جاڭبىرلى جاز

بيىلعى جاز ايرىقشا جاڭبىرلى بولىپ تۇر. نوسەردەن قالا كوشەلەرى وزەنگە اينالىپ جاتقانى ۇيرەنشىكتى كورىنىسكە اينالا باستادى. «قازگيدرومەت» مەكەمەسىنىڭ ماماندارى بولجام بويىنشا 23-25 شىلدە ارالىعىندا دا ەل اۋماعىنىڭ باسىم بولىگى جاڭبىرلى بولاتىنىن ەسكەرتىپ وتىر. «رەسپۋبليكامىزدىڭ شىعىس جانە باتىس بولىگىن تورلاعان ەكى تسيكلون, اتموسفەرالىق فرونتتار جۇيەسى ارقىلى ءوزارا بايلانىس­تى. سوندىقتان, دەمالىس كۇن­دەرى قازاقستان وبلىستارىنىڭ باسىم بولىگىندە ءالى دە تۇراقسىز اۋا رايى, جاۋىن-شاشىن, نايزاعاي, كەي جەر­لەردە 15-23 م/س ەكپىندى جەل بولىپ, ىلە الاتاۋىندا الداعى ءتاۋ­لىكتە نوسەر جۇرەدى. باتىس ءوڭىر­دە رەسەيدىڭ ەۋروپالىق اۋماق­تارى­نان ىعىسقان تسيكلون اسەرىنەن ىس­تىق­تىڭ بەتى قايتىپ, وتكەن تۇندە باستالعان جاڭبىر, الداعى ءۇش تاۋلىكتە دە جالعاسادى» دەپ حابارلادى كەشە «قازگيدرومەت» رمك. ال كەشە تۇنىمەن جاۋعان جاڭ­بىر استانا كوشەلەرىن كول-كوسىر وزەنگە اينالدىرىپ, تاڭەر­تەڭ جۇمىسقا اسىق­قان جۇرتتى ءاب­دەن ابىگەرگە سالدى. بىرەۋلەرى بەلۋاردان سۋ كەشىپ, كولىكتەرىنىڭ جوعالعان مەملەكەتتىك تىركەۋ نومىرلەرىن ىزدەسە, ەندى ءبىرى توپان ورتاسىنا توقتاپ قالعان كولىگىن سۇيرەپ سارساڭعا ءتۇستى. تابيعاتتىڭ وسىناۋ توسىن ءمى­نەزىنە اۋىلداعى شارۋا قۋا­نىپ وتىر. ويتكەنى, بيىل ەگىن بىتىك, ءشوپ شۇيگىن شىققان. ەندى جيناپ الار كەزدە جاڭبىر تاعى تولاستاماي, كەدەرگى جاساماسا بولعانى... نوسەردىڭ وسكەمەن كوشەلەرىن دە ۆەنەتسياعا اينالدىرعانىن وسىنىڭ الدىنداعى سانىمىزدا جازعان بولاتىنبىز. ارينە, بارماق باسىنداي بۇر­شاقتار مەن كولدەتىپ-سەلدەتىپ جاۋعان جاڭبىر الماتىنى دا اينالىپ وتكەن جوق. قالادا شىلدەنىڭ العاشقى تاڭىنىڭ ءوزى سۇمدىق كۇن كۇر­كىرى­مەن باستالعان بولاتىن. قات­تى بولعانى سونشالىقتى, يتتەر قور­­قى­نىش­تان شاۋىلدەپ ءۇرىپ, ما­شينا­لار­دىڭ دابىلى ۇلار­داي شۋلا­عا­نىن الەۋمەتتىك جەلى­دەگىلەر جارىسا جازدى. تابيعاتتىڭ مۇنداي توسىن قۇبىلىسىن «قازگيدرومەت» رمك الماتى فيليالىنىڭ مەتەوبولجام ءبولىمى الماتى وبلىسى اۋماعىندا تسيكلون ءجۇرىپ جات­قاندىعىمەن تۇسىندىرگەن ەدى. الايدا, سودان بەرى دە الماتى­دا اياق استىنان باستالاتىن الا­قۇيىن داۋىل توپەلەپ جاۋاتىن نوسەرگە ۇلاسىپ, كۇن سايىن قايتا­لانىپ وتىر. الماتىداعى بۇرشاق ارالاس ۇلكەن نوسەر 16 شىلدە كۇنى ءبىر ابدىراتىپ ءوتتى. قالالىقتاردى اسىرەسە, 18 شىلدە كۇنى بولعان داۋىل قاتتى شوشىتتى. كوپ كەشىكپەي قالالىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي وكىلدەرى «112» قىزمەتى ارقىلى مالىمەت تاراتتى. نەبارى ءبىر ساعاتتاي بولعان جاڭبىر ارالاسقان داۋىلدا قالا بويىنشا 24 اعاش قۇلاپتى. ونىڭ 16-سى جول جيەگىندە, اۋلالاردا قاڭتارۋلى تۇرعان جەڭىل اۆتو كولىكتەردىڭ ۇستىنە ءتۇسىپ, ەلەۋلى زاقىم تيگىزگەن. جەل قاڭباقتاي ۇشىرعان جازدىق شاتىرلار دا بارشىلىق. وكىنىشكە قاراي, بۇل كۇنى قۇلاعان اعاشتىڭ كەسىرىنەن كىسى ءولىمى دە ورىن الدى. جاڭبىرلى داۋىلدىڭ كۇش­تىلىگىن الاتاۋدىڭ ەتەگىن الا ورنالاسقان ناۋرىزباي اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى ايرىقشا سەزدى. قالانىڭ جوعارى جاق بولىگىندە, «وربيتا», «قارعالى» «قالقامان» شاعىن اۋداندارىنىڭ جوعارى بولىگىندە داۋىلمەن, جاڭبىرمەن ارالاسىپ تورعايدىڭ باسىنداي بۇرشاق جاۋدى. ەلەكتر جەلىسىندە ورىلگەن سىم تەمىرلەر جەلدەن سوقتىعىسىپ جارىلىستاعى سەكىلدى قاتتى دىبىستار شىقتى. ءبىر قىزىعى, بۇل كۇندەرى الماتىدا اياق استىنان استاڭ-كەستەڭ داۋىلمەن باستالىپ, جاڭبىرعا, كەي جەرلەردە بۇرشاققا ۇلاساتىن جاڭبىر ءبىر عانا مەگاپوليستە ءتۇرلى-ءتۇرلى اۋا رايى بولاتىندىعىن كورسەتىپ وتىر. قالانىڭ ءبىر بولىگىندە نوسەرلەتىپ تۇرسا, تاۋلى جاعىندا تازا بۇرشاق توپەلەيدى. بۇل كەزدە بۇلتتاردىڭ كوشۋىنە بايلانىستى, باتىس بولىگىندە كۇن جارقىراپ شىعىپ تۇرۋى عاجاپ بولماي قالدى. ال 18-ءى كۇنى الماتىداعى قاي­عىلى وقيعالارمەن ورايلاس جۇرتتى قورقىتا كەلگەن اسپانداعى الاپات بۇلت تۋرالى «GisMeteo» ماماندارى تومەندەگىدەي تۇسىنىك بەردى: «18-ءى كۇنى الماتىنىڭ اسپانىنان تونگەن الىپ سپيرال ءتارىزدى, ياعني نايزاعايلى بۇلت اۋا اعىنىمەن قۇيىن سياقتى اينالىپ كەلگەن وزىندىك ءبىر مەزوتسيكلون. مۇنداي كونۆەكتيۆتىك قۇبىلىستار ۋاقىتقا قاتىستى ءجۇرىپ ءوتۋى جاعىنان تۇراقتى بولادى. جانە ونىڭ كولەمى 50 شاقىرىمعا دەيىن جەتىپ, ىرىلىگى 10 سانتيمەترگە دەيىنگى بۇرشاقتى بولىپ كەلەدى». الايدا «GisMeteo» قىزمەت­كەرلەرىن دە مۇنداي تابيعي قۇ­بىلىستىڭ جەتىسۋ وڭىرىندە قالاي ورىن العانى قىزىقتىرىپ وتىر. الماتى اۋماعىندا كۇن جىلى بولىپ تۇرعان كەزدە تاياۋ شىعىستان سوققان ىستىق اۋا ورتا بەلدەۋدەگى سالقىن اۋاعا سوعىسىپ, ناتيجەسىندە داۋىلدى كونۆەكسيا مەن جەلدىڭ ورتا تروپوسفەرادا توعىسۋى نايزاعايلى بۇلتقا اسپانداعى الىپ ءيىرىم تارىزدەس فورما بەردى, دەيدى ماماندار. جالپى جاڭبىرلى شىلدە الماتى قالاسىن عانا ەمەس, اينا­لاسىنداعى ەلدى مەكەندەردى, وبلىستى ابىگەرگە سالىپ تۇر. كۇن سايىن قايتالاناتىن نوسەر قۇرى­لىس جۇمىستارىنا كەدەرگى كەل­تىرىپ قويماي, بوس شاتىرلاردى ج ۇلىپ اكەتكەنىن الماتى وبلىسى ايعا­نىم اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە جەدەل ءبولىس­كەن اقپاراتتاردان دا بىلۋگە بولادى. كۇن سايىن كەشكە جەتىپ كەلەتىن كۇشتى نوسەر الماتى قالاسى اكىمشىلىگىن دە ويلانتىپ وتىر. كوشەلەردەگى سۋ اعاتىن ارىقتاردى قايتا سالۋ, جۇيەگە كەلتىرۋ ماسەلەسى ءجيى ءسوز بولۋدا. سول سياقتى كارى اعاشتاردى دەر كەزىندە شاۋىپ تاس­تاۋ قاجەتتىگى قايتالانۋدا. كەشە, شىلدەنىڭ كەزەكتى جۇما­سىندا دا وڭتۇستىك استانادا جاڭ­بىر قايتا-قايتا سىركىرەپ تۇردى. سينوپتيكتەردىڭ بولجامى بويىنشا سەنبى كۇنى دە جاڭبىر تولاستامايدى. كۇننىڭ كوزى جەكسەنبى كۇنى اشىلىپ, دۇيسەنبى-سەيسەنبى اسپان سايابىر تابادى. سودان كەيىن جاڭبىرلى كۇندەر قايتا جالعاسىپ, تامىزدىڭ العاشقى اپتاسىنا ۇلاسادى. ايناش ەسالي, جاندوس بادەل ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان» سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ