ەرەكشە جىلىجاي

پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ىرگەسىندە ينتەنسيۆتى-يننو­ۆا­تسيالىق جاڭالىقتارعا نەگىز­دەلگەن جىلىجايدىڭ جۇمىس ىستەي باستاعانىنا كوپ بولا قويعان جوق. 4 ميلليون تەڭگەگە سالىنعان نىساندا قيار, شالقان, بروكوللي سياقتى كوكونىس تۇرلەرى ءوسىپ تۇر. وزىق جوبانىڭ اۆتورى ولەگ اندريۋششەنكونىڭ ايتۋىنشا, ەكولوگيالىق جاعىنان تازا ءارى قولجەتىمدى كوكونىس ونىمدەرىن ءوندىرۋدى كوپتەن بەرى ارمانداپ جۇرسە دە, تىڭ يدەيا بيىل جۇزەگە اسىپتى. بۇل ماڭعا قامىس قاۋلاي وسكەندىكتەن, يگەرۋگە ەشكىم تاۋەكەل ەتپەسە كەرەك. باتپاقتى جەرلەر قۇرعاتىلىپ, عيماراتتىڭ ىرگەتاسىن بيىك ەتىپ قالاۋعا تۋرا كەلگەن. قۇرىلىسقا قولدانىلعان ماتەريالداردىڭ ارقايسىسى ءوز قاسيەتىمەن ەرەك­شەلەنەدى. پلاستيك ارماتۋ­را­لاردىڭ توزىمدىلىگى مەتالدان كەم تۇسپەيدى. قابىرعالار مەن ەدەندەرگە پايدالانىلعان پەنوپلەكسكە كەمىرگىشتەردىڭ «ءتىسى» باتپايدى. توبەلەرگە ەكى­قابات ەتىپ توسەلگەن پوليكار­بونات سىرتقا جىلۋدى شىعارمايدى. وسىلايشا تەرىسكەيدىڭ قاتال كليماتتىق جاعدايى بارىنشا ەسكەرىلىپ, عيماراتتىڭ بەرىكتىگى, ىشكى جىلىلىعى مۇقيات ويلاستىرىلعان. جۇمسالعان ارتىق شىعىندار مەن كەزدەس­كەن قيىندىقتارعا قاراماستان كۇن بيوۆەگەتاريى بارلىق تالاپتارعا ساي تۇرعىزىلىپ, جىل بويى ۇزدىكسىز ءونىم بەرەتىن ۇياداي مەكەنگە اينالدىرىلعان. – كەلەسى جىلى ەلىمىزدە وتەتىن ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋعا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. وسى باعىتتا ءبىز ىلعال وڭدەۋدىڭ زاماناۋي تەحنولوگيالارىنا سۇيەنە وتىرىپ جەردى سۋمەن جىلىتۋ ءادىسىن ەنگىزدىك. قازىر جىلىجاي ىشىندەگى سىناپ باعاناسى 28-30 گرادۋستى كورسەتىپ تۇر. ءبىر ەرەكشەلىگى, مۇندا ەشقانداي كوممۋنالدىق جۇيە تارتىلماعان. وسىمدىكتەرگە قاجەتتى تىرشىلىك ءنارى جازدا جاۋىن, قىستا قار سۋىنان الىنادى. ول ءۇشىن ارنايى قازانشۇڭقىرلار جاسالعان. ەلەكتر قۋاتى كۇن باتارەيالارى ارقىلى وندىرىلەدى, – دەي كەلىپ, ولەگ ۇتىمدى تەحنولوگيانىڭ ارقاسىندا جىل ون ەكى اي بويى كوكونىس ءوندىرۋ, تۇتىنۋشىلارعا ۇسىنۋ مۇمكىندىكتەرى جۇيەلى قاراستىرىلعانىن جەتكىزدى. بيوۆەگەتاريدەگى قوندىر­عى­لار قاراپايىم جاسالسا دا, ىسكەر جانداردىڭ قولىنان شىق­­قانى بىردەن اڭعا­رى­لادى. بار­لىق ۇدەرىس اۆتومات­تان­دى­رىلعان. قۇبىرلارداعى جىلى اۋا اعى­نى اككۋمۋلياتور­مەن جۇ­مىس ءىس­تەيتىن جەل­دەت­كىش­تەر ارقىلى جۇيەكتەرگە جەت­كى­زى­لىپ, اتىز استىنداعى سۋ تولى پلاستيك قۇتى­لار ءۇز­دىك­سىز جىلىتىلىپ تۇرا­دى. وسىن­دا بەس ليترلىك قۇتى­لار­دىڭ سونشاما كوپتىگىن سۇرا­عانى­مىزدا, ولارعا قۇيىلعان سۋدىڭ سىرت­تاعى كۇننىڭ كوزى جانە ىشتە­گى جىلۋدىڭ اسەرىنەن جى­لىپ, وسىمدىكتەردى تامشىلاتىپ سۋا­رۋعا پايدالانىلاتىنىن بىلدىك. جۇيەكتەرگە بىرنەشە قاتار ەتىپ سالىنعان اعاش ۇگىندىسى, ءشوپ قالدىعى, توپىراق ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن قاراشىرىندىگە اينالىپ, قورەكتىك زاتتارمەن بايىتىلاتىن كورىنەدى. باعبان مۇنىمەن توقتالماق ەمەس. كەلەشەكتە جاۋىنقۇرتتار ءوسىرىپ, بيوگۋمۋس وندىرمەكشى. سوندا تيىمدىلىگى الدەقايدا جوعارى ءارى جاساندى حيميكات قوسپاسىنسىز ورگانيكالىق تىڭايتقىشتار الىنادى. ونىڭ جاقسى ۇلگىسى وبلىستا قالىپتاسقان. ماسەلەن, جەكە كاسىپكەر اندرەي سترەلەتس قۇرعاق قاراشىرىندى وندىرىسىنە جاۋىنقۇرتتاردى پايدالانۋ ار­قىلى ۇزدىك ناتيجەلەرگە جەتىپ ءجۇر. ولەگ تە رەسەيدىڭ كوۆروۆ قا­لا­سىندا ورنالاسقان «گرين-پيك» كومپانياسىندا بولىپ, تاجىريبە الماسىپ قايتىپتى. 10 مىڭ جاۋىنقۇرت ساتىپ الۋعا كەلىسىم جاساسىپتى. كاسىپكەر جارىق پەن جىلۋعا كۇن قۋاتىن قولدانۋدىڭ جولدارىن ودان ءارى جەتىلدىرمەكشى. ونىڭ ويىنشا, تۇنگى ۋاقىتتاردا جارىق ديودتى لەنتالاردى, ال قىس كەزدەرىندە فيتوشامداردى پايدالانۋ ءتيىمدى. بۇل ماقسات ءۇشىن كۇن باتارەيالارىنىڭ سانى ارتتىرىلماق. جىلىجاي ءىشى پەشپەن دە جىلىتىلادى. كوكونىس ءوسىرۋ تەحنولوگيا­سىن دامىتۋدا زاماناۋي قۇرال-جاب­دىقتاردى ورناتۋدىڭ ماڭى­زى زور. ولەگتىڭ ەڭبەكتەس ارىپتەستەرى جىلىجايدى اگرار­لىق كەشەنگە اينالدىرۋ ءۇشىن قىزىلجار اۋدا­نىنا قاراستى نالوبين اۋى­لىندا بىرنەشە قاباتتى عيما­رات تۇرعىزىپ, وندىرىستىك ۆەگە­تاري سالۋدى وي­لاستىرعان. 24 گەكتار اۋماقتى قامتيتىن مۇن­داي كاسىبي ەكوجىلىجايدا جىل­دىڭ كەز كەلگەن مەزگىلىندە قار­بىز, اپەلسين, ليمون وسىرمەك نيەت­تەرى قولداۋعا تۇرارلىق. – العاشقى ونىمدەر جاڭا جىل الدىندا دۇكەن سورەلەرىنە تۇسە باستايدى. قازىر قيار ءوسىرۋدىڭ تىڭ تەحنولوگيالارىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, جىلى­جاي تاجىريبەسىندە ارا شارۋا­شى­لىعىن دامىتۋ ارقىلى ءوسىم­دىك­تەردىڭ توزاڭدانۋ ۇردىسىنە قول­داناتىن بولامىز. بۇل – شەتەل­دەردە بار ۇلگى, – دەيدى جاڭا­شىل­دىققا جانى قۇمار ولەگ اندريۋششەنكو. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان» سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى