باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ: جىر – جانىمنىڭ جالاۋى, كوڭىلىمنىڭ قالاۋى

جوعارعى لاۋازىمدى تۇلعالارمەن كوبىنە ەل تىرشىلىگى جونىندە سۇحبات الىپ جاتامىز. كوپ جاعدايلاردا ءار دەڭگەيدەگى بيلىكتىڭ تۇتقاسىن ۇستاپ وتىرعان ازاماتتاردىڭ ىشكى جان دۇنيەسى, رۋحاني ءبىتىم-بولمىسى, ادامي قاسيەتتەرى تۋرالى قالىڭ وقىرماننىڭ حابارى بولا بەرمەيدى. باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆتىڭ اقىنجاندى ازامات ەكەنىن بىلەتىنبىز. بىراق بۇل جونىندە جازۋعا ول كىسى ىڭعاي تانىتا بەرمەيتىن. ايتسە دە بۇل جولى وزىنەن رۇقسات سۇراي وتىرىپ, وبلىس اكىمىمەن بولعان سىر-سۇحباتتى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك. – باقتىقوجا اعا, ءسىزدىڭ ولەڭ­دە­رى­ڭىز قانداي جاعدايدا تۋادى؟ كاسىبي اقىن بول­ماعاننان كەيىن ارنايى ولەڭ جاز­بايتىن شىعارسىز دەپ وي­لايمىن؟ – ارينە. كوپ ءسوز شەشە المايتىن, جانىڭا ءجاي تاپتىرمايتىن جاعدايدا ءبىر شۋ­ماق ولەڭ بارلىق سۇراققا جاۋاپ تاۋىپ جاتادى. اڭگىمەمدى مىسالدارمەن تۇزدىق­تاپ وتىرايىن. وتباسىلى بو­لىپ, باس­پا­ناعا قول جەتىپ, ءبىرىمىزدىڭ قۋا­نى­شى­مىز­دى ءبىرىمىز ريا­سىز تويلايتىن جاس كەزىمىزدە ءازىل اڭگىمەگە رەنجىپ, ءبىر لا­ۋازىمدى جۇمىستاعى جولداسىم داستار­قاننان تۇ­رىپ كەتتى. كوپ جىلدار وتكەن سوڭ سول جىگىتپەن كەزدەسىپ قالىپ, ءبىرتالاي ۋاقىتتان بەرى كوكەيدە جۇرگەن مى­ناداي ەكى شۋماق ولەڭىمدى وقىدىم: داستارقاننان تۇرىپ كەتكەنىڭ, الداعى استى تەپكەنىڭ. اۋىرتپالىعى اق ءدامنىڭ, موينىڭا ءتۇستى تەك سەنىڭ. جىلجىعان جىلدار كورسەتتى, جەڭگەنىن نيەت مانساپتى. جۇرەرمىن تالاي, جىگىتىم, ەسىڭە سالىپ سول ءساتتى. ولەڭدى ەستىگەن جولداسىم ابدىراپ, نە اي­تارىن بىلمەي, مۇڭايىپ وتىرعان سوڭ, اياق­اس­تىنان مىناداي تاعى ءبىر شۋ­ماق تۋا كەتتى. كورە الماي كوپتەن, قينادىڭ-اۋ دەپ سوكپەگىن. جولداسىم عوي دەپ, كوڭىلدىڭ كىرىن توككەنىم, بىلەمىن ەندى, جاڭادان جولداس تابا المان, ەسىڭدە بولسىن, كەلمەيدى سەنى جەك كورگىم. – دوستارىڭىزعا رازى بولعاندا شى­عارعان جىر جولدارىڭىز دا بار شىعار... ءبارىمىزدىڭ باسىمىزدى قوسىپ, ور­تا­مىز­دىڭ ءسانى بولىپ جۇرەتىن مۇرات دەگەن الەۋ­مەتشىل دوسىما قاتتى رازى بولىپ: كىنامشىل, سىنشىل بولمادىق ەلدىڭ ۇلدارى, وكپەسىز ءوتتى ءومىردىڭ تالاي جىلدارى. اماندىق تىلەپ, جاراسىپ ءازىل-نازىمىز, بار بولعايسىڭدار مۇراتتىڭ ءادي, الدارى, – دەگەن ولەڭ ارنادىم. دوستارىما ارناپ جازعان مىناداي تا­عى ءبىر ولەڭ ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. كوپشىلىكتى اڭسايدى ەكەن قايسى ادام, مەن دوستاردىڭ اراسىنان جاي تابام. ايرىلىساردا قۇلازىتىپ كوڭىلىم, اسىعامىن كەزدەسۋگە قايتادان. كەيدە تابيعات پەن ۋاقىتتىڭ كەيبىر ءسات­تەرى ءتۇرلى ويلارعا جەتەلەپ جاتادى. ءبىر­دە اۋىلعا باردىم. كۇن باتا, ەسىك ال­دىن­داعى ورىندىقتا وتىرمىن. اي جا­رىق. اسپاندى جۇلدىز جاۋلاعان. تىم-تىرىس. ەرەكشە اسەر بەرەر ءسات. ويىما مى­ناداي شۋماق ورالدى. كۇن كەشكىرىپ, ءتۇن ورالىپ, قايتادان, دۇنيە تىنىش, مەن دە, مىنە, جاي تابام. تەك انالار بىتپەي ءىسى ءجۇر ءالى, ءبىرى اس ۇيدە, ءبىرى بەسىك شايقاعان. ولەڭدەرىمنىڭ تالايى – ەكسپرومت. كەي-كەيدە ءوز-وزىنەن سۋىرىلىپ شىعا كەلەتىن شۋماقتار دا بولادى. بىردە قازاقتىڭ اتاق­­تى كومپوزيتورى يليا جاقانوۆتىڭ ال­دىندا ىنىلىككە سالىپ, اعامنىڭ ءانىن ورىندادىم. اعامىزدىڭ «جايلاۋكول كەش­تەرى», «ەدىل مەن جايىق» سياقتى كوپ­شىلىككە تانىمال ءبىراز اندەرىن دوم­بىرامەن ايتتىم. سوندا جۇبايىم: «يليا اعانىڭ اندەرىن ءوزى سياقتى اۋەزدى ايتا الماعان سوڭ, ول كىسىنىڭ الدىندا ءان ايتۋعا ۇيالمايسىڭ با؟» – دەپ ايتىپ قال­دى. سول كەزدە مىناداي شۋماق تۋدى. اقىندارعا ولەڭ وقىپ, انشىلەرگە ءان ايتتىم. ۇناتپاعان كەسكىندەرىن, كورە جۇرە تالايدىڭ. دەسە دەيمىن, ءانشى, اقىن ەمەسپىن, اقىنجاندى ازاماتپىن, ءان ايتۋدى قالايمىن. – ءسىزدىڭ جان-جاعىڭىزعا دوس-جولداس جينايتىن قاسيەتىڭىزدى جۇرت­تىڭ ءبارى ءبى­لەدى. سونداي جولداستارعا ارناعان تا­عى قانداي ولەڭدەرىڭىز بار؟ – قىزمەت بارىسىندا جولداس­تا­رىم­مەن كوپتەن بەرى كەزدەسە الماي, بىرىنە تەلەفون سوقتىم. قاربالاس شارۋامەن جۇمىسباستى بولىپ, ءبىر-بىرىمىزدەن حابار الۋدى قوي­دىق قوي, باتىسقا ات باسىن بۇرمايسىڭدار ما دەپ بازىنا ايتتىم. بىرەر كۇننەن كەيىن جول­داستارىم ورالعا جينالدى. ارا­سىندا اتاقتى مۇناي­شى­لار ۇزاقباي قا­رابالين مەن بالتابەك قۋاندىقوۆ, بەلگىلى گەولوگ سەرىكبەك ءداۋ­كەەۆ بار. بارلىعى دا سۇراۋلى كوز­بەن قارايدى, نە سەبەپپەن باسىمىزدى قوستى ەكەن دەپ. سودان باس­قوسۋدىڭ سەبەبىن سۇراي باستادى. سوسىن سەبەبىن ايتتىم. شاقىرعام جوق بەرەيىن دەپ, جوق بولماسا, الايىن دەپ. جانى جاقىن اعايىن دەپ, ساعىنعان سوڭ كورەيىن دەپ. از-كەم بىرگە جۇرەيىن دەپ, ءازىل اي­تىپ, كۇلەيىن دەپ. قىسقا ءومىرىم ازايدى-اۋ دەپ, كەي تۇندەردە ۇرەيىم كوپ. وسىنى ەستىگەننەن كەيىن-اق دوستارىم جايىلىپ سالا بەردى. وتىرىسىمىز دا جايناپ كەتتى. – بىلۋىمىزشە, ءسىزدىڭ تۋعان كۇنىڭىز حا­لىقارالىق ءبىلىم كۇنى – 1 قىر­كۇ­يەك. جەڭ­گەمىزدىڭ دە تۋعان كۇنى كۇزدىڭ ال­عاشقى جۇل­دىزى. ءبىر مەكتەپتە, ءبىر كلاستا وقىعان ەكەنسىزدەر. اقىن دا, اقىن­جاندى ادام دا ماحاببات تا­قى­رى­بىن اينالىپ وتپەگەن. جەڭگەمىز ىرىس­قا ولەڭ جاز­بادىم دەپ ايتا ال­مايتىن شىعارسىز... – ايتقانىڭ راس. جۇبايىممەن بىرگە وستىك, بىرگە وقىدىق, ءبىر اۋىلدا تۇردىق. تالاي ولەڭ جازعام. بىراق كوپشىلىگى ءار ءداپ­تەر­دە, ءار پاراقتا قالدى. ءالى­گە دەيىن ەستەن كەتپەيتىن مىناداي ەكى-ءۇش شۋماق بار. سەن مەنى بىلەسىڭ بە, جوق بىلمەيسىڭ, كەيدە تەككە رەنجىپ, وكپەلەيسىڭ. بىراق كەيدە بايقاماي, تەرىس باسسام, كورمەيتىندەي كىنالاپ, سوكپەگەيسىڭ. مەنىڭ جانىم وزىڭدەي نازىك, تازا, ابايسىزدا جازىقسىز جارالاما. ودان دا ەسىڭە ءتۇسىر كەلگەن شاقتى, مەكتەبىڭە جاڭادان قارا بالا. سول كۇنىمدى ءبىر سىردى سەزگەن, ۇمىتپان, ءبىر-ءبىرىمىز قاراساق, كوزبەن ۇققان. بولاشاقتىڭ با­قىتىن سەنەن كورىپ, قاراي بەرگەن ۇرلانىپ وزگە جۇرتتان. اققۋىنداي ايدىننىڭ جۇزگەن جالعىز, بويجەتتىڭ كوز الدىمدا ءوسىپ ءار كۇز. جۇرسەم دە ءبىر كلاستا سەنى ەنشىلەپ, سەن كورىندىڭ قول جەتپەس تاكاپ­پار قىز... وسى ولەڭنىڭ سوڭ­عى شۋماعى بى­­لاي جال­عا­سادى: ءبىر كۇنى كەتسە بولىپ جانىم پيدا, جالعىزىمسىڭ, جارىمسىڭ بۇل ءپا­ني­دا. و دۇنيەدە جۇرەرمىن سەنى كۇتىپ, كلاستاسىم, عاشىعىم – تۇرعارينا. – اكەدەن جاستاي قالىپ, ءومىردىڭ قيىن­شىلىقتارىن كورگەنىڭىز بار. ءبىر قۇر­ساقتان وربىگەن ون باۋىرىڭىزدىڭ ءۇل­كەنى رەتىندە ءبىراز جاۋاپكەرشىلىك ءسىزدىڭ موي­نىڭىزعا ءتۇس­كەنىن بىلەمىز. سول قيىن­شىلىقتاردىڭ شەت جاعاسىن ەستىپ تە ءجۇرمىز. اتاڭىز ىزمۇحامبەت ۋفاداعى اتاق­­تى عاليا مەدرەسەسىندە وقىعان, سا­ۋاتتى كىسى بولعانى جونىندەگى دەرەكتەرگە دە قانىقپىز. اكەڭىزدىڭ قازاسىن كوتەرە الماي, ىزىنەن اتاڭىز دا كەتىپتى. ءومىردىڭ مۇنداي سىناقتارى ولەڭگە ارقاۋ بولماي قالماعان شىعار... – ومىردە ورنىمدى تابۋدا ماڭىزدى ءرول ويناعان جاس كەزدەگى تاعدىر-تاريحىم ءتو­مەندەگى مىنا شۋماقتاردا. جىلادىق تا, جىعىلدىق تا, ءبىز بىراق قۇلامادىق تەرەڭ قۇزعا قۇلدىراپ. ەردىك, سەندىك, ەرىنبەدىك, ۇمتىلدىق, بولاشاققا ساعىم بولعان بۇلدىراپ. اۋىر ءومىر بىزگە ەرتە باستالىپ, اكە كەتتى قارا جەردى جاستانىپ. ون بالانىڭ كىشىلەرى جاس ءسابي, اتا تۇردى ساقالىنا جاس تامىپ. تۇردى ويلانىپ, نۇرلى ءجۇزىن ءتۇ­نەرتە, بۇلدىرشىندەي قالاي الار كۇنەلتە؟ «Cوعىستان دا امان كەلگەن, قارعام-اي, شامشىراعىڭ نەگە ءسوندى تىم ەرتە». باسىن سۇيەپ تالاي جاندى جۇباتىپ, الا المادى جاستان كوزىن قۇرعاتىپ. ءسوندى اقساقال كوتەرە الماي قايعىنى, كەتە باردى تاعى ءبىزدى شۋلاتىپ. ارەڭ ءجۇردى سول كۇندەرى انا دا, سۇيرەپ باقتى ءبىزدى اعايىن, اعا دا. كەي كەزدەرى جوقشىلىققا شىداماي, ويلانۋشى ەم وڭاشا قاپ دالادا. جىلدار ءوتىپ, ءبىز اياققا نىق تۇردىق, جاقسىلىقتى تالاي جانعا جۇقتىردىق. ۇمتىلىستىڭ, ادال ەڭبەك, سەنىمنىڭ, كۇشتىلىگىن اينالاعا ۇقتىردىق. – اۋىر بولسا دا ادەمى جازىلعان ولەڭ ەكەن... – جازعان ولەڭدەرىمدى كاسىبي اقىن­دارعا كورسەتىپ, مىنانى تۇزەپ بەر, گازەتكە بەرەيىك, كىتاپ شىعارايىق دەگەن ەمەسپىن. مەكتەپ جاسىندا كەيبىر گازەتكە شىق­قانى بولماسا, سانالى عۇمىرىمدى ولەڭ جازام دەپ بالسىنگەنىم جوق. جاز­عاندارىمدى دوستا­رىم­نىڭ الدىندا ءسوز اراسىندا وقيمىن, بىراق جالپاق جۇرتقا كورسەتكەنىم جوق. بۇعان دەيىن پۋبليتسيست, جا­زۋشى, ءبىراز جىلدار سىيلاس ارالاسقان دوسىم مەرەكە قۇل­كەنوۆ بىرنەشە ولەڭىمدى اڭگىمە ارا­سىن­دا جازىپ الىپ, 50 جاسقا تولعانىمدا داس­تارقان باسىندا وقىدى. – مەكتەپ جاسى دەپ قالدىڭىز. وقۋشى باقتىقوجانىڭ ولەڭدەرى گازەتكە جاريالاندى ما؟ – ۇيدە سەگىز قىز, ەكى ۇلمىز. ءىنىم كي­نوعا بارعالى جاتسام, مەنى الىپ كەت دەپ قويمادى. ونى الىپ كەتەيىن دەسەم, كينوعا كىشكەنتاي بالالاردى كىرگىزبەيدى. الىپ كەتپەيىن دەسەم, كوڭىلىن قيمايمىن. كينوعا ءۇل­كەيگەن سوڭ اپارامىن دەپ ءتۇسىندىرىپ ەدىم, اقىلىمدى الىپ, ۇيدە قالدى. سوندا اياق استىنان «ىنىمە» دەگەن ولەڭ جازدىم. العاشقى ولەڭىم وسى. 6- سىنىپتا وقىپ جۇرگەنىمدە «قازاق­ستان پيونەرى» گازەتىندە جاريالاندى. وسسەڭ دە وزىممەنەن بوي تالاسىپ, كورمەدىڭ اقىل بەرسەم, تايتالاسىپ. سول ءۇشىن جاقسى كورىپ, اركەز سەنى, قارسى الام, قۇشاعىمدى ايقارا اشىپ. مەكتەپتە جازعاندارىم دا ءار ءداپ­تەر­دىڭ قوينىندا قالدى. كەيدە كوڭىل قالا­عاندا گازەت-جۋرنالدارعا جىبەرىپ تۇر­دىم. ولەڭ­دەرىم بىرنەشە رەسپۋبليكالىق جانە وبلىس­تىق باسپاسوزگە شىقتى. كەيبىر اقىندار بارلىق ولەڭدەرىن جات­قا وقيدى. ەلگە بەلگىلى «اپپاق گۇل­دەر» ءانى­نىڭ ءسوزىن جازعان, كوپ جىلدارى وڭتۇستىكتە مۇناي بازاسىنىڭ باستىعى بولعان مارقۇم قۋانىش تولەمەتوۆ بار­لىق ولەڭىن جاتقا بىلەتىن. سپورتقا دا بەيىم ەدى. ۆولەيبول وينايتىن. بيلياردتا دا شاڭ جۋىتپايتىن تالانتتى ادام ەدى. اداممەن سويلەسكەندە دە باۋىرمالدىعى الىستان ەسىپ تۇراتىن. – ادامداردىڭ بويىنداعى قانداي قاسيەتتى جەك كورەسىز؟ – ادام بويىنداعى جاقسى جانە جامان قاسيەتتەردى اباي اتامىزدان ارتىق ەشكىم ايتا المايدى. دەگەنمەن, ءار ادام ومىردەن اق پەن قارانى اجىراتاتىن, جاق­سى مەن جاماننىڭ پارقىن ايىراتىن تاجىريبە جينايدى. مەن جامان كورەتىن قاسيەتتەردىڭ ءبىرى – ساراڭدىق. مىرزا جاننىڭ كوڭىلى كەڭ, جولى اشىق, اينالاسى تۇرار ىلعي تولاسىپ. ساراڭداردىڭ, ءسوزىم ارتىق بولماسىن, سەكىلدى ءۇيى بولەك تۇرعان مولاشىق. – ومىرلىك ۇستانىمىڭىز... – بۇگىن بار داۋلەت ەرتەڭ جوق, ورىنسىز اسىپ-تاسپاعىن. باق قونسا باسقا كەزدەيسوق, قالماي دا بىلەر قاس قاعىم. – ءان ايتاتىن ونەرىڭىز اناڭىزدان جۇعىپتى. ال اقىندىق پەن اقىن­جان­دىلىق قاسيەتىڭىز قايدان كەلدى؟ كىمگە قاراپ بوي تۇزەدىڭىز؟ – اكەم ادەبيەتشى بولدى. اكەمنىڭ ءىنىسى جۋرناليست ەدى. مەكتەپتە جۋرناليست بولام دەپ ءجۇردىم. ونىڭ ۇستىنە, اتام ىزمۇحامبەت كەڭەس وكىمەتىنىڭ قاھارىنا ۇشىراپ, ءبىراز جىل جەر اۋدارىلىپ ءجۇر­گەن كىسى. ەلدى, اعايىن-تۋمانى ساعىن­عاندا جازعان تالاي ولەڭى ۇيدە الىگە دەيىن ساقتاۋلى تۇر. جاس­تايىمىزدان قازاق ادەبيەتىن ءسۇيىپ وقى­دىم. اقىنداردىڭ ولە­ڭىن جاتتاپ وستىك. ولەڭ­دەرىم وبلىس­تىق گازەتكە اتىراۋلىق اقىن امانقوس ەرشۋەۆ, تولەگەن بەرىش­باەۆ­تارمەن بىرگە شىعىپ ءجۇردى. ولاردىڭ جازعاندارىن قىزىعا وقىپ, مەن دە گازەتكە جازىپ جىبەرەم. ول كەزدە امانقوس ستۋدەنت, تولەگەن ەكەۋمىز كورشى اۋىل­دار­داعى مەكتەپتەردە وقىدىق. ءبىر-ءبىرىمىزدى تانىماساق تا, سولارعا ەلىكتەپ ولەڭ جازاتىنمىن. – ءبى­­راز ولەڭىن جاتقا بىلەتىن ءوزى­ڭىزدىڭ سۇيىكتى اقى­نىڭىز تولەگەن ايبەرگەنوۆپەن باش­قۇرتستاندا كەزدەسىپسىز. قالاي بولىپ ەدى؟ – 1966 جىل. مۇستاي كارىم باستاعان باشقۇرت جازۋشىلارى قازاقستان قالام­گەر­لەرىن قارسى الدى. اراسىندا تولەگەن ايبەرگەنوۆ بار. ول كەزدە مەن ۋفا مۇ­ناي ءجا­نە گاز ينستيتۋتىنىڭ ستۋدەنتىمىن. كەزدە­سۋ­لەر­دىڭ ءبى­رىندە ساحناعا شىعىپ, ءوزىم­نىڭ ولە­ڭىمدى وقىدىم. كەزدەسۋ اياق­تالعان سوڭ تولەگەن ايبەرگەنوۆ مەنى شاقىرىپ الدى. ءجون سۇراستى, مەن «اقىن بول­ماي­تىنىمدى بىلەمىن, ءبى­راق ولەڭ جاز­عاندى جانىم سۇيەدى» دەدىم. «تەح­نيكالىق وقۋ ورنىندا وقىپ ءجۇرمىن دەپ, ولەڭ جازۋدى تاس­تاما. ولەڭ جازعان ادام­نىڭ جا­نى نازىك بولادى, جانى نازىك ادام­نىڭ ارى تازا بولادى», – دەپ وسيەت ەتىپ ەدى. – گەولوگتىڭ جۇمىسى اۋىر. ىس­تىعى بار, سۋىعى بار. ماماندى­عى­ڭىز­عا قا­تىستى جازدىڭىز با؟ – جازعان جوقپىن. اينا­لامداعى ادامدار تۋرالى, ءومىر جونىندە تول­عاندىم. مەكتەپ كە­زىندە ءبىراز جازدىم. ۋنيۆەرسيتەتتە اقىنداردىڭ ولەڭدەرىن وقىپ ءجۇردىم, كوپ جازعان جوق­پىن. بەرتىن كەلە دە ءبىراز ۋاقىت جازبادىم. ءتيىپ-قاشىپ, ارا-تۇرا شيماق­تالعان شۋماق­تار­دى ەسەپتەمەگەندە. 90-جىلداردىڭ ەكىنشى جار­تىسىندا ءوس­كەمەنگە با­رىپ, التايدىڭ ايالى اسەم تابيعاتىنىڭ ايا­سىندا دەمالىپ, شىعار­ماشىلىق شا­بىتىم اشىلعانداي بولدى. بەلگىلى جا­زۋشى ورالحان بوكەيدىڭ مۇرا­جايىنا بار­دىم. اپاسى مۇراجايدىڭ دي­رەكتورى ەكەن. ۇلكەن اسەرمەن قايتتىم. – دومبىرا مەن گيتارادا ويناي­تىنىڭىزدى بىلەمىز. بايان دا تارتادى دەپ ەستىپ ەدىك... – مەن دومبىراشىلاردىڭ ەلىندە ءوستىم عوي, باسقا-باسقا, دومبىرا تارتا الماۋ, دومبىرانى تۇسىنبەۋ ماعان ۇيات ەمەس پە؟ مەكتەپتە بايان دا تارتتىم. اۋىل­دىڭ جالعىز بايانشىسى ەدىم. اۋىلدا وتەتىن توي اتاۋلىنىڭ بارلىعىنا قا­تىسىپ, ونەر كورسەتەتىنمىن. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ, قو­لىم باياننان شىعىپ كەتتى. ال دومبىرا مەن گيتارادا بۇگىنگى كۇنى دە ءبىر كىسىدەي ويناي الامىن. – اناڭىز ەلگە بەلگىلى كۇيشى ەكەنىن بىلەمىز. مۋزىكاعا دەگەن قابىلەتىڭىز انامىزدان دارىسا كەرەك... – انام ءاسىما قازىر دە ەلدە, اتى­راۋدا تۇرادى. جاسى 85-تەن استى. كۇيشى دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ بىرنەشە كۇيىن ءۇن­تاسپاعا تۇسىرگەن. مىسالى ايگىلى «اسەم­قوڭىر» مە­نىڭ انامنىڭ ورىن­دالۋىمەن جازىلدى. سول كىسىنىڭ ىق­پالى بولسا كەرەك, ءبىر قۇرساقتان تا­راعان بارلىعىمىز دا مۋ­زىكاعا جا­قىنبىز, بارلىعى دا ءان سالادى, ءتۇرلى اسپاپتاردا وينايدى. – اقىندىقتى كاسىپ ەتپەسەڭىز دە, ءتاپ-ءتاۋىر ولەڭدەرىڭىزگە قاراپ, اقىن ەمەس دەپ ەشكىم ايتا الماس. بىراق ءوزى­ڭىزدى اقىن ەمەس, اقىنجاندىمىن دەپ ەسەپتەيسىز. نەگە؟ – قازاقتىڭ ۇلى اقىنى فاريزا وڭ­عارسىنوۆانىڭ تۋىسقان ءىنىسىمىن. «كەز كەل­گەن اقىماق اۋرە بولىپ, قايداعىنى شات­پاقتاپ, جۇرتتىڭ باسىن قاتىرادى» دەپ فاريزا اپامنىڭ ولەڭدى شالا جا­زا­تىندارعا ۇرساتىنى بار. فاريزا اپام سياق­تى كىسىلەردىڭ الدىندا قالاي اقىن­مىن دەيسىڭ, اقىن ەمەس ەكەنىم ايدان انىق. ءوزىمدى اقىن ەمەس, ءبال­كىم اقىن­جان­دى بولارمىن دەپ ويلايتىنىم دا سون­دىقتان. مەن ءۇشىن جىر – جانىمنىڭ جا­لاۋى, كوڭىلىمنىڭ قالاۋى. قۋانسام دا, قينالسام دا اقىن­داردىڭ كىتاپ­تارىنان جۇرەگىمە كە­رەكتىڭ ءبارىن دە تابامىن. – ءبىراز اقىن-جازۋشىلارمەن ارا­لاساسىز. ونىڭ اراسىندا وزىمەن بىرگە قازاق پوەزياسىنىڭ ءبىر كەرەگەسىن الىپ كەتكەن قادىر مىرزا ءالى اعا­مىزدىڭ نامازىندا «شاعىن تۇل­عا­سىنا الىپ تالانت سىيعىزا بىلگەن ادام ەدى» دەپ ءسوز سويلەدىڭىز. مارقۇم اقىن اعامىز تۋ­رالى نە ايتسا دا جا­راسادى, دەسە دە, وسى ءبىر سويلەمگە سىي­عىزعان مىنەز­دە­مەڭىز وتە ءساتتى شىق­­قان سياقتى... – قادىر اعامەن تالاي كەزدەسىپ ءجۇر­دىم, جانىمىز جاقىن ەدى. ول ماعان ءوز ولەڭ­دەرىن وقيدى, مەن ول كىسىنىڭ ولەڭ­دەرىن جاتقا وقىپ, ءوز ولەڭ­­دەرىممەن جال­­عاس­تىرامىن... قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلى دا تەكتى تۇلعاسىن سوڭعى ساپارعا شى­­عارىپ سالۋ راسىمىندە ولەڭدەرىن كىش­كەن­تا­يىمنان جاتا-جاستانا وقيتىن تۇ­مان­باي اعامنىڭ جال­عىزسىراپ, قۇر­داسىنىڭ قا­­زاسى جا­نى­نا قاتتى باتىپ تۇرعانىن باي­قاپ, پوەزيا الىبىنا كو­ڭىل ايتتىم. سونداي-اق قازاق ادە­بيە­تىنىڭ بۇگىنگى كورنەكتى وكىل­دەرى ءاب­دى­جامىل نۇرپەيى­سوۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, شەرحان مۇرتازا, دۋلات يسابەكوۆ اعا­لارىم­نىڭ شىعارما­لارىنىڭ ورنى بولەك. مەنىڭ شاتپاقتارىمدى تالاي وقى­عان زەينوللا قابدولوۆ اعامىز ەدى. «اي­نالايىن, باقتىقوجا, مىنا            دۇنيەلەرىڭدى ما­عان بەر­شى, جاريا­لا­تايىن» دەپ تالاي ايتتى. «اعا, مەن اقىن ەمەسپىن عوي, بار بولعانى اقىن­دار­دىڭ   وقۋشى­سى­مىن» دەپ قاش­قاق­تا­سام دا, ءبىر رەتى كەلگەندە جيناقتاپ بەرەرمىن دەپ جۇرگەنمىن, سۇم اجال زە­كەڭدى دە سەكسەنىنە جەتكىزبەي الىپ كەتتى. اقىن-جا­زۋشىلار قايتىس بولسا, نەگە ەكەنىن قاي­دام, ماعان ەرتە قايتقان سياق­­­تى كو­رىنەدى دە تۇرادى. جانى جا­قىن, سىيلاسقان اعالارىمىزدىڭ ارا­مىز­دان اجىراۋى جانىما قاتتى باتادى. – ومىردە جانە ونەردە كىمدى ۇستاز سانايسىز؟ – تاعدىر جازىپ, الىس جانە جاقىن شەتەلدەردە ەلباسى وتكىزگەن كەزدەسۋلەر مەن كەلىسسوزدەردە بولدىم. سول ءسات­تەردە ەل­باسىنىڭ قازاق ادەبيەتىن عانا ەمەس, الەمدىك ادەبي كلاسسيكانى دا جەتە بىلەتىنىنە جانە ءساتتى قولداناتىنىنا كۋا بول­دىم. ال ءومىر مەن ساياسات جو­لىندا ۇستاز ساناپ, ۇلگى تۇتارىم – نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆ. – باقتىقوجا سالاحاتدين ۇلى, شىن كوڭىلدەن اشىلىپ ايتقان ءاڭ­گىمەڭىز ءۇشىن سىزگە كوپ راحمەت! اڭگىمەلەسكەن تەمىر قۇسايىن. ____________________________ سۋرەتتە: كوڭىلدىڭ كەيبىر كەزدەرى.