ءوز ءوندىرىسىمىزدى وگەيسىتپەيىك

وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى­لەر­دى قولداۋ – ەلباسى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ءتاۋ­ەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنىڭ ءوز­ىن­دە ورنىعىپ ۇلگەرگەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسىناۋ تاباندى كوزقاراسى بۇگىندە وڭ ءناتي­جە­لەرگە جەتكىزگەنى باسى اشىق اقي­قات. سونىڭ ارقاسىندا قازاق­ستان­دىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ الدىنان داڭعىل جول اشىلىپ, رەسپۋبليكادا وندىرىلگەن ءونىم ءتۇر­لەرى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كور­سەتە ءبىلدى. بۇعان ەلدەگى ار­نايى اۆتوكولىكتەر قۇراستىرۋ ءون­دىرىسى دە ايقىن ايعاق بولا الادى. سولاردىڭ ءبىرى سوڭعى ون جىلدا ءورت ءسوندىرۋ ماشينەلەرى ءوندىرىسىن وركەندەتە بىلگەن ورال قالاسىنداعى «اگرورەمماش» اكتسيونەرلىك قوعامى. رەسەي مەن بەلورۋسسيانىڭ «گاز», «زيل», «كاماز», «ۋرال», «ماز» جانە «ۋاز» اۆتوموبيل زاۋىتتارى­مەن ءوزارا بايلانىستاعى كاسىپ­ورىن سوڭعى جىلدارى قازاق­ستان­دىق ۇلەستىڭ كولەمىن 60 پايىزعا جەتكىزدى. تالاس جوق, بۇل – وتە بيىك وندىرىستىك ناتيجە. مۇنداعى ءوندىرىس جەتەكشىلەرى «ورالاگرورەمماش» اق رەس­پۋب­ليكانىڭ ءورت ءسوندىرۋ تەح­ني­كاسىنا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىق وتەي الادى دەپ ەسەپتەيدى. ءبۇ­گىنگى كۇنگە دەيىن زاۋىت كونۆەيەرىنەن ءتورت جۇزدەن استام ءورت ءسوندىرۋ ماشينەلەرى شىعارى­لىپ­تى. قازىر ونىڭ باسىم بولىگى رەسپۋبليكانىڭ ورتتەن كورعاۋ بولىمشەلەرىندە پايدالانىلىپ جۇرگەنىن ءتيىستى دەرەكتەر اي­عاق­تايدى. 2007 جىلى اگروررەماش­تىق­تار توتەنشە جاعدايلار مي­نيسترلىگىنىڭ مۇقتاجى ءۇشىن 115 تىركەمەلى تسيستەرنالارى بار ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارىن شىعاردى. وسى ۋاقىتتىڭ ارالىعىندا كا­سىپ­ورىنعا ءونىمنىڭ وتىمدىلىگى مەن ساپاسىنا, باسەكەلەستىككە قا­بىلەتتىلىگىنىڭ تومەندىگىنە قا­تىستى ارىز-شاعىمدار تۇسپەگەن. ايتسە دە, نەگە ەكەنى بەلگىسىز, كەلەسى 2008 جىلدان باستاپ ءتو­تەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى وتان­دىق زاۋىتقا بەرىلەتىن سۇرا­نىستى پىشاق كەسكەندەي كۇرت تىيىپ تاستايدى. بۇعان سوڭعى ءۇش جىلدا مينيسترلىكتىڭ ءورت ءسوندىرۋ ماشينەلەرىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جونىندەگى دەرەكتەرىن دالەلدەيتىن تالداۋلار كۋا. ەندى سوعان نازار اۋدارىپ كو­رەيىكشى؟ سول 2008 جىلى اتالعان مينيسترلىك رەسەي كاسىپورىندا­رى­نان 190 ءورت سوندىرەتىن ماشينە ساتىپ العان. وسى ارالىقتا وت­اندىق كاسىپورىنعا اتالعان ۆەدوموستۆو ءبىر دە ءبىر سۇرانىس ءتۇ­سىرمەگەن. كەيىنگى ەكى جىلدا ءتو­تەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى رەسەيدەن تاعى دا 70 ارنايى تەحنيكا ساتىپ الادى. ءورت ءسون­دىرۋ ماشينەلەرىن شىعارۋدا كا­سى­بي شەبەرلىگى مەن تاجىريبەسى قا­لىپ­تاسقان قازاقستاندىق كا­سىپ­ور­ىن­دى مۇلدەم قۇر قال­دى­رۋدى ىڭ­عاي­سىز ساناعان بولسا كەرەك, بۇل كەزدە ون ەكى بىرلىك اگرور­رە­ماش­تىقتارعا بۇيىرادى, ايتەۋىر. مينيسترلىك تاراپىنان سۇرا­نىس­تىڭ مۇلدەم تومەندەۋى قا­زاق­ستاندىق كاسىپورىننىڭ قىز­مە­تىنە تەرىس اسەرىن تيگىزىپ, مۇن­داعى جۇمىسشىلار قىسقارتۋعا ۇشىرايدى. ۇجىم باسشىلارى ول­اردىڭ بىرقاتارىن ۇزاق مەرزىمدى اقىسىز دەمالىسقا شىعا­رۋ­عا ءماجبۇر بولادى. وسى ارادا اراجىگىن اجىراتىپ الاتىن تاعى ءبىر ماسەلە بار. ول مى­نان­داي. «ورالاگروررەمماش» اق ءوزى­نىڭ ون جىلدىق ماشينە قۇراس­تىرۋ تاجىريبەسىندە ءتيىستى جۇمىس كو­لەمىن تەك زاڭدى نەگىزدە, كون­كۋرس­قا قاتىسۋ ارقىلى الىپ كەلەدى. ال توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى رەسەي كاسىپورىندارىنا اتالعان جۇمىس كولەمىن ەشقانداي كونكۋرس وتكىزبەي-اق ءوزىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى «ءورت ءسوندىرۋشى» اق ارقىلى بەرۋدى ادەتكە اي­نالدىرعان كورىنەدى. بۇل ارادا مي­نيسترلىك باسشىلارى ءبىر عانا قۇ­جاتقا, 2008 جىلعى 31 جەل­توقسانداعى №1355 ساندى قا­زاقستان ۇكىمەتى قاۋلىسىنا ارقا سۇيەگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. ياعني, «ءورت ءسوندىرۋشى» اق جو­عارىدا اتالعان ءىستى اتقارۋعا, رەسەيدەن ءورت سوندىرەتىن تەحنيكالار ساتىپ الۋعا قۇقىلى, وكىلەتتى اكتسيونەرلىك قوعام رەتىندە اتالعان قاۋلى تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن. مىنە, مينيسترلىكتىڭ ۇستاپ وتىرعان  كوزىرى وسى كورىنەدى. «ورال اگروررەمماش» اق باسشىلارى ماسەلەنىڭ بىلايشا قويىلۋى, ياعني «ءورت ءسوندىرۋشى» اق-تىڭ اتالعان قاۋلى تىزبەسىنە ەنگىزىلۋى نەگىزسىز دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى, دەپ تۇجىرىم جاسايدى ولار. «ءورت ءسوندىرۋشى»  اق ءون­دىرىستىك ىستەرمەن اينالىسپاي­دى. سونىمەن بىرگە, ءورت ءسوندىرۋ تەح­نيكاسىن ءوندىرۋشى, جاساۋشى جانە قۇراستىرۋشى بولىپ تابىل­مايدى. ول تەك ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ماسىز ەتۋ جونىندە ەلدەگى كوم­پا­نيا­لار مەن ۇيىمدارعا قىز­مەت كور­سەتەتىن قۇرىلىم عانا. ءارى مۇنداي جاعدايدا «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جونىندەگى»  زاڭ دا ءسوز جوق بەلدەن باسىلادى. ءىس جۇزىندە سولاي بولىپ, «ءورت ءسوندىرۋشى» بۇل زاڭدى اينا­لىپ ءوتىپ كەتىپ تە ءجۇر. ۇكىمەت قاۋلىسىن بەتكە ۇستاپ رەسەيدەن ءورت سوندىرەتىن تەحنيكا­لار­دى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك العان توتەنشە جاعداي­لار مينيسترلىگى بۇل ءۇشىن كونكۋرس وتكىزبەگەندىكتەن, بيۋدجەت قارا­جاتى تەككە ىسىراپ بولماسىنا كىم كەپىل؟ قارا اقىلعا سالعاندا رەسەيلىكتەردىڭ سۇراعاندارىن بەرە سالۋ دەگەن ءسوز عوي بۇل. ال ولاردىڭ شەكتەن تىس استرونو­ميا­لىق باعا بەلگىلەۋى دە ابدەن مۇمكىن ەمەس پە؟  شەتەلدىك تاۋار ءون­دىرۋشىلەرمەن وسىلايشا تىكە بايلانىسقا شىعۋدىڭ تيىمدىلىگى نەدە؟ بۇل ساۋالدىڭ باسى اشىق تۇر. ءارى مۇنداي ۇستانىم وتاندىق تا­ۋار وندىرۋشىلەردى وگەيسىتۋ, تۇ­قىرتۋ بولىپ تابىلمايدى دەپ اي­تۋعا اۋزىمىز بارا قويار ما ەكەن؟ وسى ماقالانى جازۋعا قاجەتتى دەرەكتەردى سۇراتۋ بارىسىندا اگروررەمماشتىقتار تاعى ءبىر قي­سىنعا كەلە قويمايتىن ءجايتتىڭ با­سىن قىلتيتتى. تىركەمەلى اۆتو­تسيستەرناسى بار ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسىن جاساۋشىلاردىڭ قا­تا­رىندا بيىل ارقا توسىندەگى №811 زاۋىت تا اتالىپ وتىرعان كورىنەدى. ولار بۇعان دەيىن ءبىر دە ءبىر ءورت سوندىرەتىن ماشينە شى­عارىپ كورمەسە, مۇنداي داعدى ءمۇل­دەم قالىپتاسپاسا, وعان قا­لايشا تاڭقالماسسىڭ. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە اتالعان ءوندىرىس سا­لاسىندا مول تاجىريبەسى مەن كا­سىبي شەبەرلىگى قالىپتاسقان, تەحنولوگيالىق دەڭگەيى جوعارى «اگروررەمماش» زاۋىتى ۇجىمى­نىڭ مەملەكەتتىك سۇرانىستى انىق­تاۋ كەزىندە كەيىنگە ىسى­رىلىپ قالۋى, وگەيسىتىلۋى قاي قيسىنعا سىيادى ؟ بۇعان توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆلاديمير بوجكو نە دەر ەكەن؟ تەمىر قۇسايىن, ورال.