وسىدان ءبىر-ەكى جىل بۇرىن وتاندىق تەلەارنالاردىڭ بىرىنەن ارابتار تۇسىرگەن «سۇلتان بەيبارىس» (2005 جىل) اتتى 28 ءبولىمدى تەلەحيكايانى كورسەتتى. تەلەحيكايا قانشا جەردەن جاقسى شىقسا دا, ونداعى باس كەيىپكەردى ءبارىبىر نۇرمۇحان ءجانتوريننىڭ سۇلتان بەيبارىسىنداي قابىلداي المادىق. بۇدان كەيىن دە تالاي فيلمدەر, تەلەحيكايالار دۇنيەگە كەلە جاتار, بىراق سۇلتان بەيبارىس دەگەندە سانامىزدا الدىمەن مىندەتتى تۇردە ءجانتورين سومداعان بەيبارىس بەينەسىنىڭ جاڭعىرىپ تۇراتىنى انىق. ءجانتوريننىڭ بەيبارىسى – ءسوزسىز اكتەردىڭ ماڭدايىنا جازىلعان شىعارماشىلىق باقىت ەدى. قازاق كينوەكرانى سۇلتان بەيبارىستان دا وزگە تاريحي تۇلعالار تۋرالى ءبىراز دۇنيەلەردى ۇسىندى. بىراق ولاردىڭ بارلىعى ءساتتى شىعا قويمادى: كەيبىرىن قابىلدادىق, كەيبىرىنە سىن كوزبەن قارادىق, ال ەندى قايسىبىر دۇنيەلەردىڭ بوياۋى كۇتكەندەگىمىزدەن الدەقايدا سولعىن, ءالسىز شىققاندىقتان ءبىر كورۋدەن باعى اسا الماي جاتتى. وسى تۇستا تاريحي تۇلعانىڭ بەينەسىن ەكرانعا الىپ شىعۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى سونشالىقتى كۇردەلى ءارى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ماڭدايىنا جازىلا بەرمەيتىنى بەلگىلى بولىپ قالدى. نەلىكتەن اراب ەلى تۇسىرگەن بەيبارىستى تۇشىنا قابىلداي المادىق؟ ويتكەنى, ونىڭ الدىندا ءوزىمىز قۇلاي سەنگەن, باتىر بابا بەينەسىن جادىمىزدا جاڭعىرتقان بەيبارىس بار بولاتىن. ءبىزدىڭ سەنىمىمىزدى سول بەيبارىس الدەقاشان يەلەنىپ قويعان. ودان كەيىنگىلەرىنە سەنە قويۋ دا قيىنداۋ ەدى. ونەردىڭ قۇدىرەتى سول عوي – يلانۋ, سەندىرۋ. اسىرەسە, تاريحي تۇلعانىڭ ەكراندىق بەينەسى دەگەندە ماسەلە وسى «سەنەمىن-سەنبەيمىنگە» كەلىپ تىرەلەدى. ال, ول «سەنەمىن-سەنبەيمىن» ەڭ الدىمەن, اكتەردىڭ ءتۇر-تۇلعاسىمەن, تۇلعالىق بولمىسىمەن بايلانىستى. سوندىقتان, تاريحي كەيىپكەرلەردى سومداۋدا اكتەرلەردى تاڭداۋ, تالاس تۋدىرماستاي تابۋ – فيلم نەمەسە تەلەحيكايانىڭ ءساتتى شىعۋىنىڭ باستى كەپىلى بولارى داۋسىز. ءفيلمنىڭ رەجيسسۋراسى دا, ستسەناريى دە ءتاپ-ءتاۋىر بولۋى مۇمكىن, بىراق ەكرانداعى اكتەرگە تاريحي تۇلعاعا سەلكەۋسىز سەنىمىڭىز بولماسا, ءبارى بەكەرشىلىك ەكەنى سوڭعى جىلدارى تۇسىرىلگەن كەيبىر وتاندىق تەلەحيكايالاردان ايقىن دالەلدەنىپ ءجۇر. ەگەر, اكتەرى دۇرىس تاڭدالماسا, ول ءوزىنىڭ كىمدى ويناپ (نەمەسە سومداپ) جۇرگەنىن اسا سەزىنبەسە, وندا كورەرمەننىڭ سەزىمىن سەلت ەتكىزۋى, ياعني قاپىسىز سەندىرۋى ەكىتالاي. مۇنداي جاعداي تۋىنداپ جاتسا, البەتتە, ەشقانداي گريم دە, ميميكا دا, ءسوز دە, شەبەر مونتاج دا, ءساتتى وپەراتورلىق جۇمىس تا, ءتىپتى جاقسى دراماتۋرگيا دا كومەكتەسە المايدى. بۇل ارينە, تەك اكتەردىڭ دارىنسىزدىعى دەگەن ءسوز ەمەس. كەرىسىنشە, ول وتە دارىندى بولۋى مۇمكىن جانە باسقا تاقىرىپتار مەن جانرلاردا تۇسىرىلگەن كارتينالاردا ءمىنسىز ونەر كورسەتىپ جۇرگەن اكتەر بولۋى دا عاجاپ ەمەس. وسى تۇستا اكتەردى دۇرىس تاڭداۋ ەڭ الدىمەن, فيلم نەمەسە تەلەحيكايا اۆتورلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن تالاپشىلدىعىنا بايلانىستى دەۋىمىز كەرەك. الدىمەن اكتەر سومدايتىن كەيىپكەرىنە وزدەرى نىق سەنبەي تۇك ونبەيدى. ال ەگەر كورەرمەننىڭ كوڭىلىنە سەنىم ۇيالاتا المايتىن تاريحي تۇلعا بەينەسىنە وزدەرى كوزسىز يلانىپ جاتسا, وندا ول اۆتورلار تاقىرىپتى, جالپى تاريحي كەيىپكەردىڭ بولمىسىن, تۇلعالىق قاسيەتىن اسا سەزىنبەگەن بولىپ شىعادى. سوندىقتان اسا جاۋاپكەرشىلىك پەن تالاپشىلدىق ەڭ الدىمەن, ستسەناري اۆتورى مەن رەجيسسەردىڭ وزدەرىنەن باستالۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ كەيبىر تەلەحيكايالارىمىزداعى تاريحي تۇلعالار كوپ جاعدايدا مەلودرامانىڭ نەمەسە درامالىق وقيعالاردىڭ باستى كەيىپكەرىنە اينالىپ كەتە بارادى. ونداعى كەيىپكەردىڭ ەسىمىن قالاي دەپ وزگەرتسە دە, اسا ەشتەڭە بىلىنە قويمايدى. ويتكەنى, ول جەردە تۇلعانىڭ ءومىرىن, كينونىڭ سيۋجەتىن تارتىمدى دەتالدار مەن اسىرە اسەرلەرمەن ارلەي المايسىز. مۇنداي باتىل قادامدارعا بارۋعا تاجىريبەلى رەجيسسەرلەردىڭ ءوزى جۇرەكسىنەدى. سول سەبەپتى كوبى كوركەم تۋىندىنى تۇشىمدى ەتۋ ارەكەتتەرىن جاناما پەرسوناجدار ارقىلى جۇزەگە اسىرىپ جاتادى. ال تازا تاريحي دەرەككە عانا قۇرىلعان فيلمدە تۇلعانىڭ سىرتقى بەت-پىشىنىنە قوسا ءىس-ارەكەتىندە, قيمىل-قوزعالىسىندا دالدىك, ۇقساستىق بولعانمەن, بىراق كەيىپكەرگە تاپ بەيبارىسقا سەنگەندەي يلانا قويمايسىز. شىنىن ايتقاندا, سوڭعى ءتورت-بەس جىل بەدەرىندە ەكرانعا شىققان تاريحي-بيوگرافيالىق جانرداعى تەلەحيكايالاردان ومىردە بولعان, حالىققا ەتەنە تانىس ءىرى تۇلعالاردىڭ بەينەسىن نانىمدى, شىنايى شەبەرلىكپەن وينايتىن, كوڭىلگە سەندىرە سىڭدىرەتىن اكتەرلەردىڭ ءالى دە بولسا ەلىمىزدە نەكەن-ساياقتىعى, ءتىپتى جوقتىڭ قاسى ەكەنى ءبىلىنىپ قالدى. بولعان كۇننىڭ وزىندە, مۇنداي اسا ماڭىزدى تاقىرىپتار مەن كەيىپكەرلەردى سومداۋعا دايىندىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ تىم جەتپەيتىنى كورىنىپ ءجۇر. اسىعىستىق بايقالادى. سوندىقتان, تاريحي تۇلعا تۋرالى ەكراندىق دۇنيەنى ءتۇسىرۋ عاشىقتار تۋرالى مەلودراما, دراما نەمەسە شىتىرمان وقيعالى دەتەكتيۆ ءتۇسىرۋ ەمەس ەكەنىن اۆتورلار دا, ونداعى وينايتىن اكتەرلەر دە ۇمىتپاسا ەكەن دەگەن تىلەك بار. ەندىگى جەردە ساننان ساپاعا كوشەتىن ۋاقىت جەتكەن سەكىلدى...
ءنازيرا راحمانقىزى,
كينوتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى
