جەمقورلىق – ىندەت, جويۋ – مىندەت
بۇگىندە سۋدىڭ دا سۇراۋى كەلگەن ءتارىزدى. حالىق اۋىز سۋدىڭ تاپشىلىعىن سەزە باستادى. اۋرۋىن جاسىرعان ولەدى دەمەكشى, ءبىرقاتار ەلدى مەكەندەردە اۋىز سۋ مۇلدە جوق نەمەسە قاسقالداقتىڭ قانىنا اينالدى. ەلىمىزدىڭ قاي تۇكپىرىن الساڭىز دا اتويلاپ شىعا كەلەتىن اۋىز سۋ ماسەلەسىنىڭ جىر بولىپ ايتىلىپ كەلە جاتقانىنا دا ءبىراز ۋاقىت ءوتتى. بىراق ءومىر ءنارىنىڭ تاپشىلىعىن, زاردابىن تارتىپ وتىرعانداردىڭ ءحالى ءالى كۇنگە سول كۇيىندە قالعان سەكىلدى. بۇل تۋرالى كەشە «نۇر وتان» حدپ جانىنداعى جەمقورلىقپەن كۇرەس جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا باسا ايتىلدى. وندا الدىمەن 2002-2010 جىلدارعا ارنالعان «اۋىز سۋ» سالالىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جەمقورلىققا قارسى كۇرەس جۇمىسىنىڭ جاعدايى تالقىعا سالىندى. قوعامدىق كەڭەستىڭ اتىنا ساي مۇندا كوتەرىلگەن ماسەلە ءابدەن شەكتەن شىعىپ, حالىقتىڭ نارازىلىعىنا ۇشىراعاندىقتان, ونى جويۋدىڭ اقىرعى امالىنداي قارالاتىندىعى بەلگىلى. الايدا, وتىرىسقا قاتىسقان اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى كەلتىرگەن اقپاراتتا ءبارى جاقسى, قاراجات ءبولىنىپ, جۇمىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتقان كورىنەدى. ماسەلەن, اشم سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى «اۋىز سۋ» سالالىق باعدارلاماسى 2002 جىلى بەكىتىلدى دەيدى. وندا 3955 مىڭ ادامى بار 3636 اۋىلدىق ەلدى مەكەننىڭ سۋمەن قامتۋ جۇيەسىن جاقسارتۋ قاراستىرىلعان. وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا 195,03 ملرد.تەڭگە يەگەرىلىپ, 13288 شاقىرىم سۋ قۇبىرى مەن اۋىز سۋمەن قامتۋ جەلىلەرى سالىنعان. ءسويتىپ, 3449 اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قامتۋ جاقسارتىلعان كورىنەدى. بىراق كەڭەس وتىرىسىندا ءسويلەگەندەر جانە تەكسەرىلگەن ءىستىڭ دالەلدەرى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى وكىلدەرىنىڭ ايتقانى مەن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى ناقتى جاعدايدىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي ەكەندىگىن ايعاقتاپ بەردى. اسىرەسە, جۋرناليستىك زەرتتەۋ ناتيجەلەرى وڭتۇستىك, سولتۇستىك ايماقتاردىڭ بىرقاتار ەلدى مەكەندەرىندە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ءالى وتكىر كۇيىندە قالىپ وتىرعاندىعىن پاش ەتتى. ماسەلەن, وتىرىسقا ءتوراعالىق ەتۋشى جوعارىدا اتالعان قوعامدىق كەڭەس توراعاسى و.ءابدىكارىموۆتىڭ ايتۋىنشا, «اۋىز سۋ» باعدارلاماسىنا بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءبىراز بولىگى تالان-تاراجعا سالىنىپ, تىستەگەننىڭ اۋزىندا, ۇستاعاننىڭ قولىندا كەتكەندىگىن ايعاقتايتىن دەرەكتەر بار. بۇل تاعى دا مەملەكەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالماي وتىرعاندىعىن كورسەتەدى. وتكەن جىلى «اۋىز سۋ» باعدارلاماسىنا جاۋاپتى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى ريابتسەۆ جانە ونىڭ ەكى ورىنباسارى جەمقورلىققا جول بەرگەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. بىراق, ءبارىبىر بۇگىنگى تاڭدا ستاتيستيكا كورسەتىپ وتىرعانداي, اگروونەركاسىپ سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىق دەڭگەيى وتە جوعارى. دالىرەك ايتقاندا, وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جەمقورلىق كورسەتكىشى 13,6 پايىزعا ءوستى, دەيدى بايانداماشى. ەل ەكونوميكاسىنا قاۋىپ ءتوندىرەتىن جەمقورلىق ارەكەتتەردەن ارىلۋ – ۋاقىت تالابى. اسىرەسە, اۋىز سۋ ماسەلەسىندە مەملەكەت قارجىسىن جىمقىرعاندارمەن اياۋسىز كۇرەس جۇرگىزىلۋى كەرەك. ويتكەنى, ەلباسى ۇستىمىزدەگى جىلعى جولداۋىندا ەلىمىزدى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ – حالىق دەنساۋلىعىنىڭ كەپىلى ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. دەمەك, كەڭەس وتىرىسىندا ايتىلعانداي, بىرقاتار ەلدى مەكەندەردەگى حالىقتى اۋىز سۋدان قاعىپ وتىرعان كوررۋپتسيا, پاراقورلىق, بيۋروكراتيزم قوعامدى كەرى كەتىرەتىن كەسەل بولىپ تابىلادى. وتىرىستا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانە ونىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتى تاراپىنان جىبەرىلگەن كەمشىلىكتەر جان-جاقتى اتاپ كورسەتىلدى. سوعان وراي «اۋىز سۋ» باعدارلاماسى قىزمەتىنىڭ ناتيجەسى مەن تيىمدىلىگى تۇرعىندار كوڭىلىنەن شىعىپ وتىرعان جوق, دەيدى و.ابدىكارىموۆ. جالپى, ەڭ الدىمەن, جوبا باعدارلاماسىنا قارجى ءبولۋ كەزىندە كەلەڭسىزدىككە جول بەرىلگەن. بۇل تۇستا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار جەراستى سۋ كوزىن انىقتايتىن گەولوگيا كوميتەتىنىڭ كەلىسىمىنسىز جاسالعان با دەگەن سۇراق تۋىندايدى. سۋ جوق بولسا دا نەمەسە اۋىز سۋ ساپاسى بەلگىلەنگەن نورماعا ساي كەلمەسە دە مۇنداي ناتيجە بەرمەيتىن جوبالار سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ قولىنان ءوتىپ, ولاردى قارجىلاندىرۋعا رۇقسات بەرىلگەن كورىنەدى. ناتيجەسىندە بيۋدجەتتىڭ قىرۋار قارجىسى شىعىندالدى. سول سياقتى قۇرىلىستى باستاماس بۇرىن جەر استى سۋىن انىقتاۋدا مونيتورينگ ءجۇرگىزىلمەگەندىكتەن كەيبىر جەرلەردە ءبولىنگەن اقشا تەككە ىسىراپ بولعان. قاراما-قايشىلىقتار دا از ەمەس. ماسەلەن, ءتۇركىستانعا كەنتاۋدان ۇزىندىعى 40 شاقىرىم بولاتىن سۋ قۇبىرى تارتىلدى. بىراق, ول قۇبىردا سۋ جوق. تۇركىستاندا جەر استى سۋ قورى مول. ال ەندى سول مول سۋ كوزىنە بۇرعىلاۋ جۇرگىزەيىن دەسە, وعان رۇقسات بەرىلمەيدى. وتىرىستا ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتىندە ءبىر جۇيەنىڭ جوقتىعى بيۋدجەتتىڭ ءتيىمسىز جۇمسالۋىنا, سۋ قوندىرعىلارىنىڭ ساپاسىزدىعىنا اكەلىپ سوقتىرعانى ايتىلدى. ءسويتىپ, تالقىلاۋدىڭ ناتيجەسى بويىنشا ۇكىمەتكە ءتيىستى ۇسىنىستار قابىلداندى. الەكساندر تاسبولاتوۆ.
