02 ناۋرىز، 2011

قازاق مۋزەيلەرى قالاي قۇرىلدى؟

318 رەت كورسەتىلدى
سول كۇنى تابيعاتتىڭ ءوزى ءيسى قازاقتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرعان وسى ءبىر قازالى حاباردى قايعىرا قابىلداپ، اق ۇلپا قىلاۋلاعان. اينالا اپپاق بولىپ كەتكەن. وڭتۇستىكتىڭ اقپانى وسىلاي بولۋشى ما ەدى؟! بۇل كەزدە وتىراردىڭ قيىرشىق قۇمدى قىرقاسى قىزىليەكتەنىپ، از كۇندە كوكتەمگى تىرشىلىكتىڭ ابىر-سابىر دۇربەلەڭى باستالىپ كەتەتىن. جان-دۇنيەسى كىرشىكسىز، قا­سيەت­تى ادامنىڭ ازاسىنا تابيعات-انا دا اڭىراي كۇيزەلە­تىنىن ەسكە سالىپ تۇراتىن تۇلعالار بولادى. وزاعاڭ دا جارات­قاننىڭ سونداي ماڭدايىنا حالىقتىڭ ۇلى بولۋ جازىلعان وزىق ويلى تۇلعالارىنىڭ ساناتىنا بارىپ قوسىلدى. دۇنيەنىڭ اپپاق بولعا­نى قانداي جاقسى. اقتىق ساپارعا اتتانىپ بارا جاتقان ازا­مات­تىڭ جانى ءدال سول اقشا قارداي تازا دا اق ەدى دەگەن سەزىمدى ۇيالاتىپ، كيەلى ارىستانبابتىڭ اياسىنان بۇيىردى توپىراق... ون ءۇش جىل ءوتتى سودان بەرى. ءبىر مۇشەل جاس. كەشەگىنىڭ كوبى كونەردى. بىراق تاريح بەتتەرىن قاتتايتىن قارت جادىگەر ەش­قاشان ۇمىت بولماسىن اياۋلى اعامىز ەرتە بولجاي بىلگەن، قازاقستانداعى مۋزەيلەردىڭ نەگىزىن قالاعان. كەزىندە قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىن قالپىنا كەلتىرەردە ءوزىن باسشىمىن دەمەي، قارا جۇمىسقا قاراپ تۇرماي كىرىسىپ كەتكەن ادام. ەلگە دەگەن ماحابباتتىڭ مۇنان اسقان ۇلگىسى بولا ما؟ فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، ونەر زەرتتەۋشىسى، تاۋەل­سىزدىك سارايىنىڭ قولدانبالى ونەر جانە ەتنوگرافيا گالەرەياسىنىڭ جەتەكشىسى تىلەۋكەش جاۋباسوۆا – وزاعاڭنىڭ، وزبەكالى ءجانى­بەكوۆ­تىڭ ونەگە مەكتەبىنەن ءتالىم العان شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى. كوزى ءتىرى بولعاندا بيىل 80 جاسقا كەلەر ەدى. وزاعا جايلى ەستەلىكتەر ءوز زامانداستارى تاراپىنان از جازىلىپ تا، ايتىلىپ تا جاتپاعان شىعار-اۋ، بىراق سول جىلدارى مۋزەي ىسىنە جاڭادان كەلىپ جاتقان جاستاردىڭ كوكەيگە تۇيگەن اسەرى مەن اڭگىمەسىن تىڭداۋ ءبىر باسقا. بۇگىندە سونداعى جاستاردىڭ دەنى ەجەلگى ءداستۇردى ۇزبەي، ەل ارالاپ، جەر ارالاپ، قازاق مادەنيەتىنە قاتىستى قۇندى دۇنيەلەردى جيناۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. تىلەۋكەشتىڭ دە تىرنەكتەپ جيعان-تەرگەن دۇنيەسى، ۇلتتىق مۇراعا قوسقاندارى از ەمەس. وسى اڭگىمەدە عالىمنىڭ جاس بۋىنعا قولداۋ ءبىلدىرىپ، قولتىعىنان دەمەۋدەگى عيبراتتى تاعىلىمىنان تاۋداي ۇلگى تانىلادى. – وزبەكالى جانىبەكوۆ ەسىمىن ەسكە العاندا اعانىڭ كەزىندە قازاقتىڭ تالاي جاستارىنا قامقورلىق كورسەتكەن ەڭبەگى مەن ادامي قاسيەتتەرى ءجيى ايتىلادى. ءوزىڭىز سونىڭ ءبىرىسىز، تىلەۋكەش باحرەدينقىزى. سول جىلداردىڭ جاڭعىرىعىن تاعى ءبىر رەت جاڭعىرتساق پا دەگەن وي عوي بىزدىكى. – وزبەكالى اعانىڭ ءتالىم-تاربيەسى تۋ­را­لى اڭگىمە قوزعالعاندا 1981-1982 جىل­دار ەسكە تۇسەدى. العاش جۇمىسقا كەلگەندە مەن كاسسادا بيلەت ساتاتىنمىن. قازاقتىڭ حالىق مۋ­زىكا اسپاپتار مۋزەيى پانفيلوۆ كوشەسى بو­يىنداعى قوس قاباتتى شاعىن اعاش ۇيدە ور­نا­لاسقان ەدى. ەكىنشى قابات­تان كونتسەرت جانە ەكسپوزيتسيا زالدارى قۇرىلدى. كەلگەن كورەر­مەندەر وسىلاردى تۇگەل ارالاعاننان كەيىن، ءبىرىنشى قابات­تاعى اسپاپ جاسايتىن شەبەر­حاناعا اتبا­سىن تىرەپ، قالاعان مۋزى­كا­لىق اس­پاپ­­تارى­نا تاپسىرىس بەرىپ جاتا­تىن. بەلگىلى مۋزىكا زەرتتەۋشىسى بولات سارى­باەۆتىڭ كونە دومبىرالاردى قاپقا سالىپ، تالاي ءمار­تە وسىنداعى شەبەرلەرگە اكەلىپ تاپسىر­عان ءسات­تەرىن ءوز كوزىممەن كوردىم. جالپى، ءبىر ادامدى جاقىنىراق تا­نۋى­ڭا قاشاندا جاقسى ادامداردىڭ سەپتىگى تيمەۋشى مە ەدى. ماسەلەن، بولات اعاممەن تانىس­تىعىم وزاعاڭ ۇيىمداستىرعان مۋزەي شە­بەر­حانا­سىن­دا باستالدى. ول كىسى وزاعاڭدى 70-ءشى جىل­دارى قازاقستان لكسم ورتالىق كومي­تە­تىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ تۇرعان كەزىنەن بىلەدى ەكەن. «كونە اسپاپتار ءۇنى» ءانسامبلىن بولات اعا قۇرسا، ءدال سول جىلدارى الگى جاس ۇجىمدى وزاعاڭ ءوز قامقورلىعىنا الىپ، سوناۋ ءۇندى ەلىن شارلاپ قايتۋعا جولداما بەر­گەنى بۇگىندە مۋزەي شەجىرەسىندە سايراپ تۇر. بولات اعا بىردە: «دەنساۋلىعىم بولماي ءجۇر. سەنىڭ اجەپتاۋىر مۋزىكادان حابارىڭ بار ءارى ءوزىڭ ءبىراز اسپاپتا ويناي دا بىلەدى ەكەنسىڭ، ەرتەڭ مۇنداعى ىستەگەن جۇمىستارىڭ ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتپەيدى، وزىڭە تاۋسىلماس مول ازىق بولادى. سوندىقتان قازىردەن باستاپ كونە مۋزىكالىق اسپاپتارعا بايلانىستى دەرەكتەردى بىرتىندەپ جيناي بەر، بۇل سالادا زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇرگەن ادامدار وتە از»، دەپ اقىل-كەڭەسىن بەردى. سويتسەم، ول كىسىنىڭ ءبىرىنشى ينفاركتان جاڭادان ەندى عانا باسىن كوتەرگەن كەزى ەكەن. ال ءوزىم «سازگەن» ەتنوگرافيالىق ءانسامبلىنىڭ مۇشەسى رەتىندە دۇنيەجۇزىلىك XII جاستار مەن ستۋدەنتتەردىڭ فەستيۆالىنە قاتىسىپ، ديپلومانت اتاندىم. اعالار اقىلى اداستىرمادى. ءومىرىمدى كەيىن تۇبەگەيلى كونە مۋزىكالىق اسپاپتاردى جيناۋ مەن زەرتتەۋگە ارنادىم دەسەم دە بولادى. مۋزىكا اسپاپتارى مۋزەيىندە جيىرما جىل­دان اسا قاراپايىم قىزمەت اتقارىپ، قازاق­تىڭ ۇمىت بولعان كونە مۋزىكالىق اسپاپ­تارى اتاۋلارىنان كانديداتتىق ديسسەرتا­تسيام­دى قورعاپ شىقتىم. – قازاقستانداعى كوپتەگەن مۋزەيلەر مەن فولكلورلىق ۇجىمدار وزاعاڭ­نىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قۇرىلدى. سو­نىڭ ىشىندەگى قايسىسىن ايرىقشا اتا­عان بولار ەدىڭىز؟ – سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – ىقىلاس اتىن­داعى قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتار مۋ­زەيى. مۋزەي قۇرىلىمىنىڭ باعىتىن ول ءتۇ­گەل­دەي ءوز قولىمەن جازىپ شىقتى. ەكس­پ­و­زيتسيا قۇرۋ ىسىنە وتە ساۋاتتى بولاتىن. مۋ­زەيدىڭ عىلىمي جۇمىستارىندا ارحەولوگيا مەن ەتنوگرافيانى بايلانى­ستىرۋ­دىڭ با­عىت-باعدارىن كورسەتىپ بەرەتىن. ءۇش باعىتتا جۇمىس ىستەلدى. 300 ورىندىق كونتسەرت زالى، كونە مۋزىكا اسپاپتارىن جا­سايتىن، ونى قالپىنا كەلتىرەتىن شەبەر­حا­نا­سى مەن ەكس­پوزيتسيا زالدارى قۇرىلدى. كو­نە اسپاپتار جەكە-جەكە توپتارعا ءبولىنىپ ورنالاستى. سول جاڭادان اشىلعان زالدار­دى ەكسپوناتتارمەن تولىقتىرۋ ماقساتىندا وزاعاڭ ۇيىندە ساق­تاۋلى تۇرعان كونە دومبىرانىڭ ءتورت دانا­سىن ءوز قولىمەن اكەلىپ تاپسىرعانىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەۋى مۇمكىن. – تاعى دا قانداي تانىمال ادام­دار­دىڭ دۇنيەلەرى قويىلدى؟ – ول كىسى ونەرگە ەڭبەگى سىڭگەن اتاقتى ورىن­­داۋشىلاردىڭ قولدارىنىڭ تابى قال­عان كونە مۇرالاردى ەرىنبەي-جالىقپاي ىزدەستىرىپ الدىرتاتىن ەدى. سونىڭ ءبىرى – بەلگىلى شەرتپە كۇي شەبەرى ابىكەن حاسەنوۆتىڭ دومبىراسى. دومبىرانى كۇيشىنىڭ جارى شاكەن حاسەنوۆا مۋزەيگە اكەلىپ سىيعا تاپ­سىردى. ەكسپونات­تار­دى قازاقستاننىڭ وب­لىس­­تىق، ايماقتىق مۋ­زەيلەرىنەن جيناس­تىر­دى. سولاردىڭ ىشىندە جامبىل، كەنەن، ماناربەك اتالارىمىزدىڭ دومبىرالارى، نارتاي مەن شاشۋبايدىڭ سىر­نايلارى، مۇرىن، قىزىل جىراۋلاردىڭ، دينا شە­شەي­دىڭ دومبىرالارى مەن ءحVى عا­سىر­داعى جاراس بي باقسىنىڭ كونە نارقو­بى­زى، ەسكى قىلقوبىزدار، شەرتەر ۇلگىلەرى، ت.ب. بولدى. اسپاپ شەبەرلەرى د.شوقپاروۆ، و.بەيسەنبەكوۆ، س.كەنجەعاراەۆ بىرىگىپ، كونە اس­پاپ­تاردىڭ دابىلدى-ۇرمالى، شۋلى-سىل­دىر­ماقتى ۇلگى-نۇسقالارىن قالپىنا كەلتىردى. ءسويتىپ، مۋزەي قورىنا بەس جۇزدەن اسا مۋزىكالىق اسپاپتار جيناقتالدى. – سول كەزدەرى ءبىراز فولكلورلىق-ەتنو­گرافيالىق انسامبلدەر كوكتەمگى قىزعال­داق­تاي دالا ساحناسىن قۇلپىرتپادى ما؟ – كونە ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ ۇلگىلەرىنەن حالىقتىق ەتنوگرافيالىق «ساز­گەن»، «ادىرنا»، «ارقاس»، «التىناي»، حا­لىق­تىق ەتنوگرافيالىق ءان-بي انسامبلدەرى ءدۇ­نيەگە كەلدى. ولاردىڭ ەشكىمگە ۇقسا­ماي­تىن ءداستۇرلى كونتسەرتتىك باعدارلاماسىنا دە­يىن ول ءوز قولىمەن جازدى. ماسكەۋ قالا­سىنان ارنايى بي قويۋشى ولگا ۆسەۆولودوۆنا گولۋشكەۆيچتى شاقىرتىپ، ەل ارا­سىن­دا ۇمىت بولعان حالىق بي­لەرىنىڭ «ايدا بىلپىم»، «شالقىما»، «اي­قوساق»، ت.ب. اياق ىر­عاقتارىنىڭ ناقىشتى يىرىمدەرىن بيشىلەر توبىنا ۇيرەتتى. وزەكەڭنىڭ ساحنا ونەرىنە قوسقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز. كوپ ءانشى ورىنداي بەرمەيتىن، قا­لىڭ قازاقتىڭ اراسىندا ساقتالعان حالىق ءان­دەرىنىڭ سيرەك نۇسقالارىن جەتىك ءبىلدى. سونىڭ ايعاعى – بەلگىلى ءانشىمىز مارقۇم ءما­دينا ەرا­ليەۆاعا ەشكىم ءالى ايتىپ ۇلگەر­مەگەن حا­لىق اندەرىنىڭ سوزدەرى مەن اۋەن­دەرىن ءوزى انسامبلگە قوسىلىپ ۇيرەتكەنى قانداي تاعى­لىم­دى تاريح دەسەڭشى! ۋاقىت شاڭىنا كومى­لىپ، ۇمىت بولا باستاعان ق­ا­زاقتىڭ كونە اس­پاپ­تارى مۋزەي ساحناسىندا ءتىرىلىپ قانا قوي­ماي، ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدى بايىتىپ، وعان داستۇرلىك تۇرپات بەرگەنىن قالاي ۇمىتامىز. – قازاقتىڭ ۇلتتىق كيىمدەرىندەگى كەي­بىر كەرى كەتكەن تۇستارعا اشىنىپ، بۇل سالادا دا كوپ ءىس تىندىرمادى ما؟ ءتىپتى ءوزى دە مىقتى زەرگەر بولعان كورىنەدى. – سان-سالالى جيداشىلىق، زەرتتەۋشىلىك ەڭبەگىنىڭ ءبىر تارماعى وسى كونەدەن جەتكەن ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعانى ءمالىم. بۇل تۇرعىدان العاندا، ول قازاق مادەنيەتىنىڭ ءداستۇرلى ونەرىنىڭ ناعىز ناسيحاتشىسى بولا بىلگەن ادام. «قازاق تەاتر قاي­راتكەرلەرى قوعامى­نىڭ» كيىم تىگۋ شەبەر­حا­نا­سىندا ۇلتتىق كيىم ۇلگىلەرىنىڭ – «قاسابا»، «جاۋلىق،» «ءساۋ­كەلە»، «ايىر قال­پاق»، «بەلدەمشە»، «توبە»، «سۇلاما»، «كۇن­دىك»، ت.ب. ەرلەر مەن ايەل ادامداردىڭ اياق كيىم ۇلگىلەرىن تازا بىلعارىدان، شاپان-قام­زولدارىن تازا بار­قىت­تان «ەسكيزىن» ءوزى سى­زىپ، ورىنداۋشى­لاردىڭ بەت-الپەتىنە قاراي لايىقتاپ، كيىم ۇلگىلەرىن جاساقتادى. ءاربىر تىگىس، ءاربىر تۇيمە-تيەك، ءاربىر ويۋ-ورنەك وزە­كەڭنىڭ كوز مايىن تاۋىسىپ زەرتتەگەن ەڭ­بەگىنىڭ ماۋەلى جەمىسى. 1982 جىلى مۋزەيگە «سازگەن» ەتنو­گرا­فيالىق ءانسامبلىنىڭ كونتسەرتتىك باع­دار­لا­ما­سىنا سول كەزدەگى مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ ءتور­اعاسى ن.نازارباەۆتى، سونداي-اق ق.سۇل­تانوۆ پەن ن.تىلەنديەۆتى شاقىردى. نۇر­سۇلتان اعا انسامبل مۇشەلەرىنىڭ ءۇس­تىن­دەگى كيىم ۇلگى­لەرىن كورگەندە تاڭ-تاماشا قالىپ، بىزگە ريزا كوڭىلمەن اتتانعان. ءبىر وكىنىشتىسى، كونتسەرتتىك ۇيىم مەكەمەلەرى سونداعى قايتا قال­پى­نا كەلتىرىلگەن نەبىر عاجايىپ كيىم ۇلگى­لەرىن ساقتاپ قالا المادى. – ول كىسىنىڭ ونەرگە باۋلىعان ش­ا­كىرت­­تەرىن اتاڭىزشى. – قازاق جاستارىنىڭ اراسىنان بولا­شا­عىنان ءۇمىت كۇتتىرەدى-اۋ دەگەن اسا دا­رىن­دى ورىنداۋشى ونەرپازداردى، ون ساۋ­ساعىنان ونەر تامعان شەبەر-رەس­تاۆرا­تورلاردى، زەر­گەر­­لەردى، قولونەرشىلەردى جەر-جەردەن ىزدەپ، ورتالىققا الدىرىپ، بارىنشا قامقور قو­لىن سوزدى. ءاسى­رە­سە، جاس مامانداردى مۋزەي سا­لاسىنا، ونەر مەن بىلىمگە باۋلىعانى ءوز ال­دىنا بولەك ءاڭ­گى­مە. ايتالىق، اسقار مول­دا­­عا­رينوۆ، قانات تۇياق­باەۆ، قىرىم التىن­بەكوۆ، بازارباي التاەۆ، تۇرسىنكۇل جايلاۋباەۆا، ءشامىل قوجان­حانوۆ، ماراش كەنيەۆا وزاعاڭ­نىڭ قاسىندا ءجۇرىپ، كوپ نارسەنى كو­كەي­لەرىنە توقىعان بىلىكتى ماماندار. ءبۇ­گىندە ولار­دىڭ جۇمىس­تارى­نىڭ ءوزى باسقا­لارعا ونەگە. – حالىق مۋزىكا اسپاپتار مۋزەيىن قازىرگى عيماراتقا وزاعاڭ ءوز قولىمەن كوشىرگەن دەگەن ءسوز بار. سول راس پا؟ – 1984 جىلدىڭ قاڭتار ايى. كۇن سۋىق، اياز دا بار. ول كەزدە وزبەكالى اعا مادە­نيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى. تاڭەرتەڭ مۋزەيگە كەلىپ: «بۇگىن باسقا عيماراتقا كو­شەسىڭدەر، ۇساق-تۇيەك ەكسپوناتتاردى قول­دارىڭمەن تا­سي­سىڭدار، اۋىر زاتتارعا ماشينا جىبەرەمىن، بۇگىن كوشىپ ءبىتىرۋ كەرەك»، – دەدى. جىبەك جو­لى كوشەسىندەگى مۋزەي ءۇيى تارلىق ەتىپ، 28 پانفيلوۆشىلار گۆار­دياسى اتىنداعى پاركىندە بەلگىلى ارحيتەكتور ا.پ.زەنكوۆ سالعان عيماراتقا، وفيتسەرلەر ۇيىنە جاياۋ كوشىپ جا­تىرمىز. عيمارات ءىشىنىڭ قۇرىلىس جۇمى­سى، كورمە زالدارى تولىق بىتپەگەن. مۋزەي ءىشىن قال­پىنا كەلتىرۋ ءىسى ءبىز ءۇشىن ۇمىتىل­ماستاي، قىزىعى مەن شىجىعى قاتار ورىلگەن جىلدار بولدى. وزەكەڭنىڭ جۇمىس كۇنى قاشاندا ەرتەلەپ، ساعات 8-00-دە ءبىزدىڭ ءىسىمىزدى ءوز كوزىمەن ءبىر كورىپ بارىپ كەتۋدەن باستالاتىن. ءوزىنىڭ جۇ­مى­سى باسىنان اسىپ جاتسا دا، ەسىك پەن تە­رە­زەلەردىڭ توپساسىنا دەيىن مۇقيات تەكسەرىپ شىعاتىن. بىردە-ءبىر قىزمەتكەر جۇمىستان سىرت قالمايتىن. قۇرىلىستىڭ ءبىز دە قاراپ وتىرماي قارا جۇمىسىنا بىلەك سىبانىپ كىرىسىپ كەتەتىنبىز. ەسىك-تەرەزەلەردى جۋىپ، ەدەن­دەردى سىپىرىپ جۇرگەندە 8 ساعاتتىق جۇمىس كۇنىمىز 10-11 ساعاتقا دەيىن سوزىلاتىن، ارا-تۇرا كونتسەرتتىك جاتتىعۋعا دايىندالىپ ءۇل­گە­رەمىز. ەكسپوزيتسيا زالدارىندا ورنالاسقان ءار اسپاپتىڭ ءۇنىن ماگنيتوفون تاسپاسىنا جازا­مىز، حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇر، تۇرمىس-ءتىر­شى­لىگىنەن حابارلار بەرەتىن ديارامالار قويۋ دا ويلاستىرىلدى. «اۋىلعا اقىن كەلدى» دەگەن ماكەت-ديارامانى كورسەتۋ قيىنعا ءتۇستى. دياراما ۇزاققا سوزىلىپ، كوڭىلدەن شىقپاي جاتقان ءبىر تۇستا ولارعا: «قازاقتىڭ تامىنىڭ قانداي بولاتىنىن بىلمەيسىڭدەر، قوي سويىپ، قازان كوتەرۋدىڭ سانىنەن دە ماقرۇم­س­ىڭدار. ءاي، باتىر، سەن تۇركىستاندىق ەمەس پە ەدىڭ، – دەدى قانات تۇياقباەۆقا قاراپ. – سول سەنىڭ تۋعان اۋىلىڭدا بۇگىنگە دەيىن قان­شاما ەسكى ۇيلەر ساقتالىپ كەلگەن. وسى ءۇيدىڭ بىرىندە سەن دە دۇنيەگە كەلدىڭ ەمەس پە؟» دەپ كەيىگەنى كو­بىمىزگە ساباق بولىپ، نا­مى­سىمىزدى جانى­عان. ول كىسى جارىسا ءسوي­لەپ بىلگىشسىنگەن ادامدار­دى ۇناتپايتىن. بەتىڭ بار، ءجۇزىڭ بار دەمەي ايتىپ سالاتىن. ءار ءىستىڭ ادەمى قيۋلاسقانىن تالاپ ەتەتىن. «سەندەردىڭ ىستەرىڭە ارالاسىپ ءجۇرىپ، ءوزىم دە اجەپتاۋىر قۇرىلىسشى بولىپ قالدىم»، دەيتىن قالجىڭداپ. ونەردى قانشا بىلسەڭ دە كوپتىك ەتپەيدى دەيتىن. سەنى ىزدەنۋگە ۇيرە­تە­تىن، ءار جاس مامانعا ويلان، ىزدەن دەپ تالاپ قوياتىن. قازاقتىڭ مۋزىكالىق اسپاپتار مۋ­زەيى­نىڭ كەشەگى تاريحى ايتىلعاندا، وزاعاڭ­نىڭ وسىنداي كەسەك كەلبەتى قاشاندا ەسكە ىستىق ساتتەردى ورالتىپ وتىرادى. – ول كىسى جايلى جازىلىپ جاتقان ەستەلىكتەردىڭ قاي-قايسىسىندا دا وسىن­داي قىرلارى كوبىرەك ايتىلادى. – قازاق ونەرىنە ناعىز جاناشىر ادام­نىڭ ءبىرى بولات سارىباەۆ اعامىز ەدى. زايى­بى ميجان اپاي تالاي رەت: «ءبىز وزەكەڭنەن كور­گەن جاقسىلىقتارىمىزدى ەشۋاقىتتا ۇمىتا ال­ماي­مىز»، دەپ قوشەمەتپەن ايتىپ وتىرا­تىن. تاعى ءبىر سونداي اياۋلى اعامىز اكادەميك ءومىر­­زاق ايتباەۆتىڭ: «وزەكەڭمەن قان تۋىس­تىعىمنان گورى اراداعى رۋحاني تۋىس­تى­عىمىز باسىم بولدى. وزىنە دە، وزگەگە دە قاتاڭ تالاپپەن قارايتىن. بىراق ءبىر عاجابى، ونەرپاز­دار­مەن ارالاسا كەتسە الگى قاتتى­لىق­تىڭ ءبارى ءاپ-ساتتە جۇمسارىپ، جانى جادىراپ، ءجۇزى جارقى­راپ شىعا كەلەتىن. ونىڭ بويىن­داعى ەرەكشە قاسيەتى – تۋعان تىلگە دەگەن ءسۇيىس­پەنشىلىگى ەدى. ەتنوگرافيالىق اتاۋلار، بي ونەرىنىڭ تەرميندەرى جونىندەگى ىزدەنىستەرى ناعىز ءتىل مامانىنا ءتان ەڭبەكقورلىق دەسە بولعانداي. كەيدە ما­عان تەلەفون شالىپ، قازاقتىڭ كەيبىر سوزدەرى­نىڭ ءمان-ماعىناسىن، ءتۇپ-توركىنىن ىزدەپ شارق ۇراتىن. ءوز جانىن قيناۋمەن قويماي، مەنى دە ءتۇرلى سوزدىككە شۇقشيتىپ، قاشان سول ءسوزدىڭ تۇبىنە تەرەڭ بويلاپ بارمايىنشا ماعان دا، وزىنە دە مازا بەرمەي تىنىمسىز جۇمىس ىستەيتىن. تاڭ قالارلىعى، ول جەكە سوزدەردىڭ ماعى­نا­لىق ءورىسىن تولىققاندى ءتۇسىنىپ، اتاۋلىق سيپات بەرۋگە كەلگەندە وتە شەبەر بولۋشى ەدى»، دەگەن ءسوزىن دە قويىن داپتەرىمە ءتۇرتىپ قويىپ­پىن. قازاق مادەنيەتى مەن ونەرىنە ءدال مۇن­شا­لىق وراسان ەڭبەك سىڭىرگەن ادام نەكەن-ساياق. كەيىنگى ۇرپاق سول ەڭبەكتەردى وقىپ-توقىپ قا­نا قويماي، كەشەگى ءداستۇردى ۇزبەي جالعاس­تىرا ءتۇسۋى پارىز دەگەن تىلەك مەنى دە ۇنەمى عىلىمنىڭ بيىك شىڭىنا قاراي جەتەلەيدى. اڭگىمەلەسكەن قاراشاش توقسانباي. استانا.
سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار