وسى سۇراقتىڭ ارا-تۇرا, ارا-تۇرا دەيمىز-اۋ, كەيدە, ءتىپتى, جيىلەتىپ تە قويىلاتىن كەزدەرى بار. كوبىنەسە, وڭ تۇرعىدان جاۋابى دا بەرىلىپ جاتادى. اكادەميك ءابدۋالي قايدار انا ءبىر جىلى دۇركىرەتىپ كەتپەكتەي كىتاپ شىعارىپ, ناق وسى سۇراقتى كىتاپتىڭ اتاۋىندا قويعان بولاتىن. ءيا, سونىمەن, شىنىندا دا, وسى قازاق قانداي حالىق؟ ءاۋ دەگەننەن ايتارىمىز سول, قازاق ءوزىنىڭ قانداي حالىق ەكەندىگىن بەرى سالعاندا ءۇش مىڭجىلدىق تاريحىمەن دالەلدەپ كەلەدى, ەشكىمنەن ۇيالمايتىن سول ۇلى دا اسقاق تاريحتى ءوزىنىڭ قانىمەن, جانىمەن, ماڭدايدان سورعالاعان تەرىمەن جازىپ كەلەدى. وسى تاريحقا قاراساق, زەردەلەپ ءجىتى ۇڭىلسەك, قازاقتىڭ ەڭ اۋەلى رۋحى كۇشتى, ەر حالىق, ءبىر تاڭىردەن باسقاعا تابىنباعان ءور حالىق ەكەنىن كورەمىز. وسى ءورشىل رۋحتى سوناۋ كەڭەستىك كەر زاماندا دا قازاقتىڭ تالاي بۋىن ۇرپاعى اتاقتى قاسىم اقىننىڭ: «ەي, تاكاپپار دۇنيە, ماعان دا ءبىر قاراشى. تانيسىڭ با سەن مەنى؟ مەن قازاقتىڭ بالاسى!» دەپ كەلەتىن ساۋلەلى جىرلارىنان بويلارىنا ءسىڭىرىپ وسكەنى دە انىق. بوداندىقتى دا, بوپسانى دا, اشارشىلىقتى دا, ازاپتى دا, تالاي تاۋقىمەت پەن توزاقتى دا كورگەن قازاق قالاي بولعاندا دا رۋحىن جاسىتپادى, ءار سىننان كەيىن ەڭسەسىن قايتارا تىكتەدى. الاش ارىستارى ويانۋعا شاقىرعاندا, ويانا ءبىلدى. ودان كەيىن ويلاندى. ەرلىگى كامىل قازاق ءوزىنىڭ ساناسىن ءبىلىم نۇرىمەن وياتۋعا دا, اقىل-پاراساتپەن زەيىن قويىپ ويلانۋعا دا, زامانا باعدارىن ءار كەز سالماقتاپ سارالاۋعا دا قابىلەتتى ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىردى. ءسويتىپ, تاريح تولقىنىنىڭ توڭكەرىلىپ تۇسكەن ءبىر تايتالاس بۇرماسىندا ەر قازاق ءوزىنىڭ ەجەلدەن اڭساعان ەركىندىگىنە قول جەتكىزدى. ماڭگىلىك ءتاۋ ەتەر تاۋەلسىزدىگىمەن تابىستى. ەندەشە, «قازاق قانداي حالىق؟» دەگەندە ءبىز ونى ەڭ الدىمەن وسى قىمباتتان دا قىمبات تاۋەلسىزدىگىنە لايىقتى حالىق دەر ەدىك. ءبىر كەزدەردە ەلىم بار دەپ ايتا الماعان, «قالىڭ ەلىم, قازاعىم, قايران جۇرتىم... جاقسى مەنەن جاماندى ايىرمادىڭ... بىرلىك جوق, بەرەكە جوق, شىن پەيىل جوق» دەپ كۇڭىرەنىپ قامىققان اباي حاكىم, دانىشپان اتامىز بۇگىنگى بوستان, ايدىندى قازاق ەلىن كورسە بۇرىنعى كۇيىنىشتىڭ ورنى تولىپ سۇيىنەر ەدى-اۋ, شىركىن! ءيا, بۇگىنگى قازاق جاقسى مەن جاماندى ايىرعان, تاعىنى جەتىپ قايىرعان, بەرەكە-بىرلىگى قوش, ءبىر-بىرىمەن تاتۋ-ءتاتتى دوس. سوندىقتان, قولعا العان ءىسى دە بولمايدى بوس. كورە الماۋشىنىڭ دا قۇلاعىنا التىن سىرعا, قازاق وسىنداي حالىق. ءيا, قازاق ەجەلدەن دارقان, قايىرىمدى, قوناقجاي حالىق. سول مارتتىگىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ون سان ۇلتتار دوستىعىنىڭ ۇيىعان ورداسىنا اينالدى. الەۋمەتتىك جەلىدە گەرمانيالىق ءبىر نەمىس ازاماتى جاقىندا عانا جۇرەكجاردى لەبىزىمەن قازاقتىڭ كەڭ پەيىلىن رياسىز اسقاقتاتىپ پاش ەتكەنىنە سۇيسىندىك. قازاقتى جاماندايتىندار اۋەلى وزدەرى قازاقتاي بولىپ السىن دەپ ساڭقىلدادى-اۋ سابازىڭ. وتكەن عاسىردىڭ باسىندا-اق گريگوري پوتانين «ماعان بۇكىل قازاق دالاسى ءان سالىپ تۇرعانداي بولىپ كورىنەدى» دەپ ەدى. ءيا, قازاق ءانشى, كۇيشى, اقىن حالىق, ونەرگە جاقىن حالىق. كۇنى كەشە ديماش بالامىز قىتايدا شىرقاعان انىمەن الەمدى باۋرادى, جان جۇرەكتەرىن, ىقىلاستارىن جاۋلادى. تاۋەلسىزدىك تالاي دارىندارىمىزدىڭ تۇما بۇلاقتارىن اشىپ جاتىر. شىنىققان شىمىر دا قازاق ەكەندىگىن سوناۋ امەريكادا قانات يسلام باۋىرىمىز دالەلدەپ قۋانتۋدا. ءيا, بوكستا دا ءباسىمىز جوعارى. سونىڭ الدىندا عانا الماتىدا وتكەن ۋنيۆەرسيادا, وسى كۇندەردەگى ساپپوراداعى ازيادا قازاقتىڭ سپورتتان دا قاراجاياۋ ەمەستىگىن تانىتقان ۇستىنە تانىتىپ جاتىر. اقىن قادىر مىرزا ءالى قازاقتى شەتەلدىك قوناققا تانىستىرعان بەلگىلى جىرىندا حالقىمىزدىڭ قانشاما قابىرعالى, كادەلى قاسيەتتەرىن سانامالاپ وتەدى. ءيا, ايتا بەرسەك, قازاقتا عيبرات كوپ, ونەگە جەتەرلىك. وركەنيەتتىڭ, جاھاندىق جاڭعىرۋلاردىڭ جاڭا بەلەسىنە كوتەرىلىپ تە جاتىر قازاق. قۇداي قالاسا, ەكسپو-نى دا وتكىزۋگە ساقاداي سايلانىپ بولىپ قالدىق. قازاق قانداي دەگەندە, حالقىمىزدىڭ الەم جۇرتى الدىنداعى ابىروي-بەدەلىن, تاسىعان مەرەيىن تاراتىپ تا ايتا الامىز. وسىنداي ەڭبەكشىل, ويشىل حالقىمىز تويشىل توبىرعا اينالماسا ەكەن دەيمىز. ءبىر شىمكەنتتە 1000 تويحانا بار دەپ مازالانادى ءبىر دەپۋتاتىمىز. ال سونداعى تويلاردىڭ كوبى نەسيەگە العان قاراجاتقا جاسالادى. وسىندايدا تىم داراقىلانا بەرمەي, كورپەگە قاراي كوسىلسەك قايتەدى دەپ تە ويلايمىز-اۋ. ەلباسى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ سالتاناتتى جينالىسىندا ءححى عاسىر – عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ عاسىرى ەكەندىگىن قاداپ ايتتى. قازاق قانداي حالىق دەگەندە ەندىگى جەردە ۇلتىمىز ۇمتىلار تەمىرقازىق نىسانا دا وسى بولماق. قازاق ءانشى, دارقان, اقىن, ونەرپاز حالىق قانا ەمەس, قازاق عالىم حالىق, ءبىلىمپاز حالىق, ادامي كاپيتالدى العا وزدىرعان ينتتەللەكتۋالدى ۇلت دەپ ماقتاناتىن بولايىق.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
