15 اقپان، 2017

"نيانيانىڭ" ناپاقاسى قانشا؟

614 رەتكورسەتىلدى

بالاباقشا جاسىندا قانشا بالاڭىز، يا نەمەرەڭىز بار؟ سول بالاڭىز بەن نەمەرەڭىزدىڭ تاماعىن بەرىپ، كيىمىن كيگىزىپ، ءىزىن جيناستىرىپ، دالاعا ويناتىپ كەلگەنگە شارشايسىز عوي. ال ۇيدەگىدەي ءبىردى-ەكىلى ەمەس، بالاباقشا توپتارىندا قانشا بالدىرعان بار؟ تاڭ بوزىنان باقشاعا كەلىپ، بالالار وينايتىن ويىنشىقتاردى ارنايى ەرتىندى قوسىلعان سۋمەن جۋىپ، كەپتىرىپ، بولمەدەگى ءار زاتتى ىلعال شۇبەرەكپەن ءسۇرتىپ، جۋىناتىن، جاتاتىن بولمەدەگى ورامال، توسەكتى ءبىر رەتتەپ شىعىپ، بالدىرعاندارعا اسىن بەرۋ، ىدىس-اياعىن جۋىپ، ولاردى دارەتكە وتىرعىزىپ، ارقايسىسىن تازالاپ جۋىپ،ء ار بالانىڭ سۇرتىنەتىن ورامالىنىڭ اۋىسىپ كەتپەۋىن قاداعالاۋ، تازالىق ساقتاۋ دەيسىز بە، ايتەۋىر، تىنىمسىز جۇمىستان بالا كۇتۋشىنىڭ كەش تۇسە ۇيىنە اياعىن شالىس باسىپ جەتىپ، شارشاي جىعىلاتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە، ءار ءۇيدىڭ ءبىر-ءبىر ايتالتاڭدارى مەن كۇنتالتاڭدارىنىڭ مىنەزدەرى دە ارقيلى. ءبىرى جىلاپ، ءبىرى سىباعاسىن بەرىپ، ەندى ءبىرى كىشكەنتايىنان ەرتەڭ جۋان جۇدىرىق شىعاتىنىن بايقاتىپ، ماڭايىن جايپاپ تاستايتىنى دا بار. ال كەشكە بالاسىن الۋعا كەلگەن اتا-انا الدىمەن بۇگىن قانداي ساباق بولدى، «اپاي نە ۇيرەتتى» دەپ ەمەس، «ەشكىم تيگەن جوق پا، قانداي تاماق ىشتىڭ، تاۋىستىڭ با» دەپ سۇراپ بارىپ، «بالام ۇيدە دارەتكە وتىرامىن دەيتىن، سىزگە ايتا الماي ما، نە؟» دەپ بەتتەرىنە سۇراۋلى جۇزبەن قاراپ جاتادى. قازىر زامان وزگەردى، سوعان بايلانىستى بالاباقشالارعا قويىلاتىن تالاپقا دا وزگەرىستەر مولىنان ەندى. جوعارىدا ايتىلعان تىرلىكتەردىڭ ءبارى بالا كۇتۋشىگە (نيانياعا) قاتىستى بولسا، تاربيەشىنىڭ مىندەتى تىپتەن مولايعان. بۇگىندە، شىنى كەرەك، مەكتەپ بالدىرعانداردىڭ بالاباقشادان دايىن بولىپ كەلۋىن تالاپ ەتەدى. ءارىپ تانىپ، جىل مەزگىلدەرى، اي اتتارى، تاۋلىك پەن اپتانى ءبىلۋ، ءۇي جانۋارلارىنىڭ اتتارى مەن تولدەرىن ءبىلۋ ىسپەتتى بۇرىن «الىپپە» كوتەرەتىن جۇكتى قازىر بالاباقشالار مويىندارىنا ارتقان. وعان قوسا، اربىر مەرەكەگە دايىندالاتىن قويىلىمدار، ۇيرەتىلەتىن ءان-بي، باسسەينى بارلاردا جۇزۋگە ۇيرەتۋ دەيسىز بە، تاربيەشى اتقاراتىن قىرۋار جۇمىسقا (سوڭعى ەكەۋىنە ارنايى ماماندار كومەكتەسەدى) بالاباقشا قىزمەتكەرلەرى قانشا ايلىق الادى؟ ايتۋعا ۇيات. شىنىنا كەلگەندە، مەكتەپكە بالاباقشادان بارعان بالا مەن ۇيدە تاربيەلەگەن بالدىرعاننىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي. سوندا وسى ءبىر بەينەتى مول، بالانى ەرتەڭگى ۇلكەن ومىرگە دايارلايتىن بالاباقشا قىزمەتكەرلەرىن ماردىمسىز ناپاقاعا قاراتىپ قويۋدىڭ رەتى قالاي ءوزى؟ مەنىڭ ويىمشا، وسىناۋ ماڭىزدى ماسەلەگە دەگەن نەمقۇرايلى كوزقاراستى وزگەرتۋ قاجەت. راس، ءبىزدىڭ ەلدە بالالاردىڭ بارلىعىنا بىردەي بالاباقشا جەتىسپەيدى. قايتپەك كەرەك؟ شاماسى كەلگەن اتا-انا جەكەمەنشىك بالاباقشالارعا بەرسە،ء بىرى ۇيگە كەلىپ باعاتىن بالا  كۇتۋشىلەردى جالدايدى، ەندى ءبىرى اتا-اجەسى بولسا، ۇيلەرىندە ءجۇرىپ سول كىسىلەردەن تالىم السىن دەيدى. مۇنىڭ ىشىندە ەڭ ارزانى ارينە، اتا-اجەنىڭ قاراعانى. الايدا، ول كىسىلەر نەمەرەلەرىن باعىپ-قاققانىمەن، مەكتەپكە بالاباقشاداعىداي دايارلاي المايدى. سوندىقتان كەيبىر اتا-انا بالالارىن وقىتۋ ورتالىقتارىنا اپارادى، ايتەۋىر قالايدا جولىن تاۋىپ مەكتەپكە ازىرلەيدى. مۇنىڭ بارلىعىنىڭ ارزان تۇرمايتىنى دا راس. جانە ءبىر بالانى سىرتتان كەلىپ قارايتىن جالدامالى كۇتۋشىنىڭ 50 مىڭ تەڭگەدەن كەم الاتىنى جوق. سوندا كۇنىنە 20 بالانى باعىپ-قاعىپ، تالىم بەرەتىن تاربيەشى مەن كۇتۋشىنىڭ، باقشاداعى مۋزىكا ماماندارىنىڭ ايلىق اقىسى قانشا بولۋى كەرەك؟ ارينە، قازىرگىدەن بىرنەشە ەسەگە دەيىن ارتۋى ءتيىس. تىلدەرى شالا شىققان كىشكەنتاي پەرىشتەلەرگە قولدارىن جۇرەكتەرىنە قويىپ ءانۇران ايتقىزۋعا، تاقپاقتى تايپالتا ايتۋعا، بۇرالا بيلەتۋگە قانشاما كۇش جۇمسالادى، باعدارلاماعا سايكەس مەكتەپكە دايارلاپ شىعۋ قانداي ەڭبەكپەن كەلەدى؟ ماردىمسىز جالاقىعا بالالار ءۇشىن ماڭدايىنىڭ تەرىن توگىپ جۇرگەن بالاباقشا ماڭايىنداعىلار مۇڭدارىن كىمگە ايتارلارىن دا بىلمەيدى. قازىر جەكە ادامدارعا بالا كۇتۋشى تاۋىپ بەرەتىن اگەنتتىكتەرگە جاقسى بولدى. ولار ءار قالادا بىرنەشەۋىن اشىپ، تاربيەشى، كۇتۋشىلەردىڭ بازاسىن جاساپ الىپ، جۇمىس سۇراعانعا، ەگەر وسىعان دەيىن كۇتىپ-باققان بالالارىنىڭ اتا-انالارىنان جاقسى مىنەزدەمەسى بولسا، قىمبات جالاقىعا ۇسىنىپ، ەكى جاقتان دا قىزمەتى ۇشىن پايىزدىق ۇستەمەسىن الىپ، سودان وزدەرىنىڭ ناپاقاسىن ايىرىپ وتىر. ەگەر ارنايى مەكتەپ جاسىنداعى بالالارمەن جۇمىسپەن اينالىسۋىنا قۇقىق بەرەتىن ديپلومى بولسا، تىپتەن راحات. جۇمىس ۇسىنۋشىنىڭ دا، جالدانۋشىنىڭ دا مۇرتى مايلانىپ قالادى. بالاما ارنايى مامان كۇتۋشى تاپتىم دەگەن اتا-انانىڭ دا كوڭىلى ۇپايىم تۇگەل دەپ ءماز. ال بالاباقشاداعى بارلىق مامانداردىڭ، كۇتۋشىلەردىڭ مەملەكەتتىك تۇرعىدا وز جۇمىستارىنىڭ لايىقتى باعالانۋىن كۇتىپ، ايلىعىن شايلىعىنا جەتكىزە الماي جۇرگەندەرىنە كوپ بولدى.

انار تولەۋحانقىزى، 

"ەگەمەن قازاقستان"

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار