ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى وسىنداي قۇرىلىمعا اينالىپ كەلەدى
كەشە ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىندە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ قاتىسۋىمەن كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسى بولىپ ءوتتى. وعان پارلامەنت دەپۋتاتتارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى مەن ۇكىمەتتىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى, بىرقاتار مينيسترلىكتەر مەن اگەنتتىكتەردىڭ باسشىلارى, وبلىس اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, اتالعان مينيسترلىكتىڭ جەتەكشى قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.
كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە نەگىزگى باياندامانى جاساعان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆا وتكەن جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا جوعارى دامۋ دەڭگەيىنە كوتەرىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. جىل ىشىندە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 7 پايىزدى قۇرادى. ەكونوميكانىڭ مۇنداي وسىمگە جەتۋىنە ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق ونىمدەرىنە دەگەن الەمدىك باعانىڭ كوتەرىلۋى, مەملەكەتتىڭ الەمدىك داعدارىس اسەرىن ەڭسەرۋ جونىندە دەر كەزىندە ءتيىستى شارالاردى قابىلداپ, وتاندىق كاسىپورىندار مەن حالىققا قولداۋ كورسەتۋى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ قولعا الىنۋى سەكىلدى باستى فاكتورلار اسەر ەتكەن.
مەملەكەت قولداعان جوعارىداعىداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ءوسىمى 18,4 پايىزدى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش تاۋ-كەن ونەركاسىبىندەگى ءوسىم دەڭگەيىنەن 3,5 ەسە ارتىق. الدىن-الا ەسەپتەۋلەرگە قاراعاندا ءوڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 2009 جىلعى 10,9 پايىزدان 2010 جىلى 11,7 پايىزعا ارتىپ وتىرعاندىعى بايقالادى. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ءوسۋدىڭ ەلباسى العا قويعان ماقساتقا سايكەس ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىلگەندىگىن كورسەتەدى.
ەكونوميكا قۇرىلىمىنداعى بۇل وزگەرىستەردى, ەڭ الدىمەن, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ العاشقى ناتيجەسى رەتىندە قاراستىرامىز. وتكەن جىلى جيىنى 800 ميلليارد تەڭگەگە باعالانىپ وتىرعان 152 يندۋستريالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ەڭ الدىمەن ەكونوميكانىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. جالپىلاي ايتقاندا, ەسەپتى جىل ىشىندە ەل ەكونوميكاسىنا 4,8 تريلليون تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى سالىندى. مۇنىڭ 45,9 پايىزى – كاسىپورىنداردىڭ ءوز قارجىلارى.
الەمدىك شيكىزات رىنوگىندا قالىپتاسقان قولايلى باعا, كەدەن وداعى ناتيجەسىندە ءوتكىزۋ رىنوگىنىڭ ايتارلىقتاي كەڭەيۋى جانە ونەركاسىپ سەكتورىنداعى ءوندىرىستىڭ ءوسۋى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ وسۋىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن. 2010 جىلى تاۋارلار ەكسپورتى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 32,5 پايىزعا ءوسىپ, 57,2 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. ال يمپورت 24 ميلليارد دوللاردى قۇراپ, 15,4 پايىزعا ازايا تۇسكەن. ساۋدا تەڭگەرىمىنىڭ سالدوسى 33,2 ميلليارد تەڭگە بولدى. بۇل 2009 جىلعى دەڭگەيدەن 2,2 ەسە جوعارى.
2010 جىلدىڭ باسىندا قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىن دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى قابىلدانعان بولاتىن. وندا دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى مەن باسىمدىقتارى ناقتى ايقىندالدى. بۇل الداعى ون جىلدىڭ ىشىندە بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دامۋ باعىتىنداعى جۇمىستارىن ۇيلەسىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
وسى قۇجاتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى بارلىق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ باعدارلامالارى مەن نەگىزگى قۇجاتتارىن ءبىر ىزگە سالۋ ءىشىن ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزدى. بۇگىنگى كۇنى 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپاردى ورىنداۋدىڭ ناقتى مەرزىمى, ونىڭ ءاربىر باعىتتارى بويىنشا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار ايقىندالعان. ناتيجەگە باعىتتالعان بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ وسى قۇجات نەگىزىندە ازىرلەنەتىن بولىپ ءجۇر.
مينيسترلىك وتكەن جىلعى ءوزىنىڭ جۇمىسىن 7 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىردى. ولار يندۋستريالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ مەن كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋ, بيزنەستىڭ الدىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ, اكىمشىلىك رەفورمانى جۇرگىزۋ, ەكونوميكالىق ينتەگراتسيالانۋ ماسەلەلەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە, كەدەن وداعىنىڭ, بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلۋدىڭ قاجەتتى قۇجاتتارىن ازىرلەۋ, وڭىرلىك دامۋدىڭ قۇجاتتارىن ازىرلەۋ جانە ولاردى جۇزگە اسىرۋدى ۇيلەستىرۋ جانە باسقا باعىتتار. جانار ايتجانوۆا ءوز بايانداماسىندا وسى باعىتتار بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستارعا جەكە-جەكە توقتالدى. ماسەلەن, بيزنەستىڭ جولىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ بويىنشا وسىعان دەيىن رۇقسات الۋ ءتيىستى بولىپ سانالاتىن 1015 ءۇردىستىڭ 311-ءى قىسقارتىلدى. وسى جونىندە ازىرلەنگەن زاڭ جوباسىندا 140 زاڭ اكتىلەرىنە, 130 زاڭ مەن 10 كودەكسكە وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلگەن. بۇل جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى جوق ەمەس. 2010 جىلى بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ بيزنەس ءجۇرگىزۋ جونىندەگى رەيتينگى بويىنشا قازاقستان ءوزىنىڭ بۇرىنعى ورنىنان 15 ورىنعا العا جىلجىدى. سونىڭ ىشىندە ەلىمىز كاسىپكەرلىك قىزمەت ءۇشىن نەعۇرلىم قولايلى جاعدايلار قالىپتاستىرىپ وتىرعان الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى 10 ەلدىڭ ىشىنەن ورىن الدى.
القا ماجىلىسىندە ءسوز العان «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى جاميليا بوپيەۆا ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق-كەڭىستىكتىك دامۋىنىڭ بولجامدى كەستەسى تۋرالى باياندادى. بۇل قۇجاتتا وڭىرلەردىڭ الەۋەتىن اشۋ, ولارداعى كاسىپكەرلىك قوزعالىستى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. ىشكى كوشى-قون ماسەلەلەرىن رەتتەۋ, ەلدەگى اگلومەراتسيالىق قالالاردى ايقىنداۋ ىسىنە كوپ كوڭىل بولىنگەن. استانا, الماتى, اقتوبە جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ ودان ءارى دامۋى جونىندە باعدارلامالار ازىرلەندى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى كەنجەعالي ساعاديەۆ ءوز سوزىندە ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتىندە بۇرىنعى قۇرىلىممەن سالىستىرعاندا كوپتەگەن وزگەرىستەر بار ەكەندىگىن, مينيسترلىك ءوز قىزمەتىن نەعۇرلىم ستراتەگيالىق ماقساتتارعا باعىتتاي, اسا ءىرى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن جوسپارلاردى دايىنداۋ ىسىنە ۇلەس قوسا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن ۇيلەستىرۋشى رولىنە يە بولا تۇسكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ەلباسى بىزگە الداعى ۋاقىتتا دۇرىس دامۋىمىز ءۇشىن قۋاتتى اقىل-وي ورتالىعى قاجەت دەپ ەدى. قازىرگى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتىنەن وسى باعىتتا وزىندىك ءبىر ۇمتىلىستى بايقايمىز. ەندىگى كەزەكتە مينيسترلىك ەكونوميكانى تەڭگەرمەلى دامىتۋدىڭ تۇبەگەيلى ماسەلەلەرىمەن نەعۇرلىم تەرەڭىرەك شۇعىلدانا تۇسكەنى ءجون بە دەيمىز. سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدى سۋمەن قامتۋدىڭ ۇلكەن پروبلەماسى بار. ورتا جانە شاعىن بيزنەسكە دە سەرپىلىس قاجەت. كادرلارمەن قامتۋ ءىسى ەكونوميكانىڭ العا باسۋىنا بايلانىستى بارعان سايىن وتكىر قويىلماق دەگەن پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى شەبن اككاي حانىم بيزنەس ءجۇرگىزۋدەگى اتالعان بانك زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, وسى باعىتتا قازاقستاننىڭ جەدەل العا باسا تۇسكەندىگىن ايتتى.
كەڭەيتىلگەن وتىرىستى ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ قورىتىندىلادى. كارىم قاجىمقان ۇلى ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جان باسىنا شاققانداعى كولەمى جونىنەن 9 مىڭ دوللارلىق بەلەسكە كوتەرىلگەندىگىن, مۇنداي كورسەتكىشكە بىزگە دەيىن الەمنىڭ 40 ەلى جەتە العاندىعىن, بىراق سولاردىڭ كوپشىلىگى بۇل بەلەستى ۇستاپ تۇرا الماي ارتىنان قايتا قۇلدىراعاندارىن ايتا كەلە, ەندىگى كەزەكتە ەل دامۋى ءوزىنىڭ نەعۇرلىم كۇردەلى كەزەڭىنە كەلىپ كىرگەندىگىن, مۇنداي جاعدايدا نەگىزگى ماسەلەنى ادام فاكتورىنىڭ دامۋى شەشەتىندىگىنە توقتالدى. ەلىمىزدە ءبىلىم, دەنساۋلىق ماسەلەلەرىنىڭ الدىعا قويىلۋىنىڭ ءبىر سەبەبى وسىدان. وعان ەندى ينفراقۇرىلىمدىق, ينستيتۋتتىق دامۋ ماسەلەلەرىن قوسىپ, ءبارىن دە ۇيلەسىمدى, جان-جاقتى جۇرگىزۋىمىز كەرەك. دامۋدىڭ قازىرگى دەڭگەيىن سوندا عانا جۇيەلى ۇستاپ تۇرا الامىز. مىنە وسى ماسەلەدە, ۇكىمەت باسشىسى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنە ۇلكەن جۇك ارتىلاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. مينيسترلىك جۇمىسىندا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە توقتاپ قالۋ بولماۋى ءتيىس. وسى باعىتتا ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلىكتىڭ الدىنا ەلىمىزدەگى قۇرىلىمدىق-ينستيتۋتتىق رەفورمانى, اكىمشىلىك رەفورمانى ودان ءارى تەرەڭدەتۋدى, وڭىرلىك دامۋ ماسەلەسىنە بارىنشا ءمان بەرۋدى تاپسىردى.
ۇكىمەت باسشىسى ءوز سوزىندە وتكەن جىلى بۇل مينيسترلىكتىڭ كەدەن وداعىن قۇرىپ, دامىتۋ ماسەلەسىندە ۇلكەن جۇمىستار ءجۇرگىزگەندىگىن ايتىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستار ودان ءارى جالعاساتىندىعىن جەتكىزدى.
سۇڭعات ءالىپباي.
كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە نەگىزگى باياندامانى جاساعان ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى جانار ايتجانوۆا وتكەن جىلى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ الدىنداعى جىلمەن سالىستىرعاندا جوعارى دامۋ دەڭگەيىنە كوتەرىلگەندىگىن اتاپ كورسەتتى. جىل ىشىندە ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى 7 پايىزدى قۇرادى. ەكونوميكانىڭ مۇنداي وسىمگە جەتۋىنە ەلىمىزدىڭ نەگىزگى ەكسپورتتىق ونىمدەرىنە دەگەن الەمدىك باعانىڭ كوتەرىلۋى, مەملەكەتتىڭ الەمدىك داعدارىس اسەرىن ەڭسەرۋ جونىندە دەر كەزىندە ءتيىستى شارالاردى قابىلداپ, وتاندىق كاسىپورىندار مەن حالىققا قولداۋ كورسەتۋى, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ قولعا الىنۋى سەكىلدى باستى فاكتورلار اسەر ەتكەن.
مەملەكەت قولداعان جوعارىداعىداي شارالاردىڭ ناتيجەسىندە وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ءوسىمى 18,4 پايىزدى قۇراپ وتىر. بۇل كورسەتكىش تاۋ-كەن ونەركاسىبىندەگى ءوسىم دەڭگەيىنەن 3,5 ەسە ارتىق. الدىن-الا ەسەپتەۋلەرگە قاراعاندا ءوڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 2009 جىلعى 10,9 پايىزدان 2010 جىلى 11,7 پايىزعا ارتىپ وتىرعاندىعى بايقالادى. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى قازاقستان ەكونوميكاسىنداعى ءوسۋدىڭ ەلباسى العا قويعان ماقساتقا سايكەس ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىلگەندىگىن كورسەتەدى.
ەكونوميكا قۇرىلىمىنداعى بۇل وزگەرىستەردى, ەڭ الدىمەن, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ العاشقى ناتيجەسى رەتىندە قاراستىرامىز. وتكەن جىلى جيىنى 800 ميلليارد تەڭگەگە باعالانىپ وتىرعان 152 يندۋستريالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ەڭ الدىمەن ەكونوميكانىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگىن كوتەرۋگە مۇمكىندىك بەردى. جالپىلاي ايتقاندا, ەسەپتى جىل ىشىندە ەل ەكونوميكاسىنا 4,8 تريلليون تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى سالىندى. مۇنىڭ 45,9 پايىزى – كاسىپورىنداردىڭ ءوز قارجىلارى.
الەمدىك شيكىزات رىنوگىندا قالىپتاسقان قولايلى باعا, كەدەن وداعى ناتيجەسىندە ءوتكىزۋ رىنوگىنىڭ ايتارلىقتاي كەڭەيۋى جانە ونەركاسىپ سەكتورىنداعى ءوندىرىستىڭ ءوسۋى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ وسۋىنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتكەن. 2010 جىلى تاۋارلار ەكسپورتى 2009 جىلمەن سالىستىرعاندا 32,5 پايىزعا ءوسىپ, 57,2 ميلليارد دوللاردى قۇراعان. ال يمپورت 24 ميلليارد دوللاردى قۇراپ, 15,4 پايىزعا ازايا تۇسكەن. ساۋدا تەڭگەرىمىنىڭ سالدوسى 33,2 ميلليارد تەڭگە بولدى. بۇل 2009 جىلعى دەڭگەيدەن 2,2 ەسە جوعارى.
2010 جىلدىڭ باسىندا قازاقستاننىڭ 2020 جىلعا دەيىن دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق جوسپارى قابىلدانعان بولاتىن. وندا دامۋدىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارى مەن باسىمدىقتارى ناقتى ايقىندالدى. بۇل الداعى ون جىلدىڭ ىشىندە بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ دامۋ باعىتىنداعى جۇمىستارىن ۇيلەسىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
وسى قۇجاتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگى بارلىق ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ باعدارلامالارى مەن نەگىزگى قۇجاتتارىن ءبىر ىزگە سالۋ ءىشىن ۇلكەن جۇمىستار جۇرگىزدى. بۇگىنگى كۇنى 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپاردى ورىنداۋدىڭ ناقتى مەرزىمى, ونىڭ ءاربىر باعىتتارى بويىنشا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار ايقىندالعان. ناتيجەگە باعىتتالعان بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ وسى قۇجات نەگىزىندە ازىرلەنەتىن بولىپ ءجۇر.
مينيسترلىك وتكەن جىلعى ءوزىنىڭ جۇمىسىن 7 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىردى. ولار يندۋستريالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ مەن كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋ, بيزنەستىڭ الدىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ, اكىمشىلىك رەفورمانى جۇرگىزۋ, ەكونوميكالىق ينتەگراتسيالانۋ ماسەلەلەرىنىڭ, سونىڭ ىشىندە, كەدەن وداعىنىڭ, بۇكىلالەمدىك ساۋدا ۇيىمىنا قوسىلۋدىڭ قاجەتتى قۇجاتتارىن ازىرلەۋ, وڭىرلىك دامۋدىڭ قۇجاتتارىن ازىرلەۋ جانە ولاردى جۇزگە اسىرۋدى ۇيلەستىرۋ جانە باسقا باعىتتار. جانار ايتجانوۆا ءوز بايانداماسىندا وسى باعىتتار بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستارعا جەكە-جەكە توقتالدى. ماسەلەن, بيزنەستىڭ جولىنداعى اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى ازايتۋ بويىنشا وسىعان دەيىن رۇقسات الۋ ءتيىستى بولىپ سانالاتىن 1015 ءۇردىستىڭ 311-ءى قىسقارتىلدى. وسى جونىندە ازىرلەنگەن زاڭ جوباسىندا 140 زاڭ اكتىلەرىنە, 130 زاڭ مەن 10 كودەكسكە وزگەرىستەر مەن تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ كوزدەلگەن. بۇل جۇمىستاردىڭ ناتيجەسى جوق ەمەس. 2010 جىلى بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ بيزنەس ءجۇرگىزۋ جونىندەگى رەيتينگى بويىنشا قازاقستان ءوزىنىڭ بۇرىنعى ورنىنان 15 ورىنعا العا جىلجىدى. سونىڭ ىشىندە ەلىمىز كاسىپكەرلىك قىزمەت ءۇشىن نەعۇرلىم قولايلى جاعدايلار قالىپتاستىرىپ وتىرعان الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى 10 ەلدىڭ ىشىنەن ورىن الدى.
القا ماجىلىسىندە ءسوز العان «ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى جاميليا بوپيەۆا ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق-كەڭىستىكتىك دامۋىنىڭ بولجامدى كەستەسى تۋرالى باياندادى. بۇل قۇجاتتا وڭىرلەردىڭ الەۋەتىن اشۋ, ولارداعى كاسىپكەرلىك قوزعالىستى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. ىشكى كوشى-قون ماسەلەلەرىن رەتتەۋ, ەلدەگى اگلومەراتسيالىق قالالاردى ايقىنداۋ ىسىنە كوپ كوڭىل بولىنگەن. استانا, الماتى, اقتوبە جانە شىمكەنت قالالارىنىڭ ودان ءارى دامۋى جونىندە باعدارلامالار ازىرلەندى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى كەنجەعالي ساعاديەۆ ءوز سوزىندە ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتىندە بۇرىنعى قۇرىلىممەن سالىستىرعاندا كوپتەگەن وزگەرىستەر بار ەكەندىگىن, مينيسترلىك ءوز قىزمەتىن نەعۇرلىم ستراتەگيالىق ماقساتتارعا باعىتتاي, اسا ءىرى مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن جوسپارلاردى دايىنداۋ ىسىنە ۇلەس قوسا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىن ۇيلەستىرۋشى رولىنە يە بولا تۇسكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ەلباسى بىزگە الداعى ۋاقىتتا دۇرىس دامۋىمىز ءۇشىن قۋاتتى اقىل-وي ورتالىعى قاجەت دەپ ەدى. قازىرگى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ قىزمەتىنەن وسى باعىتتا وزىندىك ءبىر ۇمتىلىستى بايقايمىز. ەندىگى كەزەكتە مينيسترلىك ەكونوميكانى تەڭگەرمەلى دامىتۋدىڭ تۇبەگەيلى ماسەلەلەرىمەن نەعۇرلىم تەرەڭىرەك شۇعىلدانا تۇسكەنى ءجون بە دەيمىز. سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدى سۋمەن قامتۋدىڭ ۇلكەن پروبلەماسى بار. ورتا جانە شاعىن بيزنەسكە دە سەرپىلىس قاجەت. كادرلارمەن قامتۋ ءىسى ەكونوميكانىڭ العا باسۋىنا بايلانىستى بارعان سايىن وتكىر قويىلماق دەگەن پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى شەبن اككاي حانىم بيزنەس ءجۇرگىزۋدەگى اتالعان بانك زەرتتەۋلەرىنە سۇيەنە وتىرىپ, وسى باعىتتا قازاقستاننىڭ جەدەل العا باسا تۇسكەندىگىن ايتتى.
كەڭەيتىلگەن وتىرىستى ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ قورىتىندىلادى. كارىم قاجىمقان ۇلى ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جان باسىنا شاققانداعى كولەمى جونىنەن 9 مىڭ دوللارلىق بەلەسكە كوتەرىلگەندىگىن, مۇنداي كورسەتكىشكە بىزگە دەيىن الەمنىڭ 40 ەلى جەتە العاندىعىن, بىراق سولاردىڭ كوپشىلىگى بۇل بەلەستى ۇستاپ تۇرا الماي ارتىنان قايتا قۇلدىراعاندارىن ايتا كەلە, ەندىگى كەزەكتە ەل دامۋى ءوزىنىڭ نەعۇرلىم كۇردەلى كەزەڭىنە كەلىپ كىرگەندىگىن, مۇنداي جاعدايدا نەگىزگى ماسەلەنى ادام فاكتورىنىڭ دامۋى شەشەتىندىگىنە توقتالدى. ەلىمىزدە ءبىلىم, دەنساۋلىق ماسەلەلەرىنىڭ الدىعا قويىلۋىنىڭ ءبىر سەبەبى وسىدان. وعان ەندى ينفراقۇرىلىمدىق, ينستيتۋتتىق دامۋ ماسەلەلەرىن قوسىپ, ءبارىن دە ۇيلەسىمدى, جان-جاقتى جۇرگىزۋىمىز كەرەك. دامۋدىڭ قازىرگى دەڭگەيىن سوندا عانا جۇيەلى ۇستاپ تۇرا الامىز. مىنە وسى ماسەلەدە, ۇكىمەت باسشىسى ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنە ۇلكەن جۇك ارتىلاتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. مينيسترلىك جۇمىسىندا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە توقتاپ قالۋ بولماۋى ءتيىس. وسى باعىتتا ۇكىمەت باسشىسى مينيسترلىكتىڭ الدىنا ەلىمىزدەگى قۇرىلىمدىق-ينستيتۋتتىق رەفورمانى, اكىمشىلىك رەفورمانى ودان ءارى تەرەڭدەتۋدى, وڭىرلىك دامۋ ماسەلەسىنە بارىنشا ءمان بەرۋدى تاپسىردى.
ۇكىمەت باسشىسى ءوز سوزىندە وتكەن جىلى بۇل مينيسترلىكتىڭ كەدەن وداعىن قۇرىپ, دامىتۋ ماسەلەسىندە ۇلكەن جۇمىستار ءجۇرگىزگەندىگىن ايتىپ, وسى باعىتتاعى جۇمىستار ودان ءارى جالعاساتىندىعىن جەتكىزدى.
سۇڭعات ءالىپباي.
