نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋىنا كانديدات بولىپ ۇسىنىلدى
اسقارالى اسۋلار ايقىندالدى
كەشە استاناداعى تاۋەلسىزدىك سارايىندا «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كەزەكتى ءحىىى سەزى بولىپ ءوتتى. وندا مەملەكەت باسشىسى, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءسوز سويلەدى
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ ءسوزىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سەزى ءبىز ءۇشىن قاستەرلى مەجە – ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا وتۋدە, دەپ باستاپ, وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ءبىزدىڭ دەربەس دامۋ جولىنا ءتۇسكەنىمىزدى اتاپ كورسەتتى. بۇل جول شىن مانىندە ەل تاريحىنداعى جاڭا ءداۋىردىڭ باستاۋىنا – جاسامپازدىق پەن قارىشتى دامۋدىڭ داڭعىلىنا اينالدى, دەدى پرەزيدەنت.
ءبىز العا بيىك ماقساتتار قويىپ, ولارعا قول جەتكىزە الاتىنىمىزدى ەڭ اۋەلى وزىمىزگە جانە وزگەگە دالەلدەي بىلدىك, دەپ جالعادى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى. قازاقستاننىڭ بۇل بىرەگەي جولى قوعامدىق كەلىسىم مەن حالقىمىزدىڭ بىرلىگى, بولاشاققا دەگەن بەرىك سەنىمى ناتيجەسىندە جۇزەگە استى. ءبىزدىڭ جەڭىستى دە جەمىستى جولىمىزدىڭ نەگىزىندە قاشاندا باستى قۇندىلىعىمىز – تاۋەلسىزدىك تۇردى. ءبىز ونىڭ جيىرما جىلدىق مەرەيتويىن لايىقتى قارسى الۋعا ءتيىسپىز. سوندىقتان, «نۇر وتاننىڭ» الدىندا تاۋەلسىزدىك مەرەيتويىن وتكىزۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسۋ مىندەتى تۇر.
قازاقستان باسشىسى كەلەسى كەزەكتە سەزد پارتيا تاريحىنداعى ايرىقشا بيىك بەلەس بولارىنا سەنەتىنىن ءبىلدىردى. ويتكەنى, دەدى, پرەزيدەنت ءبىز تۇتاس ون جىلعا ارنالعان ۇزاقمەرزىمدى جاڭا پارتيالىق باعدارلامانى قابىلداعالى وتىرمىز. «وتانداستار» رەسپۋبليكالىق اكتسياسى بارىسىندا 2 ميلليوننان استام ەل ازاماتى ءوز پىكىرلەرىن جولدادى. ولار شىن مانىندە جاڭا باعدارلامانىڭ ومىرگە كەلۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوستى.
ەلباسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, ەلدى جاڭعىرتۋ ءىسى ساياسي پارتيالاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە جۇكتەلگەن ساتتەر از بولماعان. مىسالى, جاپونيانىڭ ليبەرال-دەموكراتيالىق پارتياسى اگرارلىق ەلدى قازىرگى زامانعى قۋاتتى دەرجاۆاعا اينالدىردى. گەرمانيادا حريستيان-دەموكراتيالىق وداق حريستيان-سوتسيالدى وداقپەن بىرلەسىپ, ۇلگى بولارلىق الەۋمەتتىك مەملەكەت قۇردى. وسىلاي دەگەن پرەزيدەنت ءبىزدىڭ شارل دە گوللدىڭ ۇران تاستاۋى ارقىلى قۇرىلعان پارتيا ءجۇرگىزگەن جاڭعىرتۋدى ۇمىتپايتىنىمىزدى اتاپ ايتتى. جاڭا داۋىرگە باستايتىن رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋ ءىسى ءبىزدىڭ پارتيامىزعا ءوركەندى وزگەرىستەر كوشباسشىسىنا اينالۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان «نۇر وتان» پارتياسى ەلدى جاڭعىرتۋ ىسىنە جەتەكشىلىك ەتۋگە ءتيىس, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سىزدەرگە پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم وتكىزۋ باستاماسىمەن بايلانىستى وقيعالاردىڭ قالاي وربىگەنى بەلگىلى. بەس ميلليوننان استام قازاقستاندىقتاردى بىرىكتىرگەن وسى يدەيا توڭىرەگىندە «قازاقستان-2020» دەموكراتيالىق كۇشتەرىنىڭ قوعامدىق كواليتسياسى قالىپتاستى. اتالعان باستامانى قولداعان بارلىق قازاقستاندىقتارعا شىنايى ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, دەپ ساباقتادى ءسوزىن ەلباسى. مەن ءۇشىن ەل پرەزيدەنتى رەتىندە حالىقتىڭ سەنىمى بارىنەن دە جوعارى. تەك ەلىمىزدىڭ جوعارى مۇددەلەرىن باسشىلىققا العان مەن رەفەرەندۋمنىڭ ورنىنا مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. جانە بۇل قادامعا مەنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمىم ەكى جىلعا دەرلىك قىسقاراتىنىنا قاراماستان باردىم. قوعامدا اتالعان شەشىم دۇرىس جانە وڭ قابىلداندى.
مەملەكەت باسشىسى بۇگىن «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جوعارى ورگانى ءوزىنىڭ كانديداتۋراسىن ەل پرەزيدەنتى قىزمەتىنە ۇسىنعانىن كولدەنەڭ تارتتى. بۇل شەشىمدى مەن جاساپ جاتقان جۇمىستارىما قولداۋدىڭ كورىنىستەرى دەپ قاراستىرامىن. وسى ءۇشىن ءوزىمنىڭ سەرىكتەستەرىمە ايرىقشا العىسىمدى جەتكىزگىم كەلەدى. ءاركەز ايتىپ كەلدىم جانە تاعى دا ءمالىمدەيمىن, ەگەر وعان حالىقتىڭ ەركى بولسا, مەن ەلىم ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە دايىنمىن. سوندىقتان الداعى سايلاۋدا پرەزيدەنتتىككە بالامالى ءتۇردە تۇسۋگە ءوزىمنىڭ كەلىسىمىمدى بەرەمىن, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قازاقستان حالقى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان باعىتتى قولدايدى دەپ سەنەمىن. بۇل باستالعان ءىستى جالعاستىرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىرىن قازىرگىدەن دە جاقسارتۋعا, ءسويتىپ, ەل يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
ال «نۇر وتان» پارتياسى مەن ونىڭ توڭىرەگىنە توپتاسقان دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ كواليتسياسى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان ساياساتقا كەڭ قولداۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ءبارىمىز بىرگە جەڭىسكە جەتەتىنىمىزگە سەنىمدىمىن! بۇگىن ءبىز مەن ءوزىمنىڭ 2005 جىلعى سايلاۋالدى باعدارلامامدا العا قويعان بارلىق مىندەتتەر ورىندالدى دەپ سەنىمدى تۇردە مالىمدەي الامىز. ءبىز جەتى جىلدا اتقارامىز دەپ جوسپارلاعان جۇمىستارىمىزعا مەرزىمىنەن بۇرىن, بەس جىل ىشىندە قول جەتكىزدىك!
بىرىنشىدەن, دەدى وسى ورايدا پرەزيدەنت, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ساپالى وسىمىنە قول جەتكىزدىك. ءبىر قازاقستاندىقتىڭ ءىجو كولەمىنىڭ قازىرگى كورسەتكىشى 9 مىڭ دوللار بولسا, ءبىز بۇعان تەك 2012 جىلى عانا جەتەمىز دەپ ەسەپتەگەن ەدىك. وسى كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان الەم ەلدەرىنىڭ ۇشتەن ءبىرىنىڭ قاتارىندا تۇر! ەڭبەكاقىنىڭ, زەينەتاقى مەن ءجاردەماقىنىڭ ورتاشا ايلىق ءوسىم كورسەتكىشىنە جوسپارلانعاننان ەكى جىل بۇرىن قول جەتكىزدىك. جانە مۇنىڭ بارلىعى الەمدىك داعدارىسپەن بايلانىستى قيىندىقتارعا قاراماستان ءمۇمكىن بولدى.
ەكىنشىدەن, مەن وسىدان بەس جىل بۇرىن ۋادە بەرگەنىمدەي, ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز جىل سايىن ورتاشا ەسەپپەن 7-8 پايىز ءوسىپ وتىردى, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
ۇشىنشىدەن, اۋىلدى كوتەرۋدىڭ اۋقىمدى باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلدى. قازاقستان ۇن ەكسپورتى جونىنەن الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا شىقسا, بيداي ەكسپورتى بويىنشا جەتىنشى ورىن الادى.
تورتىنشىدەن, ينفراقۇرىلىم جەدەل دامىدى. جاڭا ەلەكتر تاراتۋ جەلىلەرى مەن ەنەرگەتيكا نىساندارى سالىندى. ەلدىڭ وڭتۇستىگىندەگى قۋات كوزى تاپشى ءوڭىرلەردى ەلەكترمەن قامتاماسىز ەتۋ ۇلعايا ءتۇستى. ءبىز قۇرلىقتىق جانە ترانسقۇرلىقتىق ماگيسترالدار سالىپ جاتىرمىز. بۇل – «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوموبيل جولى, پارسى شىعاناعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن «قورعاس – جەتىگەن» جانە «قازاقستان – تۇركىمەنستان – يران» تەمىر جولى.
بەسىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى قازىردىڭ وزىندە كەم دەگەندە 30 پايىزدى قۇرايدى. ءبىز كاسىپكەرلەردى قولداۋدىڭ كەشەندى شارالارىن قابىلدادىق. جەكەمەنشىكتى قورعاۋدىڭ قۇقىقتىق تەتىكتەرى كۇشەيتىلدى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار ءۇشىن شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىن تەكسەرۋدىڭ ءبىرتۇتاس قاعيداتتارى بەكىتىلگەن زاڭ قابىلداندى. جەكە بيزنەس قىزمەتىنە نەگىزسىز ارالاسۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلدى. مەملەكەتتىك ليتسەنزيالاۋدىڭ بارلىق جۇيەسىن وڭتايلاندىرۋ ءجونىندەگى جۇمىستار دا تابىستى جۇرگىزىلۋدە.
بيزنەسمەندەرگە كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قىزمەت ەلەكتروندى پىشىنگە اۋىستىرىلۋدا. مۇنىڭ بارلىعى بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى بارىنشا ءتومەندەتۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتىر. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا قازاقستاندىق مازمۇندى ارتتىرۋ ماسەلەلەرى مەنىڭ جەكە باقىلاۋىمدا تۇر. قازىردىڭ وزىندە قازاقستان اسا قولايلى بيزنەس-احۋال كورسەتكىشى بويىنشا الەمدە 59-شى ورىن الادى.
التىنشىدان, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت, «ءجۇز مەكتەپ, ءجۇز اۋرۋحانا» باعدارلاماسى تابىستى اياقتالىپ كەلەدى. قازاقستان ءبىلىم بەرۋدى رەفورمالاۋ بويىنشا الەمدىك رەيتينگتە كوش باستاپ كەلەدى. حالىق دەنساۋلىعىنىڭ ءتۇيىندى كورسەتكىشتەرى تۇبىرىنەن جاقسارۋ ۇستىندە.
جەتىنشىدەن, دەموكراتيالىق رەفورمالار باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلدى. سايلاۋ جانە سايلانۋ قۇقىعى, پارتيالار قۇرۋ, ءدىني سەنىم-نانىم ەركىندىگىنە قۇقىق, ءسوز بوستاندىعى مەن باسقا دا ماسەلەلەرگە قۇقىق سەكىلدى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتار تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋدا. پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگى كەڭەيتىلىپ, ۇكىمەتتىڭ دەپۋتاتتار الدىنداعى ەسەپتىلىگى كۇشەيتىلدى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋ تابىستى جۇرگىزىلدى. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلدانىپ, سايلاۋ, پارتيالار, باق تۋرالى زاڭنامالار جاڭارتىلدى.
مەملەكەت باسشىسى وسىلايشا 2005 جىلعى قىركۇيەكتە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى فورۋمىندا بەرگەن ۋادەلەرىنىڭ بارلىعى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالعانىن اتاپ كورسەتتى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىز ەل الدىنا قويعان بارلىق مىندەتتەرگە تولىقتاي قول جەتكىزدىك. بۇعان ناقتى تسيفرلار ايعاق بولا الادى. 1994 جىلدان بەرى اي سايىنعى نومينالدى ەڭبەكاقى كولەمى 45 ەسە ءوستى. ون جىلدا تابىستارى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن از تۇرعىنداردىڭ ۇلەسى 4 ەسەدەن استامعا كەمىدى. زەينەتاقىنىڭ ورتاشا كولەمى 6 ەسە ءوستى. تمد-نىڭ ەش جەرىندە زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قازاقستانداعىداي جۇيەسى جوق. بىزدە 13 زەينەتاقى قورى جۇمىس ىستەيدى. ولاردا 2,3 تريلليون تەڭگە جيناقتالعان.
وسىلاي دەگەن ەلباسى ءوزىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2011 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان زەينەتاقى كولەمدەرى 30 پايىزعا كوبەيگەنىن كولدەنەڭ تارتتى. ال 1 شىلدەدەن باستاپ بيۋدجەت سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى دا 30 پايىزعا وسەتىنىن اتاپ ايتتى.
1991 جىلى, دەپ جالعادى ءسوزىن پرەزيدەنت, جەكە اۆتوكولىك يەلەرى سەگىز ءجۇز مىڭ شاماسىندا بولسا, 2010 جىلى ەكى جارىم ميلليونعا جۋىقتادى.
وتكەن ونجىلدىقتا 750-گە جۋىق جاڭا مەكتەپ سالىندى. بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيەمەن تولىقتاي قامتۋعا باعىتتالعان «بالاپان» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. تەك وتكەن جىلى عانا 90 مىڭنان استام بالا جاڭا بالالار باقشاسىنا باردى. ەڭ قيىن جىلدارى ءبىز «بولاشاق» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا باستادىق. ونىڭ اياسىندا قازىردىڭ وزىندە 3,3 مىڭنان استام مامان ءبىلىم السا, بۇگىندە الەمنىڭ ۇزدىك جوو-لارىندا 2,7 مىڭنان استام جاس قازاقستاندىق وقىپ ءجۇر. قازىرگى كەزدە ونداعان مىڭ قازاقستاندىق وتباسىلارى بالالارىن شەتەلدە وقۋعا ءوز بەتتەرىنشە جىبەرۋدە. بۇل – ءال-اۋقات وسكەنىنىڭ ماڭىزدى كورسەتكىشى.
مەملەكەت باسشىسى وتكەن ونجىلدىقتا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى شىعىندارى ون ەسەگە ۇلعايعانىن ەكپىن تۇسىرە ايتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە, قازاقستانداعى دەموگرافيالىق احۋال جاقسارعان. تۇرعىنداردىڭ تابيعي ءوسىمى 3 ەسەگە جۋىق ارتقان. ءبىزدىڭ سەگىز ءجۇز مىڭ شاماسىنداعى وتانداسىمىز وتانىنا ورالسا, «نۇرلى كوش» باعدارلاماسى اياسىندا ورنالاسۋ ءۇشىن كومەك العان.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, قازاقستان ۇلتتىق قوردى قوسا العانداعى سوماسى 63 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن حالىقارالىق رەزەرۆ دەڭگەيى بويىنشا 50 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرگەن. شاعىن جانە ورتا بيزنەستە جەتى ءجۇز مىڭعا جۋىق شارۋاشىلىق سۋبەكتىسى وكىلدىك ەتسە, ولاردا 2,5 ميلليوننان استام ادام جۇمىس ىستەيدى. ەكونوميكاعا 122 ميلليارد دوللار شەتەل ينۆەستيتسياسى تارتىلعان. ۇلتتىق ءال-اۋقات دەڭگەيى بويىنشا جاھاندىق رەيتينگتە قازاقستان وتكەن جىلى 50-ءشى ورىن الدى.
ەلىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا, دەدى ودان ءارى پرەزيدەنت. تەك 2010 جىلى عانا جالپى قۇنى 800 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 152 جاڭا نىسان قاتارعا قوسىلدى. 1995 جىلى ەكسپورت كولەمى 5,3 ميلليارد دوللاردى قۇراسا, ال 2010 جىلى 60 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى. بۇل – ءوسىم 11 ەسەدەن استام كوپ دەگەن ءسوز. رەسەي, قازاقستان جانە بەلارۋستىڭ قاتىسۋىمەن قۇرىلعان كەدەندىك وداق ءبىزگە تۇرعىندارى 170 ميلليون ادام شاماسىنداعى جانە قوسارلانعان ءىجو-ءسى 1,4 تريلليون دوللار بولاتىن بايتاق بازار اشتى.
ءبىز جاڭا ەلوردا – استانا تۇرعىزدىق, دەدى مەملەكەت باسشىسى ءسوزىن ساباقتاي كەلىپ. بۇل – ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەڭ جارقىن بەتى جانە كومەسكىلەنبەيتىن سيمۆولى. بۇگىندە قازاقستان – بۇكىل ورتالىق ازيانىڭ تارتىلىس ورتالىعى. ءبىز تمد مەن بالتيا مەملەكەتتەرىنەن العاش بولىپ ەقىۇ-عا توراعالىق ميسسياسىن لايىقتى ورىنداپ شىقتىق. 11 جىلعى ۇزىلىستەن كەيىن وسى ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءسامميتىن تابىستى وتكىزدىك. ەقىۇ-نىڭ استانا دەكلاراتسياسى تۇڭعىش رەت «ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك» جانە «استانا رۋحى» ۇعىمدارىن ايقىندادى. وسىلايشا تاۋەلسىز دامۋ جىلدارىندا ءبىز جاڭا مەملەكەت, جاڭا قوعام قۇرىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ جاھاندانعان دۇنيەدە ءومىر ءسۇرىپ, جۇمىس ىستەي الاتىن جاڭا ۇرپاعىن تاربيەلەدىك. ءبىزدىڭ ەكونوميكاداعى جانە الەۋمەتتىك دامۋداعى تابىستارىمىز, سىرتقى ساياساتتاعى – ەقىۇ ءسامميتى, ازيادا وتكىزۋ – پاتريوتيزم دەڭگەيىن جوعارى كوتەرىپ, بارلىعىمىزدى بىرىكتىرە ءتۇستى. وسى كۇندەردە بارلىق قازاقستاندىقتاردى ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز ءۇشىن ۇلى ماقتانىش سەزىمى بيلەدى.
ءبىز قول جەتكەن تابىستارىمىزعا توقمەيىلسۋ نيەتىنەن اۋلاقپىز, دەپ جالعادى ءسوزىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەنىڭ بۇدان ارعى جولىمىزدى قالاي باعدارلايتىنىم «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا, ەلىمىزدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى جوسپارىندا جانە جاڭا جولداۋىمدا مازمۇندالعان. مىنە, مۇنىڭ ءوزى بولاشاقتىڭ ءىس-قيمىل باعدارلاماسى بولىپ تابىلادى.
جولداۋدا مەن جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدى ۇسىندىم. جوعارى تابىس, مىقتى دەنساۋلىق, جايلى باسپانا, بەلسەندى ەڭبەك باعدارى – وسىلار باسەكەگە قابىلەتتى ادامنىڭ جيىنتىعى. مەن ءار قازاقستاندىقتى وسىنداي سيپاتتا كورگىم كەلەدى.
مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ سوزىندە الدىمىزدا تۇرعان بىرقاتار شەشۋشى باسىمدىقتار تۋرالى اڭگىمەلەدى. ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە قازاقستاندىقتار ءومىرىنىڭ جوعارى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە ءمان بەرىلدى. الداعى ون جىلدىقتا ءبىز جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 5 پايىزعا دەيىن تومەندەتەمىز. 2014 جىلعا قاراي سوماسى 8,1 تريلليون تەڭگە بولاتىن 294 ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. ءجۇز مىڭداعان جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلاتىن بولادى. جاڭا ەڭبەكپەن قامتۋ ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ تابىستارىن ارتتىرۋ. قازاقستاندىقتار – جاڭا باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار وقۋعا جانە جاڭا كاسىپتەر مەڭگەرۋگە دايىن تۇرۋلارى كەرەك. وزدەرىن وزدەرى جۇمىسپەن قامتىپ جۇرگەندەردى ەڭبەككە ورنالاستىرۋدىڭ ءمانى وسىندا.
يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى مەن «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» جوبالارىنىڭ نەگىزىندە كەڭەيىپ كەلە جاتقان يندۋستريالىق سەكتورعا قاجەتتى ماماندىقتاردى انىقتاۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋ قاجەت. وقىتۋ باعدارلامالارى ماماندىقتاردىڭ وسىنداي تىزىمىنە بايلاناتىن بولۋى ءتيىس. مەملەكەت تەگىن وقىتۋدى, وقيتىن جەرگە دەيىنگى جولاقىنى جانە وقيتىندارعا ستيپەنديا تولەۋدى قارجىلاندىراتىن بولادى. جۇمىس ىستەپ, جاقسى تۇرۋ ءۇشىن بۇدان ارتىق نە كەرەك؟ مۇنداي باعدارلاما الەمنىڭ ەش جەرىندە جوق, دەدى پرەزيدەنت.
ءبىز سونداي-اق اۋىل كاسىپكەرلىگىن دامىتاتىن بولامىز. بۇل مىندەتتى شەشۋدىڭ نەگىزى – جەكە شاعىن بيزنەس ۇيىمداستىرۋعا باعدارلانعان ميكرونەسيەلەۋ. ەگەر ەڭبەكپەن قامتۋدىڭ جاڭا باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلار تۇرعىن جەرلەرىندە جۇمىسقا تۇرا الماسا, ۇكىمەت كەيىن ولاردىڭ ناقتى ءبىر كاسىپورىنعا جۇمىسقا ورنالاسۋىن قامتاماسىز ەتەتىندەي «ەكونوميكالىق ءوسىم نۇكتەلەرىنە» قونىس اۋدارۋىنا ىقپال جاساۋلارى ءتيىس. ازاماتتاردىڭ وسىنداي كاتەگوريالارى ءۇشىن ارزان جالدىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى تەتىگىن ويلاستىرىپ, ونى جەڭىلدىكپەن ۇسىنۋ جاعىن قاراستىرۋ قاجەت. ۇكىمەتكە ۇستىمىزدەگى جىلى قاناتقاقتى رەجىمدە ەڭبەكپەن قامتۋ باعدارلاماسىن ىسكە قوسىپ, كەم دەگەندە 50 مىڭ ادامدى قامتۋدى تاپسىرامىن. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە ونى جۇزەگە اسىرۋدى قارجىلاي قامتاماسىز ەتۋدى قاراستىرۋ قاجەت. 2015 جىلعا قاراي باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار سانى شامامەن 1,5 ميلليون ادامدى قۇراۋى ءتيىس. ءناتيجەسىندە, كەدەيشىلىك دەڭگەيى 6 پايىزعا ازايۋى كەرەك. ۇكىمەتكە, وبلىس اكىمدەرىنە وتاندىق جانە شەتەلدىك كومپانيالارمەن ولاردىڭ وسى باعدارلاماعا قاتىسۋى جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋى ءۇشىن جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەت.
وسىلاي دەي كەلە, مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدىڭ باستاپقى دەڭگەيى ءومىر ءسۇرۋدىڭ ەڭ تومەنگى كورسەتكىشىنەن 100 پايىزعا جوعارىلايتىنىن اتاپ كورسەتتى. ارقاۋلىق زەينەتاقى تولەمىنىڭ كولەمى ءومىر ءسۇرۋدىڭ ەڭ تومەنگى كورسەتكىشىنىڭ 60 پايىز دەڭگەيىنە جەتكىزىلەتىن بولادى. ءبىز جالدامالى جۇمىسشىلاردىڭ 100 پايىزىن, جۇمىسپەن ءوزىن ءوزى قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان تۇرعىنداردىڭ 40 پايىزىن جيناقتاۋشى زەينەتاقى جۇيەسىمەن قامتۋعا قول جەتكىزەتىن بولامىز. سونداي-اق مەن ۇكىمەتكە العاش رەت تۇرعىندار اراسىندا «سامۇرىق-قازىنا» قورىنا كىرەتىن ۇلتتىق كومپانيالار اكتسيالارىن ورنالاستىرۋ باعدارلاماسىن جاساۋدى تاپسىرامىن. وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن-اق قور رىنوكتارىنا «سامۇرىق-ەنەرگو» اق, «KEGOC» اق, «قازپوشتا» اق اكتسيالارىن ورنالاستىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. كەلەسى كەزەڭدەگى 2012-2013 جىلدارى قور رىنوكتارىنا «قازمۇنايگاز» ۇك» اق, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق, «قازاتومونەركاسىپ» اق اكتسيالارىن شىعارۋ كەرەك. ۇكىمەتكە بۇل جۇمىسقا قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن بارلىق شەتەل كومپانيالارىن قوسۋ قاجەت. بۇل – ولاردىڭ ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ الدىنداعى پارىزى. «حالىقتىق ءىرو» جۇزدەگەن مىڭ قاراپايىم قازاقستاندىقتارعا ءىرى كاسىپورىنداردىڭ اكتسيالارىن يەلەنۋگە, سونداي-اق ينۆەستيتسيالاۋدىڭ جاڭا قۇرالى مەن جيناقتالعان قارجىنى كوبەيتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزادى. اكتسيالاردىڭ جەكەشەلەندىرۋدىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعىداي باي قالىڭ قالتالىلارعا ەمەس, ناقتى قاراپايىم قازاقستاندىقتارعا ساتىلۋىن باقىلاۋ كەرەك, دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
ەكىنشىدەن, دەپ جالعادى ءسوزىن قازاقستان باسشىسى, قولجەتىمدى جانە ساپالى ءبىلىم الۋعا جاعداي تۋعىزىلۋى ءتيىس. 2016 جىلعا قاراي ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالاتىن شىعىن ءىجو-ءنىڭ 5 پايىزىنا دەيىن جوعارىلاتىلاتىن بولادى. تاياۋداعى 5 جىل بەدەرىندە 20 ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەردى قوسا العاندا, بۇكىل ەلىمىز بويىنشا 400 جاڭا مەكتەپ سالىنادى. بۇل مەكتەپتەردە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋگە كوشۋدىڭ ارقاۋى قۇرىلادى. ءبىز تەحنيكالىق جانە كاسىبي ءبىلىم بەرۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرامىز. جوعارى ءبىلىم دەڭگەيىن الەمدىك ستاندارتتارعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەت. ءبىز مەملەكەتتىك تىلگە وقىتۋدىڭ جەتەكشى جۇيەسىن قۇرامىز. قازاقستان ازاماتتارىنىڭ بارلىعى دەرلىك قازاق ءتىلىن مەڭگەرەتىن بولادى. اقىر اياعىندا ءبىز پەداگوگ مارتەبەسىن جوعارىلاتامىز. ولاردىڭ 20 پايىزى كاسىبيلىگىن جوعارىلاتا السا, كەيبىرى بۇل ۇدەرىستەن جەتەكشى الەمدىك ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارىندا وتەتىن بولادى.
ءۇشىنشى ماسەلە – قازاقستاندىقتار دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا, مەديتسينالىق قىزمەتكە قولجەتىمدىلىك پەن ساپانى ارتتىرۋعا قاتىستى, دەدى پرەزيدەنت. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان 500-دەي جاڭا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى سالىندى. 2015 جىلعا قاراي تاعى دا 350 دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار, فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتەر مەن ەمحانالار تۇرعىزىلاتىن بولادى. 2013 جىلعا قاراي العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتىڭ ساپاسىن جوعارىلاتاتىن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتتىق جۇيەسى قالىپتاستىرىلاتىن بولادى. ءبىز استانادا ەلىمىزدەگى بارلىق مەديتسينا مەكەمەلەرىنە ەتالون بولاتىن بولاشاقتىڭ گوسپيتالىن قۇرامىز. ول ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە جەتەكشى حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ ترانسفەرتىن قامتاماسىز ەتەدى.
وسىنىڭ ناتيجەسىندە 2020 جىلعا قاراي ءومىردىڭ ورتاشا ۇزاقتىعى 72 جانە ودان دا كوپ جاسقا ۇزارادى. انا مەن بالا ءولىمى 2 ەسەگە تومەندەيدى. جالپى ءولىم 30 پايىزعا قىسقارادى. قازاقستان حالقىنىڭ سانى 18 ميلليون ادامعا جاقىندايدى.
قازاقستاندىقتاردىڭ تۇرعىن ءۇي جانە تۇرمىستىق جاعدايلارىن جاقسارتۋ قاجەت, دەپ جالعادى ءسوزىن ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعدارلاماسى ارقاسىندا ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىقتار جاڭا پاتەرلەر مەن ۇيلەردە تۇرادى. داعدارىسقا قارسى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ بىزگە 2009-2010 جىلدارى جىل سايىن 6,4 ميلليون شارشى مەتر شاماسىندا جاڭا تۇرعىن ۇيلەردى ىسكە قوسۋ كولەمىن ساقتاۋعا جاعداي جاسادى. دەگەنمەن, كوممەرتسيالىق قۇرىلىس قارقىنىنىڭ تومەندەۋى مەن داعدارىسقا قارسى باعدارلامانىڭ اياقتالۋى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قۇلدىراۋعا اكەلۋى مۇمكىن. ءبىز وندايعا جول بەرمەۋگە ءتيىسپىز.
سوندىقتان ۇكىمەتكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قولداۋ جانە يپوتەكانى ىنتالاندىرۋ جونىنەن شارالار كەشەنىن ءازىرلەۋدى تاپسىرامىن, دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت. جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناقتارى اياسىندا قىمباتقا تۇسپەيتىن قۇرىلىستار ءجۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. سول سياقتى تۇرعىن ءۇي سالۋدى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ قور جيناۋى دا قاجەت. ول ءۇشىن مەملەكەت قۇرىلىس كەزەڭى مەن تۇرعىن ۇيلەردى ساتۋدىڭ باسىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ماقساتتى دەپوزيتتەر ورنالاستىرۋى كەرەك. ونداي جاعدايدا ەكونوم-كلاستاعى تۇرعىن ۇيلەردى قارجىلاندىرۋ بانكتەرگە قارجى ورنالاستىرۋدىڭ مىندەتتى شارتى بولۋى ءتيىس.
وسى ورايدا, ەلباسى جەكە مەنشىك تۇرعىن ۇيلەر سالۋ ءۇشىن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدار قۇرىلىسىن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. بۇل باعىتتا جەكە مەنشىك ينۆەستورلاردى تارتۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساۋدىڭ ماڭىزى زور. 2011 جىلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قولداۋعا شامامەن 75 ميلليارد تەڭگە قاراستىرۋ كەرەك. پرەزيدەنت اتاپ ءوتكەندەي, وسى شارالاردىڭ ءبارى جىل سايىن 6 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ءبىز تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەت ساپاسىن ارتتىراتىن بولامىز, دەدى ودان ءارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ 80 پايىزى جانە شاعىن قالالاردىڭ 100 پايىزى ورتالىقتاندىرىلعان تازا اۋىز سۋعا قول جەتكىزەدى.
2015 جىلعا قاراي رەسپۋبليكانىڭ تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىسى 100 پايىز تسيفرلاندىرىلىپ, بارلىق ۇيلەردە ينتەرنەت جەلىسىنە, مۋلتيمەديالىق قىزمەتتىڭ كەڭ كولەمدى اۋقىمى مەن تسيفرلى تەلەديدارعا قولجەتىمدىلىك قامتاماسىز ەتىلەدى.
2015 جىلعا قاراي الەۋمەتتىك ماڭىزدى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ كەم دەگەندە 50 پايىزى ەلەكتروندى تۇردە كورسەتىلەتىن بولادى.
ودان ءارى ەلباسى ەكونوميكانىڭ ساپالى ءوسۋى جانە الەمنىڭ نەعۇرلىم ەكونوميكالىق قابىلەتتى ەلدەرىنىڭ قاتارىنا ەنۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى.
وتكەن جىلى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى باستاۋ الدى. وسى باعدارلاما شەڭبەرىندە نەسيەلەرىنىڭ جالپى قۇنى 101,2 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 225 ءوتىنىش سۋبسيديالاۋعا قولداۋ تاپتى. 30 جوبا بويىنشا كەپىلدىكتەر بەرىلىپ, بيزنەستىڭ 129 سۋبەكتىسىنە قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدار جۇرگىزىلدى.
الماتى جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا يندۋستريالىق ايماقتاردى ۇيىمداستىرۋ جونىنەن جۇمىستار قازىردىڭ وزىندە باستالدى, 1175 كاسىپورىنعا سەرۆيستىك قولداۋ كورسەتىلدى.
قوسىمشا 8 مىڭعا جۋىق جاڭا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءبىرىنشى جىل ءۇشىن جاقسى ناتيجە. قارقىندى باسەڭسىتۋگە بولمايدى, دەپ اتاپ كورسەتتى مەملەكەت باسشىسى. وسى رەتتە پرەزيدەنت ۇكىمەتكە, ۇلتتىق بانككە جانە قارجى قاداعالاۋ اگەنتتىگىنە داعدارىستان كەيىنگى قالپىنا كەلۋ باعدارلاماسىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
بۇل مىندەتتى شەشۋگە ەكى تۇرعىدان كەلۋ قاجەت, دەدى ەلباسى. بىرىنشىدەن, ءباسەكەگە قابىلەتتى كاسىپورىنداردىڭ ساۋىعۋىنا كومەك كورسەتۋ كەرەك. بۇگىندە «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىندا كاسىپورىنداردى ساۋىقتىرۋدىڭ كەيبىر تەتىكتەرى قاراستىرىلعان. نەسيەلەر بويىنشا مەجەلىك ساتىنى 3-تەن 4,5 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ قاجەت. جاڭا باعدارلامادا بورىشتارى 4,5 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن كاسىپورىندارعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋدى قاراستىرۋ كەرەك.
ودان ءارى پرەزيدەنت قارجى جۇيەسىن ساۋىقتىرۋ ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. داعدارىس كەزىندە بانكتەردىڭ نەسيەلىك پورتفەلى ايتارلىقتاي ناشارلادى. بانكتەر ءالى ناقتى سەكتوردى نەسيەلەۋگە كىرىسكەن جوق, ال ول ەكونوميكانىڭ وسۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋدە. سوندىقتان سترەستى اكتيۆتەر قورىنىڭ الەۋەتىن ىسكە قوسۋ قاجەت, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بانكتەر شىعىنداردى مويىنداۋعا بارىپ, جۇمىس ىستەمەيتىن اكتيۆتەردى سترەستى اكتيۆتەر قورىنا بەرۋى كەرەك, دەي كەلىپ, پرەزيدەنت مۇنداي مۇمكىندىكتىڭ تەك بيىل عانا بەرىلەتىنىن, ونىڭ ۋاقىتشا شارا ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. وسىنىڭ ءبارى كاسىپورىندار مەن قارجى ۇيىمدارىنا ءوسۋ ستراتەگياسىنا كوشۋگە كومەكتەسەتىن بولادى.
ءبىز الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جونىندەگى ءوزىمىزدىڭ ماقساتىمىزدى ءبىر ساتكە دە ۇمىتپاۋعا ءتيىسپىز, دەپ جالعادى ويىن مەملەكەت باسشىسى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋى وعان جاعداي جاساۋى كەرەك. ءىجو ءوسىمى 30 پايىزدان كەم بولماۋى ءتيىس.
ۇلتتىق قور اكتيۆتەرى ءىجو-ءنىڭ كەم دەگەندە 30 پايىزىن قۇرايتىن دەڭگەيگە قول جەتكىزىلەدى. 1400 شاقىرىمعا جۋىق جاڭا تەمىر جول جەلىلەرى, 16 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى اۆتوموبيل جولدارى سالىنىپ, باسەكەگە قابىلەتتى اۋە تاسىمالى رىنوگى قۇرىلاتىن بولادى.
ءبىز ەكونوميكامىزدىڭ اگرارلىق سالاسىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, ەتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرامىز, دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت. 2016 جىلدىڭ وزىندە ەت ەكسپورتى 60 مىڭ توننانى قۇرايتىن بولادى, ال ول 4 ميلليون توننا استىق ەكسپورتىنا تەڭ. مۇنىڭ ءوزى اۋىلدا 20 مىڭنان استام جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جاعداي جاساپ, 100 مىڭنان استام اۋىلدىقتار تابىس كوزدەرىنە قول جەتكىزەتىن كۇن كەلەدى.
پرەزيدەنت ودان كەيىن ساياسي جاڭعىرۋ, قوعامدا بەيبىتشىلىك پەن تىنىشتىقتى جانە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ءبىز ساياسي جۇيەنى جاڭعىرتۋدى جوسپارلى تۇردە جۇزەگە اسىراتىن بولامىز, دەدى ەلباسى. ولاردىڭ قاتارىندا پارلامەنتتىڭ, وعان ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەتتىڭ وكىلەتتىكتەرىن ۇلعايتۋ, ساياسي پارتيالار مەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنىڭ, سوت جۇيەسىنىڭ ءرولىن نىعايتۋ مىندەتتەرى تۇر.
قاراپايىم ادامداردىڭ الدىنداعى مەنمەندىك, وركوكىرەكتىك, كەۋدەمسوقتىق – جەكەلەگەن شەنەۋنىكتەردىڭ ەڭ ءبىر «بەيكۇنا» ادەتتەرى, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى. مۇنداي سوراقىلىقپەن, سونىڭ ىشىندە ءوز اراسىنداعىلارمەن دە, پارتيا كۇرەس جۇرگىزۋى ءتيىس. سوندىقتان ءبىز سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە, شەنەۋنىكتەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ورەسكەل قىلىقتارىنان ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدا پارتيا مەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءرولىن ارتتىراتىن بولامىز.
ساياسي كۇرەس قيسىنى كەيدە قاتاڭ ءباسەكەلەستىكتى تۋىنداتادى, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. باسەكەلەستىك پارتيانى شىنىقتىرادى, توقمەيىلسۋگە جانە بوساڭسۋعا جول بەرمەيدى. بىراق ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋدا جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا قول جەتكىزۋدە قازاقستانداعى بارلىق پارتيالار بىرگە بولۋعا ءتيىس. بۇل جالپىالەمدىك ءداستۇر. ءدال وسىنداي باسەكەلەستىككە ۇيرەنۋ قاجەت, تەك سوندا عانا دەموكراتيا داميتىن بولادى.
ءبىز ەلىمىزدىڭ توڭىرەگىندەگى قايناعان وقيعالار احۋالىندا ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. سوندىقتان ءبىزدىڭ ورتاق بورىشىمىز, قازاقستاندى سۇيەتىن ءاربىر ادامنىڭ بورىشى – حالىقتىڭ بىرلىگى مەن ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ. بارلىق ازاماتتاردى, بارلىق ساياسي كۇشتەردى وسىنى اركەز ەستە ۇستاۋعا شاقىرامىن, دەپ اتاپ كورسەتتى پرەزيدەنت.
مەنىڭ پرەزيدەنتتىگىمە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دەگەن سەنىمنىڭ تاريحي اكتىسىنە اينالۋى ءۇشىن مەن سايلاۋ وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدادىم, دەدى مەملەكەت باسشىسى. بۇل سايلاۋدىڭ ەركىن جانە ءادىل بولۋى ءۇشىن ءبىز قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايمىز. ءبىز بۇكىل الەمگە پروگرەستى, ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ وركەندەۋى مەن كۇش-قۋاتىن كورسەتەتىن بولامىز. بۇكىل ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ۇلگىلى ەل رەتىندە الەمدىك قاۋىمداستىقتا ماڭىزدى دا جاۋاپتى ءرول اتقاراتىن قازاقستاننىڭ وسكەلەڭ الەۋەتى مەن جاسامپاز ميسسياسىن بۇكىل الەم كورەتىن بولادى.
سايلاۋ قورىتىندىسىندا ءماجىلىس ءمىندەتتى تۇردە كەمىندە 2 پارتيادان تۇراتىن 2012 جىلعى پارلامەنت سايلاۋى دا ءدال وسىلايشا ءوتۋى ءتيىس.
ءبىز باستالعان رەفورمانى ودان ءارى تەرەڭدەتە وتىرىپ, قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن نىعايتاتىن بولامىز, دەپ جالعادى ويىن پرەزيدەنت ودان ءارى. كوررۋپتسياعا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ قاجەت. وتكەن جىلى الدىنداعى جىلعا قاراعاندا پارا الۋ جاعدايلارى 28 پايىزعا كوپ انىقتالدى. 800-دەن استام سىبايلاس جەمقورلار سوتقا بەرىلدى, ولاردىڭ اراسىندا جوعارى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەر دە بار. سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستاردان كەلگەن 3,7 ميلليارد تەڭگە شىعىن كەرى قايتارىلدى.
پرەزيدەنت جاۋاپتى دا بەلسەندى سىرتقى ساياسات جۇرگىزۋ ءىسىنىڭ ودان ءارى جالعاسىپ, مەملەكەتتىڭ قورعانىس قابىلەتى مەن قاۋىپسىزدىگى نىعايتىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى. ءبىز ماڭگى دوستىق تۋرالى كەلىسىمنىڭ نەگىزىندە رەسەيمەن ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستاردى جان-جاقتى دامىتا تۇسەتىن بولامىز, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قىتاي جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن اراداعى سەنىم مەن ىنتىماقتاستىق ودان ءارى تەرەڭدەپ, اقش جانە ەۋروپا وداعىمەن اراداعى سىندارلى قارىم-قاتىناستار كەڭەيە تۇسپەك.
بيىلعى جىلى ءبىز يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىن باسقاراتىن بولامىز. قازاقستان شىۇ, اوسشك, ەۋرازەق سياقتى وڭىرلىك بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسىنا دا بەلسەندى اتسالىسا بەرەدى.
ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ ءۇشىن ارميانى قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن جاراقتاندىرۋ جالعاسىن تاپپاق, دەدى ەلباسى. ءبىزدىڭ سولداتتارىمىز بەن وفيتسەرلەرىمىزدىڭ لايىقتى قىزمەت اتقارۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالاتىن بولادى.
پارتيا فورۋمى مىنبەرىنەن ءبىزدىڭ بالالارىمىزعا, قازاقستاندىقتاردىڭ جاس بۋىنىنا ءۇن قاتقىم كەلەدى, دەپ جالعادى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى. سەندەردىڭ ءبىرازىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءوسىپ-جەتىلدىڭدەر. تاۋەلسىزدىك قۇرداستارى 2020 جىلى 30 جاسقا تولادى. سەندەر باسقا ءومىردى كورگەن جوقسىڭدار, بىراق تاۋەلسىزدىك پەن تابىستارىمىزدىڭ بىزگە وڭايلىقپەن كەلمەگەنىن سەندەر بىلۋگە تيىسسىڭدەر. قازىر سەندەر ۇلكەن ومىرگە قادام جاساپ وتىرسىڭدار. اتا-انالارىڭ مەن وتان الدىندا وزدەرىڭنىڭ مىندەتتەمەلەرىڭ بار ەكەنىن سەزىنۋگە تيىسسىڭدەر. سەندەردىڭ ءومىر جولدارىڭدى ايقىندايتىن مىندەتتەر سونىمەن بىرگە ناعىز ازاماتتىڭ بورىشى مەن قۇقىعى دا بولىپ تابىلادى. مەن سەندەردى, ەڭ الدىمەن, قالىپتاسقان تۇلعالار, تاماشا كاسىپقويلار جانە شىنايى پاتريوتتار تۇرعىسىندا كورەمىن. بۇل فورمۋلانى مەن بۇكىل ءوز ءومىرىم بويىنا جيناقتادىم. ول ماعان ارقاشاندا كومەكتەستى. سوندىقتان مەن ونى امبەباپ قاعيدا سانايمىن. تۇلعا بولۋ دەگەنىمىز – جاۋاپتى بولۋ دەگەن ءسوز. ول ءۇشىن اعىنمەن مالتي بەرمەي, بەلسەندى بولۋ قاجەت. كاسىپقوي بولۋ دەگەن ءسوز – ءوزىڭ شىنىمەن دە اينالىسقىڭ كەلگەن ومىرلىك ءىستى تاڭداي ءبىلۋ. جانە ونىڭ ءوزىن جاقسى تۇرعىدا جۇزەگە اسىرۋ كەرەك. كاسىپ دەگەنىمىز – تابىستى ءومىردىڭ نەگىزى. پاتريوت بولۋ – ءوز وتانىڭدى شىن جۇرەكتەن ءسۇيۋ, وزىڭە جانە ءوز حالقىڭا سەنىپ, قوعامعا قىزمەت ەتۋ. بىراق ءوزىڭنىڭ تاريحىڭدى, انا ءتىلىڭدى, شىعۋ تەگىڭدى بىلمەي ناعىز پاتريوت بولا المايسىڭ. ءبىزدىڭ ءبارىمىز سەندەردى ماقتانىش تۇتاتىنداي بولايىق, دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنت ودان كەيىنگى ءسوزىن اتا-انالارعا ارنادى. بالالاردى تاربيەلەۋ – سىزدەردىڭ ايرىقشا ازاماتتىق بورىشتارىڭىز, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. «بالانىڭ باس ۇستازى اتا-انا» دەگەندى حالقىمىز تەگىن ايتپاعان عوي. بۇگىندە انا مەن بالاعا قولداۋ جاساۋدا مەملەكەت وراسان زور كۇش-جىگەر جۇمساپ وتىر. ولار ۇلت بولاشاعىنا سالىنعان ەڭ سەنىمدى, ەڭ قايىرىمدى ينۆەستيتسيالار. «بولاشاق قازاقستاندىقتى» تولىققاندى تۇلعا رەتىندە تاربيەلەۋ – مەملەكەتتىڭ جاستار ساياساتىنىڭ ماقساتى, جانە سونىمەن بىرگە اتا-انالاردىڭ مىندەتى. بالانىڭ ايقىن ازاماتتىق ۇستانىمى بولىپ, الەۋمەتتىك بەلسەندى, قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن مەڭگەرگەن جوعارى ءبىلىمدى مامان بولۋى شارت. جاڭا بۋىن ءوزگەرىستەردەن قايمىقپاي, كەرىسىنشە, ءورشىل, سەرپىندى جوبالاردى ۇسىنۋى ءتيىس. پارتيا جاس قازاقستاندىقتار اراسىنداعى جۇمىستى كەڭىنەن جۇرگىزۋى كەرەك. ەلدىڭ جاستارىن بىرىكتىرىپ, «جاس ۇلان» ءبىرتۇتاس قوزعالىسىن قۇرۋ قاجەت.
وسى ورايدا, پرەزيدەنت «جاس قىران» دەگەن اتاۋ بەرە وتىرىپ, جاستار ۇيىمدارىنىڭ جاڭا جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى ماسەلەنى قاراستىرۋدى پارتياعا تاپسىردى. مەن, قازاقستاننىڭ تەك باي قويناۋىمەن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, وتاننىڭ جانە بۇكىل الەمنىڭ يگىلىگىنە باعىتتالعان پاراساتتى رۋحىمەن, مادەنيەتىمەن, ءورشىلدىگىمەن دە اتىن شىعارعانىن قالايمىن, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. جاس قازاقستاندىقتار وسى جوعارى ماقساتتار ءۇشىن ءومىر ءسۇرىپ, ءبىلىم الىپ, ەڭبەك ەتۋى ءتيىس. سەندەر ءوز ارماندارىڭ مەن جوسپارلارىڭدى جۇزەگە اسىرىپ, ءوز بولاشاقتارىڭدى قۇرۋلارىڭ ءۇشىن بارلىق جاعدايلاردى جاسادىق. الداعى سايلاۋ ءبىزدىڭ بولاشاعىمىزدى تاڭداۋ بولىپ تابىلادى. مەن وعان سەندەر – جاس قازاقستاندىقتار, بىرەگەي ءبىرتۇتاس كوماندامەن مەنىمەن بىرلەسىپ جاڭا شىڭداردى باعىندىرادى دەگەن سەنىممەن بارىپ وتىرمىن. مەن سەندەرگە سەنەمىن, دەپ تۇيىندەدى ءوز ويىن ەلباسى.
بۇگىن «نۇر وتاننىڭ» ءحىىى سەزىندە ءبىز قازاقستاننىڭ ودان ءارى دامۋ ۆەكتورىن ايقىندايمىز, دەدى پرەزيدەنت. سىزدەر ەلدىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى شەنەۋنىكتىك ەمەس, قاراپايىم, ءتۇسىنىكتى تىلمەن ءاربىر قازاقستاندىققا جەتكىزۋگە تيىسسىزدەر. ولار اركىمنىڭ دە قاراپايىم ارقاۋلىق قۇندىلىقتارىنا قاتىستى. ول – تۇرعىن ءۇي, دەنساۋلىق, ءبىلىم, وتباسى, جۇمىس. دامۋ مەن وركەندەۋدىڭ باستى ماقساتتارى دا وسىلار. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ نەگىزگى باعىتتارى دا ءدال وسىلار بولۋعا ءتيىس.
ءححى عاسىردا يننوۆاتسيالار دامۋدىڭ سينونيمىنە اينالىپ وتىر. سوندىقتان وزگەرىستەرگە بارىنشا بەيىمدەلە بىلگەن ادام عانا تابىسقا جەتپەك.
بۇگىن مەن پارتيانىڭ الدىنا جاڭا ءورشىل مىندەتتەر قويامىن, دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى. 2030 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن لايىقتى ورىنداۋ ءۇشىن ەلدىڭ الداعى 20 جىلداعى بولاشاعىن جوبالاۋ جانە ماقساتتاردى بەلگىلەپ الۋ قاجەت. قازاقستاننىڭ ءاربىر ءوڭىرى, ەكونوميكانىڭ ءاربىر سالاسى تىڭعىلىقتى جۇمىستار جۇرگىزىپ, ەڭ پەرسپەكتيۆالى جانە جۇزەگە اساتىنداي يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ۇسىنۋى ءتيىس. ايتالىق, ولاردىڭ ەنەرگەتيكا, كولىك, ماشينە جاساۋ, مەتاللۋرگيا, قۇرىلىس, اگرويندۋستريا, مۇناي-حيميا, ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينا, عىلىم سالالارى بولۋى مۇمكىن. وسىعان دەيىن بولماعان, بىراق 20 جىلدان كەيىن بولاتىنداردى قۇرۋدى بەلگىلەۋ قاجەت. مۇنىمەن, ءبىرىنشى كەزەكتە, ءاربىر مينيستر مەن شەنەۋنىك اينالىسۋعا ءتيىس. ياعني, سالانىڭ 20 جىلدان كەيىن قانداي بولاتىنىنىڭ تولىق بەينەسىن جوبالاۋ قاجەت. مۇنىڭ ءوزى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتۋدىڭ وزىق ءتاسىلى بولماق.
ءبىز ءوزىمىزدىڭ كۇش-جىگەرىمىزدى ناقتىلى سەرپىندى يننوۆاتسيالارعا شوعىرلاندىراتىن بولامىز, دەپ اتاپ ءوتتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ودان ءارى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ تاياۋ 20 جىلداعى ستراتەگيالىق باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىنە اينالادى. وسى ارقىلى ءبىز بولاشاق ۇرپاقتىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 40 جىلدىعىن ونداعان تاماشا يننوۆاتسيالار تابىستى جۇزەگە اسقان ەلدە اتاپ وتۋلەرى ءۇشىن ستراتەگيالىق ىرگەتاس قالايتىن بولامىز.
ءبىز جالپىۇلتتىق «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» ۇرانىن كوتەردىك. ولاي بولسا, تاۋەلسىزدىك مەرەيتويى قارساڭىندا حالىقپەن بىرلەسە وتىرىپ, وسىناۋ ءورشىل جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەيىك, ءسويتىپ, ءوز بولاشاعىمىزدى بىرلەسىپ قۇرايىق, دەدى ەلباسى.
«نۇر وتان» پارتياسىنىڭ ءحىىى سەزى پارتيا دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭگە بەتبۇرىس باستاۋى بولادى دەپ سەنەمىن. ءبىز جاڭا باعدارلاما قابىلداۋ ارقىلى ەل دامۋىنىڭ الداعى ونجىلدىعىندا باس پارتيا اتقاراتىن باستى مىندەتتەردى ايقىندايمىز. بۇگىن ءبىز قابىلداعان جاڭا يدەولوگيالىق تۇعىرناما رۋحىن ەلىمىزدىڭ بارشا ازاماتتارى مەن پارتيا مۇشەلەرى تولىق سەزىنۋگە ءتيىس. ءبىزدىڭ پارتيانىڭ كۇش-قۋاتى – بىرلىكتە. ءبىز بەرىك بىرلىگىمىزدىڭ ارقاسىندا ۇلان-عايىر جەتىستىككە قول جەتكىزدىك. الداعى ۋاقىتتا اۋىزبىرلىگىمىزدى نىعايتا تۇسسەك, بۇدان دا بيىك بەلەستەردى باعىندىرا بەرەرىمىز انىق.
ەكونوميكانى اۋقىمدى جاڭعىرتۋ مەن قوعامدى جاڭارتۋعا قاتىسۋ – پارتيا ءۇشىن ۇلكەن ساياسي سىناق بولعالى تۇر. پارتيانىڭ بولاشاق تاعدىرى مەن ەلىمىزدىڭ كەمەل كەلەشەگى «نۇر وتاننىڭ» ساليقالى باعىتىنا بايلانىستى بولماق. بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايتىن بولايىق, دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى.
