كەلىسىپ پىشكەن تون كەلتە بولماس

* سايت ءسوزى «كەلىسىپ ءپىش­كەن تون كەلتە بولماس» دەگەن دا­نا حالقىمىز قاشاندا ىمىرالاسىپ, كەلىسە وتىرا باستاعان ءاربىر ىستە ءبىر قايىر بار دەيدى. الايدا, قازىرگى قوعامدا قابىرعاسىمەن كەڭەسىپ, جان-جاعىمەن ساناسىپ بارىپ ءىس جاسايتىندار از. اسىرەسە, باسشىلىق تاراپىنان «ءوزىم بي, ءوزىم قوجا» دەگەن ءسوز كوپ ايتىلىپ, زاڭعا قايشى ءىس-ارەكەتتەرى بايقالىپ قالادى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە ءتىل ساياساتى ءالى دە بولسا اقساپ كەلەدى. انا تىلىمىزگە دەگەن بەتبۇرىس بۇگىنگى قوعامدا انىق بايقالا بەرمەيدى. باس باسىلىمنىڭ ءتىلشىسى سەيفوللا شايىنعازىنىڭ «ءسوز بەن ءبوز» دەگەن ماقالاسى گازەتىمىزدىڭ 14 ماۋسىم كۇنىندە جارىق كورگەن بولاتىن. وندا اۆتور انا ءتىلىمىزدىڭ شۇبارلانعان تۇسىن اشىنا جازعان. ناقتى مىسالداردى نەگىزگە الا وتىرىپ, قازاق ءتىلىن «اتالا» ەتىپ جۇرگەندەردى سىنعا الادى. گازەتىمىزدىڭ 23 ماۋسىم كۇنگى سانىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىمىز تەمىر قۇسايىننىڭ «بەت قاراتپايتىن اپپارات باسشىسى» تاقىرىبىنداعى ماقالاسى جاريالاندى. وندا كازتالوۆ اۋدانى اكىمى اپپاراتى باسشىسىنىڭ جۇمىس ۋاقىتىندا ىشىمدىك ءىشىپ جۇرەتىنى, ەتيكانى ساقتامايتىنى ايتىلعان. وسى ورايدا, وبلىستىق تارتىپتىك كەڭەس مۇشەلەرى اتالعان باسشىنىڭ ءىس-ارەكەتى ادەپ كودەكسىندە كورسەتىلگەن ەرەجەلەرگە ساي بولماسا دا, ناقتى ايعاقتىڭ جوقتىعىنان ەشقانداي جازا قولدانا الماعانىن العا تارتۋدا. ءبىز بۇگىن وقىرمان نازارىن ەرەكشە اۋدارعان وسى ەكى ماقالاعا وراي تۇسكەن پىكىرلەردى جاريالاپ وتىرمىز. «ءسوز بەن ءبوز» سەيفوللا شايىنعازى. (14 ماۋسىم, 2016 جىل) جاناشىر وقىرمان كەرەمەت ماقالا. شىنىندا دا ويلاناتىن جايت. بۇل سە­كىلدى ورەسكەلدىكتەر ءورىپ ءجۇر. ءتىلىمىز شۇبارلانىپ, ءسوزىمىز بۇرمالانىپ بارا جاتىر. اۆ­تور­دىڭ قارا­پايىم مىسالدار ارقىلى وسى كەلەڭ­سىزدىكتەردى تىزبەكتەگەنى ۇنادى. جانسۇلتان يبرايموۆ شىنىمەن دە كەيدە كوشەدەگى قازاقشا جارنامالاردىڭ ماعى­ناسىن تۇسىنبەيسىڭ. وسىنىڭ ءبəرىن تەكسەرىپ, قاداعالايتىن ادامدار بار ما ەكەن؟ ورازالى الىمعازين قازىرگى كەزەڭدە اياق باسقان سايىن كوشەدەگى جارنامالاردىڭ قاتە جازىلىپ جاتاتىنى, ولار­دىڭ اۋىزەكى انا تىلىمىزگە ءتاجى­مالانىپ جاتقانى, اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ورىسشا سوزدەردى قىستىرىپ جىبەرەتىنى وكىنىشتى. وسى ورايدا, ماقالادا كوتەرىلىپ وتىرعان ماسەلە وتە ورىندى دەپ ەسەپتەيمىن. نۇرعوجا ۇلى بالعا مەن بۇل كىسىنىڭ ءار كەزەڭدە جازىپ جۇرگەن ماقالالارىن ىقىلاسپەن وقىپ جۇرەمىن. ءوزىنىڭ ماقالالارىندا تاربيەلىك ءمانى بار ماسەلەلەردى كوتەرىپ وتىرادى. بۇگىنگى ءتىل تاعدىرىنا قاتىستى ايتىپ وتىرعانى دا كوپشىلىك وقىرمان كوڭىلىندە جۇرگەن ويلار. اقىلبەك شاياحمەت تەلەديدار اۋىزەكى سويلەۋ ءستيلىن قولدانامىز نەمەسە جۇل­دىز­سىماقتاردى جۇرگىزۋشى قى­لامىز دەگەن جەلەۋمەن ءتى­لىمىزدى ءبۇلدىرىپ جاتقانى راس. مىسالى, سپورت حابارلارىن جۇرگىزەتىن كوممەنتاتور: «بۇگىن فۋتبول چەمپيوناتىنىڭ اقتىق ويىنى», دەيدى. اقتىق دەگەن اقىرەت, سوڭعى ساپار دەگەن ۇعىم عوي. نەمەسە اسىرەلەپ سويلەيمىن دەپ «تەڭبىل دوپ توردا تۋلاپ جاتتى» دەيدى. دوپ تورعا تۇسكەن بالىق ەمەس قوي. جازيرا «جۇمىسشى توپ» پەن «جۇمىس توبىنىڭ» اراجىگىن ادەمى-اق اجىراتىپتى اۆتور. بارەكەلدى! پانابەك «ايتا-ايتا التايدى, جا­مال اپاي قارتايدى» دەۋشى مە ەدى؟ جالپى, ءتىل ماسەلەسى ءبىزدىڭ قوعامدا قاي كەزدە دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. وسىلايشا ول ءوزىنىڭ وزەكتىلىگى مەن ومىرشەڭدىگىن دە كورسەتىپ كەلەدى. قارعا تامىرلى قالىڭ قازاقتىڭ تۇقىمى بار كەزدە, قازاق ءتىلى ولمەك ەمەس. «بەت قاراتپايتىن اپپارات باسشىسى» تەمىر قۇسايىن. (23 ماۋسىم, 2016 جىل) ەركىن باسشىلار الىستى بولجاي ءبىلۋى ءتيىس. ءبىر شەشىمگە كەلەر ال­­دىندا جەتى ولشەپ بارىپ قانا ۇيعارىم جاساۋى قاجەت. اتا-بابامىز «ءۇش كۇندىگىن وي­لاماعان ەركەكتەن بەز» دەپ بەكەرگە ايتپاسا كەرەك. ءبىز قازىر ءبىر كۇنمەن عانا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان سياقتىمىز. عابيت كەيبىر اۋىل باسشىلارى ءوزىن «قۇدايداي» سانايتىنىن بۇگىن عانا بىلدىك دەپ ايتا المايمىز. وسىنداي كەزەڭدە باسشىلاردى ورنىنا قوياتىن سىن دا شىن ماقالالار جيىرەك جاريالانسا, «ەگەمەن قازاقستان» دا ءوز بەدەلىن حالىق اراسىندا ارتتىرا بەرەر دەپ ويلايمىن. يلانشى حالىقتىڭ اتقارۋشى بيلىككە دەگەن سەنىمىنە داق تۇسىرەتىن ماسقارا عوي بۇل. قاراۋىنداعى مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ مۇن­دايىن كازتالوۆ اۋدانىنىڭ اكىمى بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس. كاز­تالوۆتىق شەنەۋنىكتىڭ «سىيىنعانىنان سۇيەنگەنى كۇشتى» دەپ ايتۋىما دالەلىم جوق, بىراق قىلىعى سوندايلاردان دا اسىپ كەتتى ەمەس پە؟ شىڭعىسحان, سەمەي «بۇل ارادا ءبىز كىنانى اپپارات باسشىسىنان ەمەس, اۋدان اكىمىنەن ىزدەگەنىمىز ءجون. ويتكەنى, اۋدان اكىمى نۇرلانبەك قايىر وعان دۇرىس تالاپ قويسا, بەردەنوۆ مۇنداي لاس ارەكەتكە بارماعان بولار ەدى. ماڭعىستاۋ جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ مۇنداي ءىس-قيمىلدارى تۇتاستاي مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىنە كو­لەڭكە ءتۇسىرۋى مۇمكىن. ۇلكەندى-كىشىلى قىزمەتتى əكەسىنەن قالعان مۇراداي كورەتىن وركوكىرەك باسشىلار حالىق پەن بيلىك اراسىن قاشىقتاتپاسا, جاقىنداتپايدى. ەڭ دۇرىسى – اۋىزى لاس, ءوزىم­شىل مۇنداي شەنەۋنىكتەردى ات­قارۋ ورگاندارى قىزمەتىنە جاقىنداتپاۋ. بولاشاق مەملەكەتتىك قىزمەتكە قا­بىل­­داۋ كونكۋرس ارقىلى ءجۇر­گى­زىلگەنىمەن, əر لاۋازىمعا باس­شىلاردىڭ ىڭعايلاعان ءوز كانديداتۋرالارى بولادى. كون­كۋرستىڭ تەك اتى عانا, شارتتى تۇردە كوز الداۋ ءۇشىن وتكىزىلەتى­نى جاسىرىن ەمەس. وسىنداي رەتپەن اپپارات باسشىسىن قىزمەتكە تاعايىنداعان اۋدان əكىمى دە ونىڭ ءتəرتىبى ءۇشىن جاۋاپتى. جاقسىلىق وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتا­رىنا قوسىلۋ ءۇشىن بارىن سالىپ جۇرگەندەر بار. شىركىن-اي, ءوز الدىمىزعا ەل بولعالى قانشاما جىلدىڭ كولەمى بولدى. وسىنداي پاسىق قىلىقتارىمىزدى قاشان قويار ەكەنبىز؟ جاقسىلىق ۋاقىت وتە كەلە مۇنداي باس­­­­شى­­لاردان دا قۇتىلارمىز. ەس­كىنىڭ قالدىعىنداي, وسەمىن دەگەن ءبىلىمدى ازاماتتارعا كەدەرگى كەلتىرەتىنى وكىشتى.