وتەماقى ومىرمەن ولشەنەتىن بولدى

ەلىمىز ازاماتتىق كودەكسىندە قىزمەتكەردىڭ دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ ءتارتىبى ناق­تى بەلگىلەنبەگەن-ءدى. وسى ماسە­لە­نىڭ كوتەرىلىپ كەلە جاتقانىنا دا ءبىراز بولعانى بەلگىلى. ۇكىمەت تا­راپىنان پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاما­شى­لىعىمەن ازىرلەنگەن «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازا­ماتتىق كودەكسىنە (ەرەكشە ءبولىم) وزگەرىستەر مەن تولىقتى­رۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ قولداۋ تابۋى ۇلكەن جەتىستىك. ۆالەري كوتوۆيچ, ءماجىلىس دەپۋتاتى. مۇگەدەكتەر مەملەكەت تاراپىنان قولداۋعا يە دەسەك تە ول تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپپاي كەلدى. ەگەر كاسىپ­ورىن جۇمىس ىستەپ تۇرعان بولسا, وندا اتالعان جۇمىس ورنى جاپا شەككەن قىزمەتكەرى ءۇشىن اي سايىنعى تولەمىن تولەپ تۇرادى. ەگەر اتالعان كاسىپورىن بانكروتتىققا ۇشىراسا, وندا ونى مەملەكەت ءوز موينىنا الادى. وسى رەتتە دەنساۋلىعىنا كەل­تىرىلگەن زيان ءۇشىن تولەم قىز­مەتكەر 70-كە كەلگەن سوڭ توقتاتى­لاتىن. مىنە, بۇل ماسەلە دەپۋتاتتار الدىنا وتكىر قويىلىپ كەلگەن ەدى. وسىعان وراي ءبىز زاڭ جوباسىنا بانكروتتىق سالدارىنان تاراتىل­عان زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ جونىندەگى كاپيتالداندىرىل­عان تولەمدەردى العان قىزمەت­كەر­لەرگە جاسىن شەكتەمەي جۇزەگە اسى­رۋدى قاراستىرۋدى ۇسىندىق. ەندى جاس جاعىنان شەكتەلمەيتىن بولدى. تاعى ءبىر ماسەلە, تولەمدەردىڭ يندەكساتسيالانباۋى. سونىڭ سال­دارى­نان, ماسەلەن 2000 جىلى تا­عايىندالعان تولەمدەر سول جىل­دارداعى جالاقىعا سايكەس ەسەپتەلسە, ودان بەرگى ۋاقىتتا ول ەشقانداي وزگەرىسكە ۇشىراماي كەلگەن. ەندى زاڭدىق قۇجاتتا ول جىل سايىن قايتا قارالاتىن بولىپ كورسەتىلدى. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, بۇل ماسەلەمەن اينالىسىپ كەلە جات­قانىمىزعا دا 4-5 جىلداي بولىپ قالىپتى. بىرقاتار كاسىپورىن­دار­دىڭ بانكروتتىققا ۇشىراعانىنا بايلانىستى بيۋدجەت ەسەبىنەن كاپي­تالداندىرۋعا قول جەتكىزىپ, ولار­دىڭ قۇقىن قورعاپ قالعان بولاتىن­بىز. 2008 جىلى ءتىپتى وسى ماسەلە­مەن كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە دە جۇگىنگەن ەدىك. وكىنىشكە قاراي, كونستيتۋتسيالىق كەڭەس 40-قا تارتا دەپۋتاتتىڭ قولى بار ۇندەۋدى قاي­تارىپ بەردى. سونداعى ۋاجدەرى: ازا­مات­تىق كودەكستەگى نورمانى كونس­تيتۋتسياعا تاڭا المايمىز. ال ءبىز ءوز تاراپىمىزدان ازاماتتارىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىن اياقاستى ەتىپ وتىرمىز دەگەن ويىمىزدى جەتكىزگەن بولاتىنبىز. ارتىنان ۇكىمەت تاراپىنان ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرۋ قاجەتتىگى جونىندەگى شە­شىمنىڭ شىعۋىنا تۇرتكى دە بولدىق. ءۇش جىل قاتارىنان وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ءار ءتۇرلى ەسەپتەۋلەر ءجۇر­گىزىلىپ, وعان قاجەتتى قارجى قاراستىرۋ جان-جاقتى پىسىقتالدى دا. قاراعاندى, ستەپنوگور قالا­لارى­نان كەلگەن دەلەگاتسيالار ءوز ۇسى­نىستارىن دا ورتاعا سالىپ جات­تى. نەگىزىنەن بۇل پروبلەمالار وسى ەكى وڭىرگە عانا تيەسىلى ەمەس. بۇل مۇناي-گاز, تاۋ-كەن, ءتىپتى مينەرال­دىق تىڭايتقىش وندىرەتىن كاسىپ­ورىنداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە دە قاتىستى ماسەلە. وسى جەردە ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, ەگەر ەلباسىنىڭ ءوزى ارالاسپاعاندا بۇل ماسەلە شەشىمىن تابار ما ەدى, تاپپاس پا ەدى. ساياسي شەشىم قابىلدانعاننان كەيىن با­رىپ اتالعان ماسەلە بويىنشا سەڭ قوزعالدى دەسە دە بولادى. وسى ءما­سەلەگە 1 490,6 ميلليون تەڭگە قو­سىم­شا مەملەكەتتىك شىعىس رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتىك كوميسسيانىڭ 2010 جىلعى 28 تامىزداعى شەشىمىمەن ماقۇلداندى جانە ول «2011-2013 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدا كورىنىس تاپتى. ياعني, 2011 جىلى 436,6 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلسا, 2012 جىلى – 497,9, 2013 جىلى 556,1 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان. قورىتا كەلگەندە, پارلامەنت دە­پۋتاتتارىنىڭ باستاماشىلىعىمەن ومىرگە كەلگەن «قازاقستان رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ ازاماتتىق كودەكسىنە (ەرەكشە ءبولىم) وزگەرىستەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ۇكى­مەت تاراپىنان مويىندالدى. وسى­نىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك ەكەنىن ايتا كەلىپ, بۇل دەپۋتاتتاردىڭ تالابىن ارتتىرا تۇسەرىنە كامىل سەنەمىن.