شاشتاراز

شاشتاراز جىگىت شاشىمدى قىسقارتىپ, «باسىڭىزدى جۋاسىز با؟» دەگەن سايىن جاس كەزىمدەگى ءبىر وقيعا ەسىمە تۇسەدى. قالاعا جاڭادان كەلگەن كەزىم بولاتىن. ول كەزدە شاش قىس­قارتۋعا مىندەتتى تۇردە قىرعى بازارعا باراتىنبىز. ىعى-جىعى بازاردىڭ اراسىنداعى ەكى قاباتتى عيماراتتىڭ ءبىر بۇرىشىنا ورنالاسقان وزبەك شاشتارازشىلارى وتە ارزان جانە جىلدام قىسقارتاتىن. ورتالىقتاعى سىرتى اينەكتەلگەن, ادەمى عي­ماراتتاردىڭ ىشىندەگى شاشتارازداردى كورسەك, «قۇداي بىلەدى, باعاسى قىمبات-اۋ» دەپ تەرىس اينالىپ, سول ۇيرەنگەن قىرعى بازارىمىزعا تارتىپ كەتە بەرۋشى ەدىك. بىردە اۋىلدان سالەمدەمە كەلىپ, قالتامدا اقشام كوپ بولدى ما, الدە اسىعىس بولىپ, ۋاقىت قىستى ما, ايتەۋىر, «تاۋەكەل» دەپ, قالانىڭ قاق ورتاسىنداعى ءبىر ادەمى شاشتارازدىڭ ەسىگىن يمەنە اشقانىم ەسىمدە... ءبىر ورىس قىز ءتۇرلى-ءتۇستى جۋرنالدارعا ءۇڭىلىپ, شىر اينالاتىن ورىندىقتا ارى-بەرى شايقالىپ, ەرىگىپ وتىر ەكەن. مەنى كورىپ ورنىنان اتىپ تۇرىپ, ءۇستى-باسىن قاققىشتاپ, شاشىن تۇزەي باستادى. باسقا ەشكىم جوق. ورىس ەكەنىن ءسال بۇرىن بىلگەنىمدە تەرىس اينالىپ كەتەر مە ەدىم... ەندى كەش بولىپ قالدى. امال جوق, «زدراستۆيتە» دەپ ەرنىمدى جىبىر ەتكىزدىم دە, الگى ورىندىققا اقىرىن وتىرا كەتتىم. ورىس قىز دا شاش قىسقارتۋعا كەلگەنىمدى بىردەن ءتۇسىندى. ءتۇسىن­بەيتىن نەسى بار, شاشىم تول­قىندانىپ, ۇشى بۇرالىپ, كوزىمە ءتۇسىپ, ماۋگلي بوپ كەپ وتىرمىن عوي. الجاپقىشتى الدىما جاپقاننان كەيىن قويۋ شاشىمدى ءبىر-ەكى مارتە تارادى دا, قانداي ۇلگىمەن قىسقارتاتىنىمدى سۇرادى. نە ايتارىمدى بىلمەي, اۋزىم اشىلىپ قالعان... قىرعى بازارداعى شاشتارازشى وزبەكتەر مۇنداي سۇراق قويمايتىن. الدىنا وتىردىڭ, ءبىتتى, قوي قىرىققانداي زىر ەتكىزىپ, ون-ون بەس مينوتتە قىس­قارتىپ بەرەدى. ورنىڭنان تۇرىپ, اقىسىن تولەيسىڭ دە كەتە باراسىڭ... راس, «شاش جۋاسىڭ با؟», دەپ ءبىر اۋىز سۇرايتىن. بىراق ەشقاشان جۋعان ەمەسپىن. كوزىمنىڭ جىپىلىق-جىپىلىق ەتىپ, ساسىپ قالعانىمدى ورىس قىز دا سەزدى عوي دەيمىن, بىرنەشە شاش ۇلگىسىن ايتىپ شىقتى. سونىڭ ىشىندە «مولودەجنىي» دەگەنى قۇلاعىما جىلى ەستىلدى. «مولودەج...», دەدىم تۇتىعىپ. سونىمەن ورىس قىز ىسكە كىرىستى. «تاعى ءبىر نارسە سۇراپ قالماسا ەكەن» دەپ, قۇدايىما سىيىنىپ مەن وتىرمىن. قايشىسىن جالاڭداتىپ, وڭ جاق, سول جاعىڭدا لىپىلداپ جۇرەتىن وزبەك جىگىتى سياقتى ەمەس, بۇل قىز شاشىمدى اسىقپاي, باپپەن قىسقارتىپ, سوڭىندا ءۇستى-باسىمدى قاعىپ بولعان سوڭ «يدەم, گولوۆۋ مىت بۋدەم...» دەپ, كەلەسى بولمەگە كىرۋىمدى ءوتىندى. «الدىمەن شاشىمدى جۋام با, جوق پا, ادامنان سۇراماي ما ەكەن؟» دەپ, ىشتەي بۇرقىلداسام دا, ءتىلىم قىسقا, امال جوق, كەلەسى بولمەگە ءوتتىم. «جۋمايمىن» دەسەم, ول تاعى بىرنارسە ايتاتىن سياقتى. سونىمەن بار بىلەتىن ورىسشام تاۋسىلىپ, قىزارى-ە-ەپ, تومەن قاراپ قالاتىنداي سەزىندىم. ول كەزدە ورىسشا بىلمەي قالۋ دەگەن جەردىڭ تەسىگىنە كىرىپ كەتۋمەن بىردەي ەدى عوي. ورىس قىز كەلەسى بولمەگە كىرگىزدى دە توردەگى ورىندىقتى نۇسقاپ, «قازىر كەلەمىن» دەپ شىعىپ كەتتى. قاراسام, توردەگى ورىندىق مۇلدەم باسقاشا. مۇندايدى ءومىرى كورمەگەم... شالقالاي جاتقان ورىندىقتىڭ جەلكە تۇسى ويىق, سول ويىقتىڭ تۇسىندا باس جۋاتىن شۇمەك تاباقشاسىمەن تۇر. قازىر مۇنداي ورىندىقتار بارلىق شاشتارازداردا بار عوي. شالقاڭنان جاتقىزادى دا باسىڭدى سۋ قۇيا­تىنعا ىڭعايلاپ, جۋا بەرەدى. سول ءۇشىن ورىندىقتىڭ جەلكە تۇسىن كىشكەنتاي ويىپ قويعان. ادام بالاسىنىڭ شاشىن شالقالاپ جاتقىزىپ قويىپ جۋادى دەگەندى كورمەك تۇگىلى ەستىمەگەن كەزىمىز عوي. اۋىلدا با­سىڭدى ءيىپ تۇراسىڭ, ەكىنشى ادام وجاۋمەن باسىڭا سۋ قۇيادى, بولماسا شىلاپشىنعا ەڭكەيىپ ءوزىڭ جۋاسىڭ... مۇندايدى كىم كورگەن... «ورىس قىز كەپ: «ءالى دايىن ەمەسسىڭ بە؟», دەپ جۇرە مە دەپ, ورىندىقتىڭ ۇستىنە تىزەرلەپ شىقتىم دا, الگى ويىققا يەگىمدى قويىپ, باسىمدى تومەن قاراتىپ تۇرا قالدىم. سول كۇنگى ورىس قىزدىڭ كۇلكىسى ءالى ەسىمنەن شىقپايدى. ورىندىقتىڭ ۇستىندە تىزەرلەپ, دەنەمدى ءيىپ, ويىق جەلكەسىنە يەگىمدى قويىپ تۇرعان مەنى كورىپ شاشتاراز قىز كۇلكىدەن تۇن­شىعىپ, سوڭىندا جەرگە وتىرا قالىپ كۇلدى. «جىندى ما؟», دەپ ويىقتان يەگىمدى كوتەرمەگەن كۇيى كوزىمنىڭ قيىعىمەن قاراپ قويامىن... قىز قولىن سەرمەپ, ك ۇلىپ جاتىر, ك ۇلىپ جاتىر... سول كۇنگى كەيپىم كوز الدىما كەلسە, جىندى ادام قۇساپ ءوزىم دە كۇلە بەرەمىن. شىنىندا تۇك كورمەگەن بالا ەكەنبىز عوي... ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان»