اكىم ەسەپ بەردى. ەل نە دەدى؟
“شىمكەنت قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى قالاسى بولادى”, دەگەندى ەلباسى وڭتۇستىككە كەلگەندە مۇنداعى جۇرتتىڭ كوڭىل اۋانىنا قاراپ ايتقان جوق. جەر قويناۋىنداعى جال-جاياسى, قازى-قارتاسى اقتارىلعان سەمىز سوعىمداي شيكىزاتىمەن ەمەس, باستى بايلىعىنا حالقىنىڭ كوپتىگىن جاتقىزاتىن وبلىستىڭ باس شاھارى بۇل مارتەبەگە ابدەن لايىق. اتاجۇرتقا ورالىپ جاتقان اعايىن كۆوتا بەرمەسەڭ دە وسى جەردىڭ ءبىر پۇشپاعىنان ۇستاپ قالعانعا بەيىل. كۇننىڭ كوزى كوبىرەك تۇسەتىن ايماقتاعى ادامداردىڭ جان جىلۋى دا اسەر ەتەتىن شىعار. ەلگە قوسىلعان اعايىن بار, بەرەكەلى جۇرتتىڭ ءوز ءوسكەنى بار شىمكەنت شاھارىنىڭ كولەمى سوڭعى بەس-التى جىلدا ۇلكەيىپ كەتتى. ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيە جوق, سۋسىز, جارىقسىز, جولسىز جەرلەردەن ءۇيىرگەلىك جەر الىپ العان اعايىننىڭ ءۇي سالعان سوڭ وسىنىڭ ءبارىن جوقتاپ, ويبايعا اتتان قوساتىنى بار. ادامدارعا قونىس كەرەك. ءۇي كەرەك. بىرەۋگە سالماق سالماي ءوزى-اق ىرگەسىن كوتەرىپ جاتىر. بىراق, بارلىق جۇيەنى دايىندالماعان جەرگە جەتكىزۋگە قالا بيۋدجەتى كوتەرە بەرمەيدى. وسىندايدا ارتىق ايعاي شىعاتىنى بولماسا. شىمكەنتتىڭ كوشى سالقار, ءجۇرىسى نىق. مۇنى ش.قالداياقوۆ اتىنداعى وبلىستىق فيلارمونيادا حالىق الدىندا ەسەپ بەرگەن قالا اكىمى ارمان جەتپىسباەۆتىڭ ەسەبىنەن اڭدادىق. جالپى, قالا بيۋدجەتى 42,2 ملرد. تەڭگە قۇرايدى. وسىنىڭ 19,8 ملرد. تەڭگەسىن قالا ءوز ماڭداي تەرىمەن تاۋىپ وتىر. كوپتەگەن قالالاردىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە جالتاڭداپ قاراپ وتىراتىنىن ەسكەرسەك, بۇل جامان كورسەتكىش ەمەس. اكىمنىڭ ءبىر جۇمىسى وبلىس اكىمىنىڭ بەرگەن تاپسىرمالارىن ورىنداۋدان جانە حالىقتان ءتۇسكەن ارىز-شاعىمداردى قاناعاتتاندىرۋدان تۇرادى. بۇل ماسەلە قالاي شەشىلۋدە؟ جيىندا ارمان ءشارىپباي ۇلى وسى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتتى. وبلىس اكىمى تاراپىنان 411 تاپسىرما بەرىلگەن. ونىڭ 386 تاپسىرماسى ورىندالىپ, 25-ءى بۇگىنگى تاڭدا ورىندالۋ ۇستىندە. ءار تاپسىرما بويىنشا ءىس-شارا جوسپارى دايىندالىپ, باقىلاۋعا الىنادى. قالا اكىمى اپپاراتىنا ازاماتتاردان 8851 جازباشا وتىنىشتەر ءتۇسىپتى. وتىنىشتەر سانى 2009 جىلعا قاراعاندا 1747-گە ازايعان. ءوتىنىشتەر نەگىزىنەن جەر, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, زاڭ جانە الەۋمەتتىك سالالارعا قاتىستى بولعان. كەلىپ تۇسكەن ارىز-شاعىمداردىڭ 2613-ءى قاناعاتتاندىرىلىپ, 6238 ارىز يەسىنە تۇسىرىلگەن. بىلتىرعى جىلى ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋلەرى بارىسىندا تۇرعىنداردان كوپتەگەن ۇسىنىستار مەن سۇراقتار كەلىپ تۇسكەن. اتاپ ايتقاندا, ولاردىڭ نەگىزى قالاداعى كوشەلەردىڭ جاعدايى جانە قوعامدىق كولىك جۇمىسىن جاقسارتۋ, كورسەتىلەتىن كوممۋنالدىق قىزمەتتىڭ دەڭگەيىن جاقسارتۋ, ەلدى مەكەندەردى گازبەن, اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, مەكتەپ, بالاباقشالار جانە مەديتسينالىق مەكەمەلەردى سالۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بولعان ەكەن. ولاردىڭ باسىم بولىگىنە كەزدەسۋلەر بارىسىندا جاۋاپ بەرىلىپ, 65 ماسەلە باقىلاۋعا الىنسا, بۇگىنگى تاڭعا 41-ءى شەشىمىن تاۋىپ, 24-ءى ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلارعا ەنگىزىلىپتى. قالا ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنە توقتالساق, بارلىق سالادا وڭدى ديناميكانى بايقاۋعا بولادى. ەكونوميكالىق وسىممەن قاتار, حالىق سانى دا جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. ستاتيستيكالىق مالىمەت بويىنشا, حالىق سانى 627 مىڭنان استى. تۋعاندار سانى 1,6 پايىزعا ءوستى. ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ كولەمى 13,9 پايىزعا, ورتاشا ايلىق جالاقى 14,8 پايىزعا كوبەيدى. قازىرگى تاڭدا قالاداعى 69 ءىرى جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ قىزمەتىنە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. بۇل كاسىپورىنداردا 18 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. ونەركاسىپ سالاسىندا ەڭبەك ءونىمدىلىگى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 26,3 پايىزعا ءوسىپ, ءبىر جۇمىسشىعا شاققاندا 7,5 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. ءوندىرىستى قولداۋ ماقساتىندا 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا 9 جوبا ەنگىزىلىپ, وتكەن جىلى 5 جاڭا كاسىپورىن ىسكە قوسىلدى. ءناتيجەسىندە 800-دەن استام جۇمىس ورىندارى اشىلدى. سونىمەن قاتار, «يۋجپوليمەتالل» جانە «قازاقمىس» كورپوراتسيا» اق بىرلەسىپ وڭدەۋ مەتاللۋرگيالىق كەشەنىن ىسكە قوستى. بۇل ءوندىرىس ورنىندا قوسىمشا 600-دەن استام تۇراقتى جۇمىس ورىندارى اشىلدى. يسو 9001 ستاندارتتارىن ەنگىزگەن كاسىپورىندار سانى 154-كە جەتتى, 16 مەكەمە ەندىرۋ ۇستىندە. ال ست-KZ سەرتيفيكاتىن العان كاسىپورىندار سانى 240-تى قۇرادى. جىلىجاي قۇرىلىسىنىڭ جوسپارى 1,5 گا بولاتىن. ناقتى ورىندالعانى 27,2 گەكتار. سونىمەن قاتار, 2 كوكونىس ساقتايتىن قويمانىڭ قۇرىلىستارى باستالدى. جىل كولەمىندە 98 اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى جۇمىس اتقارىپ, 1380 توننادان استام مال مەن قۇس ەتى, 11,0 مىڭ تونناعا جۋىق ءسۇت ءوندىرىلدى. قازىرگى تاڭدا بالاباقشاعا ورنالاسۋعا 33 مىڭنان استام بالا كەزەكتە تۇر. ال, بارلىعى 139 بالاباقشادا جانە شاعىن ورتالىقتاردا 22 مىڭعا جۋىق بالا قامتىلعان. وتكەن جىلى قامتىلعاندار ۇلەسى 28,1 پايىزدان 69,9 پايىزعا دەيىن ءوستى. بۇل «بالاپان» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە جۇزەگە استى. وتكەن جىلدىڭ وزىندە 14 بالاباقشا جانە 25 شاعىن ورتالىق اشىلدى. ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارى بويىنشا ءتۇيىندى ماسەلەلەر رەت-رەتىمەن شەشىلىپ كەلەدى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2009 جىلعى 9%-دان 2010 جىلى 7,5%-عا تومەندەدى. جاڭادان 3 886 جۇمىس ورىندارى اشىلدى. جيىندى وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ قورىتتى. شاھارداعى اتقارىلاتىن ەندىگى جۇمىستاردى جۇيەلەپ كورسەتكەن وبلىس باسشىسى بىرنەشە تاپسىرمالار بەلگىلەدى. جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىنە قاتتى كوڭىل اۋدارۋدى تاپسىردى. بازارداعى قىمباتشىلىق – ءوزىن كاسىپكەر رەتىندە كورسەتكىسى كەلگەن پىسىقايلاردىڭ ءالى دە الىپ-ساتۋمەن اينالىسىپ وتىرعانىنىڭ سالدارى. وسىنىڭ الدىن الىپ ءوندىرىستى جولعا قويۋعا سەرپىندى قادامدار كەرەك. وبلىس باسشىسى ءسوزىن وسىلاي تۇجىردى. قالا اكىمىنىڭ جۇمىسىنا قاناعاتتاناتىندىعىن ءبىلدىردى. ەسەپتەن كەيىن جيىنعا قاتىسۋشىلار تاراپىنان ءبىراز سۇراقتار قويىلىپ, ناقتى جاۋاپتار الىندى. كوپشىلىك قالا اكىمىنىڭ جۇمىسىنا وڭ باعاسىن بەردى. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
