ءىزاشار باسىلىمدارعا دەگەن ءىلتيپات

كەشە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «ايقاپ» جۋرنالى مەن «قازاق­ستان» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي ۇلكەن مادەني شارا بولىپ ءوتتى. ونى وسىنداعى جۋرناليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ ءباسپاسوز بەن باسپا ءىسى كافەدراسى ۇيىمداستىردى. عىلىمي-تەوريا­لىق بۇل كونفەرەنتسيا «مەرزىمدى ءباسپاسوز ەۆوليۋتسياسى: ادامزات­تىق قۇندىلىقتار مەن ەلدىك مۇددە ماسەلەلەرى» دەپ اتالادى. «ايقاپ» – قازاق ءباسپاسوزى تاريحىنداعى جالپىۇلتتىق تۇڭعىش باسىلىم. سول كەزەڭدە ۇكىمەت كو­مەگىنسىز جارىق كورىپ, مەنەدجمەنت پەن ماركەتينگتى دامىتقان العاشقى جۋرنال. ول وتارلىق ەلگە وي سالىپ, ۇيىقتاپ جاتقان حالىقتى وياتا بىلۋىمەن دە ەرەكشە سيپاتقا يە. ونىڭ «ايقاپ» دەپ اتالۋ سەبەبى دە بەكەر ەمەس. بۇل حح عاسىردىڭ باسىنداعى قالىڭ قازاقتىڭ تالاي نارسەدەن قاپى قالىپ, سان سوعىپ, «ءاي, قاپ» دەپ وكىنگەن ءومىرىن ءوز اتىمەن بەينەلەگەن باسىلىم. وسى جانە باسقا ماسەلەلەرگە كەشەگى كونفەرەنتسيادا ايقىن كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. ماسەلەن, فاكۋلتەتتەگى ءباسپاسوز جانە باسپا ءىسى كافەدراسىنىڭ مەڭ­گە­رۋشىسى, الاش­تا­نۋشى عالىم قاي­رات ساق: «جۋرنال باسشىلىعى ۇلت ءباسپاسوزى تا­ري­حىندا تۇڭعىش رەت قازاق قىزدارىن تىلشىلىك قىزمەتكە تارتقان. باسى­لىمداعى تىرناقالدى تۋىندىلارى جارىق كورگەن سا­قىپ­جامال ءتى­لەۋ­بايقىزى, ءماريام سەيدالينوۆا, كۇلايىم وتەگەنقىزى – قازاق قىز­دارى اراسىنان شىققان العاشقى جۋرناليستەر», – دەگەن جاق­سى دەرەكتى ايتىپ ءوتتى. جارىق كورىپ تۇر­عان بەس جىل ىشىندە ونىڭ 88 ءنومىرى شىعىپ, جۋرنال رە­داك­تورى, الاش ازاماتى مۇحامەدجان سەرالين با­س­تاعان ءبىر توپ قوعام قايراتكەرلەرى سول كەزەڭنىڭ ماسە­لەلەرىن سىني ما­قا­لالارى ارقىلى تۇزەتۋگە تىرىسقان. «قازاقستان» گازەتىنە كەلەر بول­ساق, ول 1911 جىلدىڭ 6 ناۋرىزىنان باستاپ شىققان بولاتىن. العاشقى ءنومىرى وردادا, كەيىن ورالدا جا­رىق كورگەن. كولەمى شاعىن, التى بەتتىك گازەتتىڭ 5 سانى 1911 جىلى شى­عىپ­تى. گازەتتىڭ رەداكتورى ەلەۋ­سىن بۇي­­رين ەدى. گازەتتىڭ ۇستا­نى­مى – قازاقتار كاسىپ قىلىپ, عىلىم ءۇي­رەنسىن دەگەن ويدى ايتۋ بولاتىن. وسى ماقساتتا ول تالاي قانداس­تا­رى­مىزدىڭ كوزىن اشىپ, سول كە­زەڭدەگى قوعامعا جاقسى جاعىنان اسەر ەتە ءبىلدى. الايدا, گازەتىڭ عۇ­مىرى نە­بارى 14-15 نومىرىمەن عانا شەكتەلدى. «ايقاپ» جۋرنالى مەن «قازاق­ستان» گازەتىنە كوپتەگەن الاش ازا­ماتتارى قالام تارتتى. اتاپ ايت­قان­دا, مۇحامەدجان سەرالين, ءمىر­جاقىپ دۋلاتوۆ, ءاليحان بوكەي­حا­نوۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, حالەل دوس­مۇحامەد ۇلى, حالەل عابباسوۆ, مۇحامەتجان تىنىشباي ۇلى, قوش­كە كەمەڭگەروۆ, ماعجان جۇماباەۆ, سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ, شاكا­رىم قۇدايبەردى ۇلى, بەيىمبەت مايلين, ساكەن سەيفۋللين, ءسابيت ءدو­نەنتاەۆ, سپانديار كوبەەۆ سىندى اعالارىمىز وي ايتىپ, پىكىر ءوربىتتى. ەلدى جاقسىلىققا ۇندەپ, بوي­كۇيەز­دىكتەن ارىلۋعا شاقىردى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى اياسىندا ءوتىپ وتىرعان «ايقاپ» جۋرنالى مەن «قازاقستان» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيانىڭ باستى ماقساتى – حالقىمىزدىڭ وسى تۇڭ­عىش باسىلىمدارىن قالىڭ بۇقارا اراسىندا ناسيحاتتاپ, ەل ءۇمىتىن اق­تاعان گازەت-جۋرنالدى بۇگىنگى قوعام وكىلدەرىنە تانىستىرۋ. جيىن بارى­سىندا ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى باقىت­جان ءابدىرايىمنىڭ قۇتتىقتاۋ ءسو­زىن اتالمىش باستاماعا ساتتىلىك تىلەپ, پرورەكتور ديحان قامزا­بەك ۇلى جەتكىزدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا فاكۋلتەت دەكانى, پروفەسسور نا­ما­زالى وماشەۆ, «ەگەمەن قازاق­ستان» رگ» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىن­با­سارى حانگەلدى ءابجانوۆ, «وتىرار» كىتاپحاناسى عىلىمي-زەرتتەۋ ورتا­لى­عىنىڭ ديرەكتورى تۇرسىن جۇرت­باي, «استانا» جۋرنالى» جشس دي­رەكتورى ماقسات ءتاج-مۇرات سىندى عالىمدار مەن تاريحشى پروفەسسورلار قاتىستى. پىكىر الىسۋ بارى­سىن­دا مەرزىمدى ءباسپاسوزدىڭ قالىپ­تا­سۋى مەن دامۋ باعىتتارىنىڭ زەرتتەلۋى, باق-تاعى ادامزاتتىق قۇن­دىلىقتار جانە ەلدىك مۇددە مەن اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى دە كەڭىنەن ءسوز بولدى. جۇلدىز ءبايدىلدا.