ينۆەستور ما, «ەكسپورتەر» ما؟

شۋماحەردىڭ قاسىندا الدار كوسەڭىز اۋزىن اشىپ ايدالادا قالادى ەكەن. الدارى بار بولعىر اۋىل اراسىنداعى بىرەن-ساران بايلاردى الداپ سوعىپ, تاپقان-تايانعانىن كەدەي-كەپشىككە ۇلەستىرىپ بەرەدى عوي. ال شۋماحەرىڭىزدىڭ اناۋ-مىناۋ ەمەس, تۇتاستاي ءبىر ءوڭىردى تاقىرعا وتىرعىزاتىنداي مۇمكىندىگى بار. كىمنىڭ امالى كۇشتى ەكەنىن تومەندەگى جايتتان ءوزىڭىز-اق پايىمداي بەرىڭىز. الدار ما, الدە شۋماحەر مە؟! القيسسا, گەرمانيانىڭ ازاماتى بولىپ تابىلاتىن روبەرت شۋماحەر مىرزا «اق ق ۇلىن» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىك­تەس­تىگى قوجايىندارىنىڭ ءبىرى رەتىندە وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن اقمولا وبلىسى قور­عالجىن اۋدانىنىڭ اۋما­عىنان ءىرى كولەمدەگى جەر تەلىمىن رەسىمدەيدى. «اق ق ۇلىن» كومپا­نيا­سىنىڭ 2012 جىلى دابىلى جەر جارعانى بار. جەر جارعانى سول, اۋقىمدى القاپتا ۇزىندىعى 67 شاقىرىمعا سوزىلعان ور قازىلدى. سونداعىسى, جايى­لىم­عا باسقالاردىڭ, ياعني جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مال تۇياعىن باستىرماۋ. جەر داۋى باستالدى دەيسىڭ وسىدان كەيىن. قارا جەردى قازعانى ءوز الدىنا, تەحنيكانىڭ تابانى زيراتتاردى دا قيراتىپ الا جونەلدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اتال­عان ماسەلەگە بايلانىستى ءىس قوزعادى دا. قازىلعان ءمايىت­تەر­دەن شىعارىلعان سۇيەك­تەر ساراپ­تاماعا دا جىبەرىلگەن. قىس­قاسى, ويىنا كەلگەنىن ىستەپ, ويناقشىعان «اق ق ۇلىن» قارا حالىقتىڭ ىرىسىن يەمدەنىپ قانا قويماي, اتا-بابالارىنىڭ دا ارۋاعىن مازالاپ, سۇيەكتەرىن سىرتقا سۇيرەتىپ تاستاعانى حا­لىق­تى قاتتى قىنجىلتتى. روبەرت شۋماحەر مىرزا ءاۋ باس­تا اتى دارداي «كازگەرستروي» بك» جشس قۇرىلىس حولدينگى قۇرىلتايشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپتى. اتى ايقايلاپ تۇرعان سوڭ, سالعان قارجىسى دا قوماقتى شىعار دەپ ويلاپ قالۋىڭىز كادىك. ويتكەنى, شەتەلدىك ينۆەستوردىڭ قوماقتى ينۆەستيتسيا قۇيعانى ءوز الدىنا, تاپسىرىستاردى جۇزەگە اسىراتىن تەحنيكالاردى ساتىپ الادى ەمەس پە؟ قاي-داعى؟! سويتسە, 2004 جىلى قۇرىلعان «كازگەرستروي» بك» جشس-تىڭ جار­عىلىق كاپيتالى 99 مىڭ تەڭگە عا­نا بولىپ شىقتى. روبەرت شۋما­حەر قۇ­رىل­تايشىلاردىڭ ءبىرى رەت­ىن­دە ءوزى­نىڭ 33,3 پايىز ءمول­شەرىن­دەگى ۇلە­سىنە سايكەس, جارعى­­لىق كا­پي­تال­­عا 33 مىڭ تەڭگە قۇيادى. 33 مىڭ تەڭ­گە! بۇگىنگى كۇنى كومپا­نيا­­نىڭ جار­عىلىق كاپيتالى 444 مىڭ تەڭ­گەنى قۇراسا, روبەرت شۋما­حەر­­دىڭ ۇلەسى سول باياعىسىنشا – 33 پا­يىز! بۇل تۋرالى «ۆرەميا» گازەتى (26.07.2016) جەرىنە جەتكىزە جازدى دا. ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت, كومپا­­نيا­­دان تۇسەتىن پايدانى ايت­­ساڭشى. كومپانيانىڭ اينا­لى­مى جىل سايىن ءوسىپ, قۇرىل­تاي­شىلار قوماقتى ديۆيدەنتتەردى الىپ وتىرعانى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. ارينە, باس ديرەكتور رەتىندە روبەرت شۋماحەر قوماق­تى جالاقى الاتىنى ءسوزسىز. «كازگەرستروي» بك» جشس جۇ­مىس ىستەگەلى بەرى گەرمانيالىق بيز­­نەسمەننىڭ ەسەپشوتىنا 1 ميل­­ليارد 117 ميل­ليون تەڭگە اۋدا­رى­لىپتى. ينۆەس­تور ەمەس, قازاق­ستاننىڭ قارجى­سىن سىرتقا شىعا­راتىن قۇددى «ەكسپورتەر» سىن­دى. 33 مىڭ تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىپ, 1 ميللياردتان استام پايدا تاباتىن بولسا, قۇداي-اۋ كەز كەل­گەن قازاق­ستاندىق ينۆەستور بولۋعا ۇمتى­لادى عوي؟! «كازگەرستروي» بك جشس-ءنىڭ بالانسىنداعى تەحنيكانىڭ ءبىرازى سەرىكتەستىكتىڭ ءوزىنىڭ قارجىسىنا ساتىپ الىنسا, ال كەلەسى ءبىر بولىگى ليزينگكە الىن­عان. سەرىكتەستىكتىڭ بۇرىنعى اكتسيونەرى دانيار تىلەۋبەرگەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, كومپانيانىڭ بار بيزنەسى اۆتوجولدار قۇرىلىسىنا قاتىستى مەم­لەكەتتىك تاپسىرىستىڭ ارقاسىندا داۋىرلەپ تۇر­عان كورىنەدى. قىسقاسى, شۋماحەردىڭ ينۆەستور رەتىندە قۇيعان 33 مىڭ تەڭگەسىنەن باسقا ەشتەڭەسى بايقالمايدى. قايتا قازاقستاننىڭ اقشاسى سىرتقا كەتىپ جاتقانى بولماسا... روبەرت شۋماحەردىڭ اتىن شۋلاتقان شارۋانىڭ ءبىرى وسىنداي. ال, ەلوردا ىرگەسىندەگى 29 مىڭ گەكتار جەردى يەمدەنگەن «اق ق ۇلىن» ءباز-باياعىشا ونى قاجەتىنە جاراتىپ كەلەدى. «جەردى شەتەلدىكتەرگە جالعا بەرۋگە بولمايدى» دەپ جەر-جەردە جيىن وتكىزىپ, داۋسىمىز قارلىققانشا داۋلاسىپ جات­قاندا, شۋماحەرلەردىڭ ىستەپ جاتقان تىرلىگى مىناۋ. وسىدان كەيىن جەردى جالعا بەرۋ تۋرالى ماسەلە قالىڭ كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىنداي بولىپ شەشىلەتىنىنە كادىمگىدەي كۇماندانادى ەكەنسىڭ. ءبىر قاراعاندا, ماسەلە شۋماحەردە تۇرعان جوق سياقتى. گاپ – كەرەناۋ كەڭسەلەردەگى ۇلىقتاردا. شۋماحەردىڭ قۇرىلتايشى-سەرىكتەستەرىندە. سو­لاردى قامقورلىعىنا الىپ, سول بيزنەستەن «وزىنە تيەسىلى ۇلەسىن الىپ», شىرت تۇكىرىپ وتىرعان شەنەۋنىكتەردە. ەندەشە, شۋماحەر سالعان ىزبەنەن ەرتەڭگى كۇنى باسقا شەتەلدىكتەردىڭ دە «توعىزىنشى تەرريتوريانى» يگەرۋگە «ينۆەستور» بولماسىنا كىم كەپىل؟! عابيت ىسكەندەر ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»