ءبىر كەزدەرى بي-اعا بەيىمبەت ءمايليننىڭ: «قايدان كەلەسىڭ؟ – سوتتان كەلەمىن. سوتتان ەمەس-اۋ, وتتان كەلەمىن», دەپ ايتقان وكىنىشى سول زامانمەن بىرگە كەتسىن دەپ تىلەيىك. قازىر تاۋەلسىز ەلمىز. وقىماعان قازاق, ءسوز تۇسىنبەيتىن ادام جوق. سوندىقتان شىندىق بەتكە شىعارىلىپ, تۋرا ءسوز ايتىلسا, ءسويتىپ, ماسەلەنىڭ اق-قاراسى اشىلىپ, اقيقاتى انىقتالسا, كەز كەلگەن داۋلاسقان ادامداردىڭ ءبىر شەشىمگە كەلەتىنى انىق. ول شەشىم ناتيجەسى – قاتەلىكتى مويىنداۋ. مامىلە دەگەن وسى, بۇل نەبىر داۋدى دەر كەزىندە ۋشىقتىرماي ۇياسىندا ءوشىرۋ. داۋ سوتقا جەتسە, ونىڭ اتى دا جامان ەستىلىپ, ناتيجەسى دە جاقسى بولا قويمايتىنى راس. قيت ەتسە ءبىر-ءبىرىن سوتقا سۇيرەۋ امالى ءبىزدىڭ اتا-بابامىزدان قالعان ادەت ەمەس. اقساقالدار القاسى بارلىق داۋ بىتكەندى قولما-قول شەشىپ وتىرعان. بۇل يگىلىكتى ءداستۇردىڭ سىنى كەتپەگەن كەيبىر اۋىلداردا ءالى ساقتالىپ وتىرعانى بار. بىراق ونى جانداندىرۋ ءىسى قولعا الىنبايتىندىعى ادام بويىنداعى تازا يماندىلىقتىڭ ازايىپ بارا جاتقاندىعىنان با دەيمىز. ءيا, بۇرىن بابالارىمىز كەز كەلگەن داۋدى ەكى-اق اۋىز سوزبەن مامىلەگە كەلتىرىپ بەرگەن دەپ كوپ ايتامىز. بىراق قازىر سول بابالارىمىزدىڭ ىسىنە دە, سوزىنە دە دەن قوياتىن ادام كورىنبەيدى. ايتسە دە قىزبالىققا كىم سالىنبايدى دەيسىز, بايقاۋسىزدا, ياكي قاپىدا جاسالىپ قويعان ءىستىڭ ارتى جاماندىققا سوقتىرماسا ەكەن دەپ تىلەيتىندەر كوپ. «اشۋ – الدا, اقىل – ارتتا» دەگەن راس. كىم دە بولسىن سوراقى ءىسى ءۇشىن كەيىن بارماعىن تىستەپ جاتادى. بۇل, ارينە, جاقسى ەمەس. دەگەنمەن, «اداسقاننىڭ ايىبى جوق, قايتىپ ءۇيىرىن تاپقان سوڭ» دەگەندەي, ەڭ باستىسى – ايىبىن ءتۇسىنىپ, كەيىن ءتۇزۋ جولعا بەت بۇرعىسى كەلەتىن جاننىڭ تۇزەلۋىنە جول اشقان دا دۇرىس-اۋ! مۇنداي ادامدارعا بۇگىندە «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭ كومەككە كەلىپ وتىر. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە «مەدياتسيا تۋرالى» زاڭ 2011 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا قابىلدانىپ, سول جىلدىڭ تامىزىندا كۇشىنە ەندى. مەدياتسيا دەگەنىمىز, لاتىن سوزىنەن اۋدارعاندا ەكى كوزقاراستى ءبولىسۋ, ياعني قوس تاراپتىڭ تەپە-تەڭدىگىن ۇستانۋ, بەيتاراپ بولۋ دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. زاڭ دا بۇل ۇعىمنان اۋىتقىپ كەتكەن جوق, مەدياتسيا ۇدەرىسى – تاراپتاردىڭ كەلىسىمى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن, ولاردىڭ ءوز ەرىكتەرىمەن قولايلى شەشىمگە قول جەتكىزۋ امالى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل ءۇردىس مەدياتوردىڭ كومەگىمەن تاراپتار اراسىنداعى داۋدى رەتتەۋ ءراسىمى بولىپ تابىلادى. مەدياتسياعا وتە ۇلكەن ءمان بەرگەن ءجون. ونىڭ بولاشاعى زور. ويتكەنى, كەز كەلگەن ادامنىڭ اراسىندا, ءتىپتى ەرلى-زايىپتىلار اراسىندا دا كەلىسپەۋشىلىكتەر ورىن الىپ جاتادى. سوندا مۇنداي ماسەلەلەردى شەشۋ مەدياتورلارعا جۇكتەلسە جانە ول بىلىكتى ماماندار كومەگىمەن سوتقا جەتپەي شەشىلىپ جاتسا, قوس تاراپقا دا ءتيىمدى. مەدياتورلار بولماشىعا قىرسىعىپ, تۇيمەدەيدى تۇيەدەي ەتىپ, ەرەگەسىپ جۇرگەندەردىڭ جۇرەگىن جىبىتە السا, ءسويتىپ, داۋلاسقانداردىڭ كوزىن اشا بىلسە – زور جەڭىس. ال مەدياتسيانىڭ تيىمدىلىگىنىڭ ءبىرى – ءىستىڭ قۇپيا جۇرگىزىلەتىندىگىندە. وندا كىمنىڭ كەلگەنى, نە قارالعانى, نە ايتىلعانى – ءبارى قۇپيا ساقتالادى. ءتىپتى, الگى قۇجاتتار كەيىن جويىلىپ جىبەرىلەدى. دەمەك, مەدياتسياعا كوپشىلىكتىڭ بەت بۇرۋى ءۇشىن سەبەپ بار. الەمدىك تاجىريبەگە كوز جۇگىرتسەك, ءوزارا كەلىسپەۋشىلىكتىڭ 40 پايىزى وسى مەدياتسيا ارقىلى ءوتىپ, ونىڭ 80 پايىزى شەشىمىن تابادى ەكەن. ءيا, داۋلاسقان جانداردى تاتۋلاستىرۋ ءۇشىن بارلىق شارا قاراستىرىلىپ جاتىر. ەندى ازاماتتىق ىستەردى تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرى ارقىلى شەشۋ جاعى دا قاراستىرىلادى. ماسەلەن, جاڭادان قولدانىسقا ەنگىزىلگەن ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستىڭ 17-تاراۋىنا بۇرىن بولماعان تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرى ەنگىزىلدى. اتالعان كودەكستە تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرى 174-182-باپتارمەن قاراستىرىلعان. وسى باپتاردىڭ تالاپتارىنا ساي, سوت تاراپتاردى تاتۋلاستىرۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالاردى قولدانادى, داۋدى ءىس جۇرگىزۋدىڭ بارلىق ساتىلارىندا رەتتەۋدە كومەك كورسەتەدى. «داۋ مۇراتى – ءبىتىم» دەگەن وسى. مۇنى تۇسىنگەن ادامدار داۋلاسا قالسا بىتىمگە كەلۋگە تىرىساتىنى انىق. سوندا قارجى دا شىعىندالمايدى, ال بارىنەن بۇرىن ابىرويعا كىر تۇسپەي, جىلى قارىم-قاتىناس, ادامگەرشىلىك, ءتىپتى, دوستىقتى دا ساقتاپ قالۋعا زور مۇمكىندىك تۋادى. بىراق, ەڭ دۇرىسى اعايىننىڭ ءبىر-بىرىمەن جاۋلاسپاعانى, داۋلاسپاعانى عوي. مىنا قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىردا ء«بىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ – ءىستىڭ ءبارى بوس» دەپ اباي اتامىز ايتقانداي, ارادا ءوزارا سىيلاستىق جۇرگەنگە نە جەتسىن.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
