىزدىگى, ۇلتتىق بىرلىگى, قوعامداعى تاتۋلىعى مەن كەلىسىمىندە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
پەتروپاۆلدا ناۋرىز مەيرامىن مەرەكەلەۋ ماعجان جۇماباەۆ كوشەسىنەن باستاۋ الدى. مۇندا 11 كيىز ۇيدەن تۇراتىن ەتنواۋىلدىڭ قاتىسۋىمەن «ناۋرىز-كوكتەم شۋاعى» دەگەن كونتسەرتتىك, ويىن-ساۋىق جانە بالالارعا ارنالعان «سالتىمىزدى ساقتايىق!» تانىمدىق باعدارلامالار ۇيىمداستىرىلدى. ساۋدا ورىندارى ارزان باعامەن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى مەن ازىق-ت ۇلىك تاعامدارىن ۇسىندى.
ەتنومادەني بىرلەستىكتەر 15 مەترلىك «دوستىق» داستارقانىن جايىپ, 10 قازان پالاۋ باسىپ, 9 مىڭ باۋىرساق ءپىسىردى. دامدىلىگى ءتىل ۇيىرەتىن تاعامدار تۇرعىندار مەن مەيماندارعا تەگىن تاراتىلىپ, ۇلتتىق اندەر شىرقالدى. دەكوراتيۆتى-قولدانبالى ونەر تۋىندىلارىن ساتىپ الۋشىلار قاتارى دا قالىڭ بولدى. اسىرەسە, وقۋشىلاردىڭ اعاشتان جاساعان بۇيىمدارى اسەمدىگىمەن تاڭعالدىردى. قايىرىمدىلىق اكتسياسى اياسىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار, اتا-انانىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار, كوپ بالالى وتباسىلار «نەۆتۋن» اكۆاپاركى مەن اتتراكتسيونداردى تاماشالاۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
وبلىس اكىمى 30-دان استام كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا وتكەن مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا قاتىسىپ, ءوڭىردىڭ اتاقتى سپورتشىلارىمەن كەزدەستى. كوپ بالالالى انالاردى, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردى ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىمەن قۇتتىقتادى.
ءسوز اراسىندا م. قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى ەلىمىز بويىنشا «ۇلتتىق كيىم» اكتسياسىن ءبىرىنشى رەت قولعا الىپ, بارلىق مەكتەپتەر تاراپىنان كەڭ قولداۋ كورسەتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. مەرەكەلىك شارالار اۋىلداردا دا جالعاستى.
وسىلايشا كۇن مەن ءتۇن تەڭەسىپ, جەر-دۇنيە جاڭارىپ, ەرەكشە تۇرگە ەنگەن تاماشا مەزگىلدى سولتۇستىكقازاقستاندىقتار وزگەشە ناقىشتا قارسى الدى.
تالدىقورعاننان نۇربول الدىباەۆ:
الەمدى ادەمىلىكپەن ارلەندىرگەن ءاز-ناۋرىز جەتىسۋ جەرىنە دە جەتتى. كۇن مەن ءتۇن تەڭەلگەن كۇنى مەرەكەلىك شارانى ءوڭىر باسشىسىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن تالدىقورعاندىقتار قالا شىعىسىنداعى بۇلاقتىڭ كوزىن اشۋدان باستادى. سوسىن قوناەۆ كوشەسىن بويلاتا تىگىلگەن اق بوز ۇيلەردە قازاقى داستۇرمەن ناۋرىز جالعاستى. «جاستار» مادەني دەمالىس ساياباعىندا قولونەردىڭ سان-سالانى قامتىعان ءارى بىرىنەن ەكىنشىسى اسىپ ءتۇسەتىن بۇيىمدارى تىزىلسە, قىلقالام شەبەرلەرى دە كورگەن جاننىڭ كوزىن تويدىرىپ, تامسانتقان تۋىندىلارىن جايىپ سالىپتى. كاسىپكەرلەر ۇسىنعان «قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن بەلگىلەرى باسىلعان زاتتار دا قىزىقتىرىپ, تارتىمدىلىعىمەن ءتانتى ەتەدى. جەتىسۋ جەرىندە تۇراقتاپ قالعان 103 ەتنوس وكىلدەرى ناۋرىز كوجەدەن باستاپ ءدامى ءتىل ءۇيىرىپ ءارى وزىندىك ەرەكشەلىگىن پاش ەتەتىن ۇلتتىق تاعامدارىن دا تارتا ءبىلدى. ەڭ باستىسى, قازاق حالقىنا دەگەن قۇرمەتتەرى بۇل كۇنى ەسەلەنە ءتۇسىپتى.
«ىرىس الدى – ىنتىماق» دەپ قازاق بەكەر ايتپاعان. وسى بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ەل يگىلىگىن وتەپ ءجۇرمىز. ءالى دە الار اسۋلارىمىز بارشىلىق. حالقىمىزدىڭ جاعدايىنىڭ جاقسارعان ۇستىنە جاقسارا تۇسكەنىنىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە جاقىندا جەتىسۋدىڭ 2 ميليونىنشى تۇرعىنى دۇنيەگە كەلدى. بۇل كەشىرىم مەن مەيىرىمنىڭ, ءۇمىت پەن سەنىمنىڭ, ىزگىلىك پەن ىنتىماقتىڭ مەرەكەسى. بۇل كۇنى وتكەن كۇنگە وي سالىپ, كەلەشەككە جوسپار قۇرامىز, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ءوسىپ, وركەندەۋ جولىندا جاڭا باستامالارعا نەگىز قالايمىز», دەدى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى اماندىق باتالوۆ.
مەرەكەلىك شارا كونتسەرتتىك باعدارلامامەن جالعاسىپ, تالدىقورعان تورىندە ءان اۋەلەپ تۇردى.
تارازدان حاميت ەسامان:
كوك شىعىپ, توڭىرەك قۇلپىرىپ, اينالا شات-شادىمان كۇيگە ەنە باستاعاننان ادامزاتتىڭ دا الداعى كۇندەرگە دەگەن ءۇمىتى ۇكىلەنىپ, سەنىمى نىعايا تۇسەدى. ەجەلگى شىعىس حالىقتارىندا جىل باسى بولىپ ەسەپتەلەتىن ناۋرىز مەيرامى وزىندىك ناقىشقا, ورنەكتى سيپاتقا يە.
بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسى دە جامبىل جەرىندە وزىندىك ءسان-سالتاناتىمەن اتالىپ ءوتتى. مەرەكەگە وراي ۇيىمداستىرىلعان «ماڭگىلىك ەل تورىندەگى ناۋرىز» اتتى تاراز تورىندەگى ءىس-شارا تەاترلاندىرىلعان كورىنىسپەن باستالدى. وندا ناۋرىز مەيرامىنىڭ ەجەلدەن ۇلكەن ماڭىزعا يە مەرەكە ەكەنى ايتىلىپ, جاس ۇرپاققا ۇلگى بولارلىق كورىنىستەر كورسەتىلدى. ماسەلەن, ۇلتتىڭ سالت-داستۇرلەرى, ىرىم-تىيىمدارى دا ساحنالىق كورىنىس ارقىلى كوپشىلىككە جول تارتتى. بۇل كۇنى ورتالىق «دوستىق» الاڭىنا دا حالىق كوپتەپ جينالىپ, ءبىر-ءبىرىن كەلىپ جەتكەن جاڭارۋ مەيرامىمەن قۇتتىقتاپ جاتتى. ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە وبلىس اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ جامبىل جۇرتشىلىعىن مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, اق تىلەگىن جەتكىزدى.
– تابيعاتپەن ۇيلەسىم تاپقان ءاز- ناۋرىزدا تىرشىلىك اتاۋلى ويانىپ, دۇنيە شۋاققا بولەنەدى. بۇل كۇندەرى جەر-انا جاڭعىرىپ, قايتا تۇلەيدى. ءتورت ت ۇلىك تولدەپ, داستارقان اققا تولادى. ناۋرىز – سوناۋ كونە زاماننان تاريحي مازمۇنى تەرەڭ, الەۋمەتتىك-رۋحاني ءمانى زور مەيرام. بۇل قاسيەتتى مەرەكەدەن ۇلتىمىزدىڭ بولمىسىن, سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ ايقىن ناقىشىن كورەمىز, – دەدى وبلىس باسشىسى ءوز سوزىندە.
كونە تاراز شاھارىنىڭ ورتالىق الاڭىندا ۇيىمداستىرىلعان مەرەكەلىك ساۋدا-ساتتىق, ۇلتتىق ويىنداردان جارىستار, ۇلتتىق مادەني ورتالىقتاردىڭ كورمەسى دە كوپشىلىكتىڭ كوزايىمىنا اينالىپ, مەرەكەلىك سالتاناتتىڭ كوركىن اشا ءتۇستى.
سونداي-اق, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىندە ءاۋليەاتا جەرىنە رەسەي, سەربيا, تۇرىكمەنستان, گرەكيا, ياكۋتيا, كيپر مەملەكەتتەرىنەن بارلىعى ەلۋ ادام كەلىپ, جامبىل جۇرتشىلىعىنا ءوز ونەرلەرىن پاش ەتتى. ءوز ەلدەرىنىڭ ءداستۇر-سالتىنان سىر شەرتكەن فولكلورلىق توپتار كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, شىن ونەردىڭ ءباسىن ارتتىردى.
سونىمەن قاتار, بۇل كۇنى «كيىز ءۇي» قالاشىعىندا مەرەكەلىك باعدارلاما ۇيىمداستىرىلىپ, كوپشىلىككە ناۋرىز كوجە تاراتىلدى. سونداي-اق, تاراز تورىندەگى توي « ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىز» اتتى مەرەكەلىك كونتسەرتتىك باعدارلامامەن جالعاسىن تاپتى.
