كەمەڭگەرلىكتىڭ كەمەل كورىنىسى

وتانداستارىمىز ەلباسى شەشىمىن وسىلاي باعالاپ وتىر

حالىقتىڭ نيەتى – ەلباسىنا دەگەن ۇلكەن سەنىمى

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاۋەل­سىز­دىك العالى بەرگى جۇرگىزگەن رەفورمالارى ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. ەلىمىز الدىڭعى قاتارلى ەلدەر ساناتىنا قوسىلدى. 1997 جىلعى حالىققا ار­ناعان العاشقى جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى: «2030 جىلى ءبىزدىڭ ۇر­پاق­تارىمىز بۇدان بىلاي الەمدىك وقيعالاردىڭ قالتارىسىندا قا­لىپ قويمايتىن ەلدە ءومىر سۇرەتىن بولادى», دەگەن ەدى. بۇعان كەزىندە كۇمان كەلتىرگەندەر دە بولدى. بىراق ءبىز بۇل ماقساتىمىزعا 33 جىلدا ەمەس, ءبىر مۇشەل جاستىڭ ءوزىن­دە جەتتىك. بۇعان دالەل – 56 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى مەن حا­لىق­ارالىق ۇيىمداردىڭ باسشى­لا­رىنىڭ قاتىسۋىمەن استانادا وتكەن ەقىۇ ءسامميتى. وعان دالەل – رەسپۋبليكا­مىز­دىڭ بارلىق وڭىرلەرىندەگى قازىرگى تالاپتارعا ساي سالىنعان مەكتەپتەر مەن بالاباقشالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارى, تۇرعىن ۇيلەر مەن كوپتەگەن ينفراقۇرىلىمدار. وعان دالەل – حالىقتىڭ جالاقى­لارى­نىڭ كوتەرىلۋى مەن زەينەت­اقى, جاردەماقىلاردىڭ ءوسۋى. وعان دالەل – ۇدەمەلى يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلاما­نىڭ قابىلدانۋى جانە العاشقى جىل­دىڭ وزىندە 152 ينۆەستيتسيا­لىق جوبانىڭ ىسكە اسۋى. وعان دالەل – ەلىمىزدەگى بار­لىق ەتنوستاردىڭ اۋىزبىرشىلىكتە, تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى. وعان دالەل – ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستاندى جانە قازاق حالقىن دۇنيە جۇزىنە تانىتۋى. وعان دالەل – 1994 جىلى جان باسىنا شاققاندا ءىجو 700 دوللار بولسا, ۇستىمىزدەگى جىلى ول كورسەتكىش 9000 دوللاردى قۇراپ وتىرعانى. مۇنداي جەتىستىككە الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى جەتپەگەن. وعان دالەل – ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆى 60 ملرد. دوللارعا جەتكەنى جانە شەتەلدەن كەلگەن ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 120 ملرد. دوللار بولعا­نى. بۇگىنگى تاڭدا الەمنىڭ 126 ەلىنە 200-دەن استام ءونىم ءتۇرىن ەكسپورتتاۋدامىز. وسىنداي جەتىستىكتەرگە جەتكىزگەن ەلباسىن حالقى قۇرمەت­تەپ, جۇرت الدىنداعى اڭساعان ارمانىن ورىنداسىن دەپ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ماقساتىندا رەفەرەندۋم وتكىزۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى. باستاماشى توپتىڭ وسى ۇسىنىسىن قازاقستان پارلامەنتى, ساياسي پارتيالار مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ءبىراۋىزدان قول­دا­د­ى. ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى دا ءتۇ­گەلگە جۋىق جۇرەكجاردى پىكىرلەرىن جەتكىزدى. پارلامەنت ءوز وكى­لەت­تىلىگىن پايدالانىپ زاڭ قابىل­دادى. الايدا, ەلباسى كورەگەندىك شەشىم قابىلداپ, زايىرلى, قۇ­قىق­تىق مەملەكەتتىڭ باسشىسى رە­تىندە رەفەرەندۋمنان باس تار­تىپ, سايلاۋعا تۇسەتىنىن ءمالىم­دە­دى. ەلباسى قاشاندا حالقىمەن بىرگە. وعان دالەل كۇنى كەشە رەفەرەندۋم وتكىزۋگە ءوز ەرىكتەرىمەن قول قويعان 5 ميلليوننان استام تۇرعىننىڭ قولداۋى دەر ەدىم. حالىقتىڭ نيەتى – ەلباسىنا دەگەن ۇلكەن سەنىمى, كەلەشەگىن تەك نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ العا قويعان ماقساتتارىنىڭ ورىن­داۋى­نان كۇتەتىندىگى. الداعى ۋا­قىت­تا دا حالىق ءبىر اۋىزدان پرەزيدەنتىمىزدى قولدايتىنىنا سەنىمدىمىن. 31 قاڭتار كۇنى ەلباسى حال­قى­نا ۇندەۋ جولداۋىنىڭ ارقاسىندا بىرنەشە ءتۇيىندى ماسەلەنى قاتار شەشىپ وتىر. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ ىقىلا­سى­نا ايرىقشا قۇرمەت ءبىلدىردى جانە اتا زاڭدى ارداقتاۋدىڭ ۇلگىسىن كورسەتتى, دەموكراتيالىق قاعيدات­تارعا ادالدىعىن, بۇكىل وركە­نيەت­تى الەم ۇستاناتىن قۇندىلىق­تار­عا قۇرمەتپەن قارايتىنىن انىق جەتكىزدى. وسى ماقساتتا ەلباسى­مىز ءوزىنىڭ زاڭدى پرەزيدەنتتىك وكى­لەتتىگىن ءوز ەركىمەن ەكى جىل­عا شەگەرۋگە بارىپ وتىر. مەملەكەتتىك ماڭىزى زور ماسەلەنى شەشۋ قاشاندا وڭايعا سوقپايتىنى بەلگىلى. شىن مانىندە كونستيتۋ­تسيا­لىق كەڭەس ولقىلىقتاردى اتا­عانمەن, وسى ماسەلەدە رە­فەرەندۋمدى وتكىزۋگە بولمايدى دەپ كەسىپ ايتقان جوق. پرەزيدەنتىمىز ءۇشىن بارىنەن بۇرىن ەلدىڭ ەرتەڭگى كەلبەتى, ازاماتتارى­مىز­دى كونستيتۋتسيانى بەرىك ۇستانۋعا تاربيەلەۋ اسا قىمبات بولىپ وتىرعانىن بايقادىق. تولعاقتى ويدىڭ توقتامىن جاساعان ەلباسى پارلامەنتكە «قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونس­تيتۋتسياسىنا تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ زاڭىنىڭ جوباسىن ۇسىندى. ول زاڭ جوباسىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن تاعايىنداۋ مەن وتكىزۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق ال­عىشارتتارىن بەلگىلەيتىنى قا­راس­تىرىلعان. پارلامەنت پالاتا­لا­رىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىعا ءتۇستى, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى وقىلىمدا قارالدى. وسى زاڭدى پارلامەنت قابىلدادى. ءسويتىپ, سەنات پەن ءماجىلىس قاي كەزدەگى ساياسي سىندارلى جاعدايلارعا دا بەيىمدەلىپ, جۇمىس ىستەي الاتىنىن دالەلدەپ وتىر. 2 اقپان كۇنى مەملەكەت باس­شى­سى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­زيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس ساي­لاۋىن تاعايىنداۋعا جانە كونس­تيتۋ­تسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ پەن مەرزىمدە وتكىزۋگە با­عىتتالعان «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا تولىق­تىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. ەل پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ­تىڭ: «مەن قازاقستان حالقىن مادەنيەتتى, ءبىلىمدى, دەنساۋلىق­تارى مىقتى, الەم حالىقتارى ساناساتىن ازاماتتار بولسا ەكەن دەپ ارماندايمىن», دەگەن ءسوزى بار. وسىنداي ويدان ءوربيتىن ەلباسى­نىڭ حالقىنا ارناعان جۇرەكجاردى جانە ءبىر ءسوزى جادىمىزدا. ول: «مەن بارلىق عۇمىرىمدا مەملەكەت مۇددەسى ءۇشىن, ەل يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتتىم», – دەدى. وسىدان ارتىق قانداي باقىت كەرەك؟!

وستەمىر بەكتورەەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.

* * *

ادالدىقتىڭ اكەسى دە اتاسى

قازاقتا اكە دەگەن, اتا دەگەن ەكى ءسوز بار. ءبىرىنسىز ەكىنشىسى بولمايتىن, ءبىرىن ايتپاساڭ, ەكىنشىسى دە ايتىلمايتىن, ماعىناسى اشىلمايتىن ەگىز ۇعىم. 75-تەن اسقان اقساقال رەتىندە مەن دەمو­كراتيالىق جولمەن سايلانعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەل مۇددەسىنە, ادىلەت ۇردىستەرىنە قالت­قىسىز بەرىلگەندىگىن ادالدىق اتاۋلىنىڭ اكەسى دەپ تە, اتاسى دەپ تە باعالار ەدىم. سوعان قاراپ مەن وسى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى تەك قانا تازا شىنايى ادالدىقتان سومدالىپ سوعىلعان, ادالدىقتىڭ تۋرا وزىنەن جارا­تىلعان با دەپ قالامىن. وتكەندى وي كوزىمەن شولىپ وتەيىكشى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ  20 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرمىز. وسى ۋاقىت ىشىندە ەل ءومىرى ءتۇرلى وقيعالارعا تولى بولدى.  ول وقيعالاردىڭ باس قاتىرعان قيىنى دا از بولماعان ەكەن. سونداي قيىن ساتتەردە ەل­باسىمىزدىڭ سارابدال ساياساتى, الىستى بولجايتىن ءبىرتۋار كورە­گەندىگى ەلىمىزدى دۇرىس جولعا سالىپ, بيىكتەردىڭ ەڭ بيىگىنە باستاپ وتىردى. قازاقستاندى مەكەندەگەن سان ۇلىستىڭ  وكىلى ەلبا­سىمىزدىڭ كەمەڭگەرلىگىن كوزبەن كورىپ, باستارىپ ءيىپ, سوڭىنان ەرۋمەن, قالتقىسىز كوڭىلمەن تاعزىم ەتۋمەن كەلەدى. كادىمگى پەندەشىلىك تۇرعىدان قاراعاندا, ءبىزدىڭ قازاقستان سياق­تى كوپۇلتتى ەلدە بۇكىلحالىقتىق سايلاۋ وتكىزۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس. سايلاۋ بولعان سوڭ ونىڭ ءبارىن بىردەي ەسكەرۋگە اقىل-وي مەن باتىل بولجامداردىڭ قاۋقار-قۇلاشى جەتە بەرمەيتىن توسىن تۇستارى دا كەزدەسپەي تۇرمايدى. سونىڭ ءبارىن كورە-بىلە تۇرا ەل­باسىمىز ءوزىن ۇلكەن سىنعا سالىپ, ءوز وكىلەتتىگىنىڭ ەكى جىلعا قىس­قاراتىنىنا قاراماستان, ەلىمىزدە رەفەرەندۋم ەمەس, مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلاۋىن ءوت­كىزۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل نەنىڭ بەلگىسى؟ ەڭ الدى­مەن, بۇل مەملەكەت باسشىسى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆ­تىڭ ءوز حالقىنا كۇمانسىز سەنە­تىندىگىنىڭ بەلگىسى. حالقىنا دەگەن, حالقىنىڭ قالاۋىنا دەگەن بەرىك سەنىم يەسى عانا وسىنداي قادامعا, تۇپتەپ كەلگەندە, ناعىز دەموكرا­تيالىق قادام جاساۋعا تاۋەكەل ەتە الادى. «ءبىزدى بىرىكتىرەتىن جولدى ۇسى­نامىن» دەپ اتالاتىن ۇندەۋىنەن ونىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ قامىن عانا ەمەس, بولاشاعىمىزدى دا ويلاپ شەشىم شىعاراتىنىن اڭ­عارۋ قيىن ەمەس. «ءبىر جاعىنان, مەن سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپ­شىلىگىن قۇرايتىن بۇكىلحالىقتىق باستامانى كەرى قايتارا الماي­مىن», دەي كەلىپ, ماسەلەنىڭ ەكىنشى قىرىن, – مەن ەلباسى جانە كونستيتۋتسيانىڭ كەپىلى رەتىندە بولاشاق ساياساتكەرلەرگە جاڭىلىس باعىت سىلتەيتىن ىسكە جول بەرە المايمىن» – دەپ تۇيىندەيدى. بۇدان اسقان ادالدىق, بۇدان اسقان ادىلدىك بولمايدى. ەلباسى­مىزدىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان سوڭعى ۇندەۋىنەن مەن وسىنى ۇعىپ, وسىنى ءتۇيدىم. وسىنداي تەڭدەسى جوق باتىل شەشىم قابىلداپ, ادىلەتتىڭ اق جولىن نۇسقاي بىلەتىن باسشىنىڭ سوڭىنان ەرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن باقىت ەمەس پە!

ەسمۇحامبەت ايتماعامبەتوۆ, ەڭبەك ارداگەرى.

الماتى.

* * *

وتانىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن قاجەت قادام

بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىم­دار مەن ەلىمىزدەگى كەيبىر ساياسي پارتيالار پرەزيدەنتتىڭ وكىلەت­تى­گىن ۇزارتۋ تۋرالى رەفەرەندۋم ءوت­كىزۋ ماسەلەسىنە سىن ايتقاندارى جاسىرىن ەمەس. بۇگىن سونىڭ ورنى تولتىرىلدى دەپ ەسەپتەيمىن. مۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبىم, رە­فەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە باستاما كوتەرىلگەندە, شەتەلدىك ءبىر­قاتار باق-تار ونىڭ دەمو­كرا­تياعا سايكەس كەلمەيتىنىنە قاتىس­تى پىكىرلەر بىلدىرگەن بولاتىن. مىنە, ەندى, باسقاشا بولادى. حا­لىق­ارالىق قوعامداستىق قا­زاق­­ستان­نىڭ دەموكراتيالىق ساي­لاۋ ءوت­كىزۋ ارقىلى ءوزىنىڭ ءور­كە­نيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋعا ۇمتىل­عا­نىن تاجىريبە جۇزىندە موي­ىن­داي­دى. ءبىز, دەپۋتاتتار پرە­­زيدەنتتىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋ­رالى ۇسىنىسىن باس­شىلىققا الا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ كونستيتۋ­تسيا­سىنا تولىقتىرۋ ەنگىزدىك. ءويت­كە­نى, بۇل تاۋەلسىز قازاق­ستان­نىڭ بولاشاعى ءۇشىن اسا قاجەت.

ۆالەري دوسكالوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.

* * *

زامانا زاڭعارى

2009 جىلدىڭ 10 قىركۇيەگىندە اقتوبە قالاسىنداعى جاڭادان سالىنعان سۋلى-كوگالدى ساياباعىندا ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆپەن كەزدەسۋگە جينالعان 30 مىڭعا تارتا حالىق الدىندا مەنىڭ ءسوز سويلەۋىمە تۋرا كەلدى. ونداعى سوزىمدە: «... ءبىز سىزدەي پرەزيدەنتىمىزبەن قۋانامىز, ماقتانامىز. بۇكىل الەم ساياساتكەرلەرى ءسىزدىڭ عاجايىپ رەفورماتورلىق, باسقارۋشىلىق, كوسەمدىك قىرلارىڭىزدى وتە جوعارى باعالاپ, باس يۋدە. قازاقستان كەلەسى جىلى ءىرى حالىق­ارالىق قاۋىمداستىقتىڭ توراعاسى بولماق. بۇل ەلىمىز ءۇشىن زور ابىروي, حالقىمىزعا زور مارتەبە. ءسىزدىڭ, قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءوز وتانىڭىزدى, حالقىڭىزدى, تۋعان جەرى­ڭىزدى شەكسىز سۇيەتىنىڭىز بىزگە ايقىن. ەلى­مىزدىڭ سىزگە دەگەن سەزىمى دە ءدال سونداي. بۇگىنگى جاعدايدا «قازاقستان» جانە «نازارباەۆ» دەگەن تۇسىنىك-تانىم بىرتۇتاستىق مازمۇندا, ءبىر پاراق قاعازدىڭ ەكى بەتىندەي بولىپ قابىلدانعان. ءسىز ون سەگىز جىلدىق پرەزيدەنتتىك كەزىڭىزدە ەلىمىزدى بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن بيىكتەرگە جەتكىز­دى­ڭىز. بۇدان دا ءارى كوتەرۋ شارالارىن الۋ­داسىز. قازىر حالىقارالىق دارەجەدە موي­ىن­دالعان ەلىمىزدىڭ شەكاراسى, كونستي­تۋ­تسياسى, بارلىق سالالار بويىنشا قابىل­دانعان زاڭدارى, وسكەلەڭ ەكونوميكاسى الەمدىك وركەنيەتتە ۇيلەسىمدىلىگىن تاۋىپ, گۇلدەنىپ كەلە جاتقان مادەنيەتى, ەڭسەسى بيىك حالقى بار قازاقستانىمىز, بولاشاعى بۇدان دا زور بولار مەملەكەتكە اينالىپ وتىر. اللا تاعالا ءسىزدىڭ پەشەنەڭىزگە قان­شا ءومىر جازعان بولسا, سونشا جىلدار ەلىمىزدى باسقارا بەرىڭىز...» دەگەن ەدىم. كەز كەلگەن قازاقستاندىقتان «پرەزيدەنتتىككە كىمدى قالار ەدىڭىز» – دەپ سۇراسا, ول مۇدىرمەستەن نازارباەۆتى اتاعان بولار ەدى. ەلباسىمىز ون سەگىز جىل بيلىك باسىن­دا وتىرعاندا حالىقپەن بىتە قايناسىپ كەتتى. قازاقستان ءوز دامۋىنىڭ جاڭا ءبىر بيىك بەلەسىنە اياق باسقالى تۇر. سوندىقتان دا, ءدال قازىرگى كەزەڭدە بىزگە كۇشتى قازاقستان كەرەك. كۇشتى قازاقستانعا كۇشتى پرەزيدەنت كەرەك. وسىنداي پرەزيدەنت تەك قانا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ! حالىقتىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن ءىلتيپاتى مەن ىقىلاسى زور. اقتوبە حال­قىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ, اسىرەسە, جاستارى­نىڭ ويى بۇل. مەن وسى حالىق ويىن جەتكىزۋدى بورىشىم دەپ ەسەپتەدىم. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ سىندى ۇلى پەرزەنتىمىزدىڭ باستاۋىمەن قازاق­ستانىمىز نەبىر عالامات قيىندىقتاردى جەڭە وتىرىپ, بۇگىنگى كۇنى دۇنيە ءجۇزى مويىنداعان مەملەكەت قاتارىنا قوسىلىپ وتىر. قازاق وتكەنىمىزدى سارالاپ, بۇگىنگىسىن قولىمەن جاساپ, بولاشاعىنا زور سەنىممەن قارايتىن حالىق. وسى سەنىمگە جول سالعان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆتىڭ 19 جىل بويى تالماستان جۇرگىزگەن دانالىق ساياساتى ەكەندىگىن, ونىڭ ەلىمىزدى ءبىر ساتىدان ەكىنشى ساتىعا, ءبىر بولمىستان جاڭا ءبىر مازمۇنعا جەتكىزىپ وتىرعاندىعىن بارشا حالىق جاقسى بىلەدى. كەشەگى قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرىپ وتكەن ەقىۇ ءسامميتى ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى تەڭدەسى جوق ۇلى وقيعا بولدى. ەلىمىزدە وسىعان قۋانباعان, جۇرەگىن ماقتانىش كەرنەمەگەن بىردە-ءبىر ادام بولماعان شىعار. ەلىڭنىڭ ەڭسەسى كوتەرىلسە, 60-قا تارتا مەملەكەت­تەر­دىڭ باسشىلارى, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى «بارەكەلدى, قازاقستان, جارايسىڭ, نۇرسۇلتان نازارباەۆ», دەپ جاتسا, وزدەرىنىڭ سۇيسىنگەندەرىن ءبىلدىرىپ جاتسا قالايشا قۋانباسسىڭ, قالايشا ماقتان­باس­سىڭ. بۇل ەگەمەندىگىمىزدىڭ جەڭىسى, سونىڭ تۇتقاسىن ۇستاعان ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتاننىڭ جەڭىسى! نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ قازاق حالقىنىڭ ءتىلىن, تاريحىن, عىلىم-ءبىلىمىن نىعايتۋدا اتقارعان ەڭبەگى ايرىق­شا. ونىڭ «قازاق قازاقپەن قازاقشا ءسوي­لەسۋى كەرەك» دەگەن تاريحي ءسوزى ۇلتتىق ۇرانعا اينالىپ كەتتى. ەلباسىمىزدىڭ كوتەرگەن «مادەني مۇرا» يدەياسى اياسىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ىستەر تىندىرىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – حالقىمىزدىڭ باقىتىنا دۇنيەگە كەلگەن ۇلى تۇلعا, زامانا زاڭعارى. ول حالىقپەن بىتە قاي­ناس­قان, ورەسى بيىك, سولاي بولا تۇرا, بارىنشا قاراپايىم, كىشىپەيىل, داندايسىپ ما­ساي­را­مايتىن التىنداي جۇمساق, سولاي بولا تۇرا تەگەۋرىنى قاتتى, وي-ءبىلىمى مۇحيتتاي تەرەڭ, ورەسى اسقار الاتاۋداي بيىك, بۇكىل الەم سيارداي جۇرەگى كەڭ, جايدارى, ءجۇزى جارقىن اسىل جان! نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى رەفەرەندۋم وتكىزۋدەن باس تارتۋ ارقىلى ەل كونستيتۋتسياسىنا, دەموكراتياعا دەگەن ادال­دىعىن تاعى دا دالەلدەپ وتىر. مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋدى وتە ورىندى دەپ بىلەمىن. رەفەرەندۋم بول­سىن, سايلاۋ بولسىن, حالىقتىڭ ن.نازار­باەۆ­تى قولداپ داۋىس بەرەتىنىنە ەش كۇمان جوق.

زاكىراتدين بايدوس ۇلى, ق.جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى.

____________________________ شەتەلدىك ساياساتكەرلەر نە دەيدى؟

بۇل – وتە قۇپتارلىق شەشىم

فيليپ كروۋلي, اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ جۇرتشىلىقپەن جانە باسپاسوزبەن بايلانىستار جونىندەگى كومەكشىسى: – ءبىز قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ۇلتتىق رەفەرەندۋم وتكىزبەۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دا­عا­نىن بىلەمىز جانە دە ءبىز مۇنى قازاقستاننىڭ وڭ شەشىمى بولدى دەپ ويلايمىز.

(Euronews, Radio Free Europe, Reuters, State.gov, Central Asia Newswire, The Moscow Times, ينتەرفاكس,  گازەتا.رۋ, نوۆوستي راا,  يتار-تاسس, Regnum, رەگيونى, بيرجەۆوي ليدەر, لەنتا.رۋ, چاس (لاتۆيا), Ca-news, Trend, ازاتتىق راديوسى).

* * * پەر مورەل, ەۋرووداقتىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ارنايى وكىلى: – ەۋرووداقتىڭ ءرولى ءوزىنىڭ ستاندارتتارىن تىقپالاۋ ەمەس, مەملەكەتتەرگە ءبىزدىڭ ورتاق قۇندى­لىق­تار مەن حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردى بولىسە­تىندىگىمىزدى قاپەرگە سالۋ ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل  بىردەي نارسە ەمەس, سىزدەر رەفەرەندۋمنىڭ پاي­داسىنا 5 ميلليوننان استام قول جينالعانىن بىلەسىزدەر. سونىمەن قاتار, ەل پارلامەنتى ءبىراۋىزدى پىكىر تانىتتى. سوندىقتان قانداي دا ءبىر جاعدايدا پاراللەلدەر جاساۋ, جۇمسارتىپ ايتقاندا, قارادۇر­سىن بولىپ شىعار ەدى. مەنىڭ جالعىز ايتاتىن نارسەم سول, ەۋرووداق پەن قازاقستان پرەزيدەنت قابىلداعان شەشىم ارقىلى دالەلدەنگەن ورتاق قۇندىلىقتاردى بولىسەدى.

(Ca-News Trend).

* * * دەۆيد ليدينگتون, ۇلىبريتانيانىڭ ەو ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترى: –   مەن قازاقستانداعى پرەزيدەنتتىڭ قىز­مەت مەرزىمىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ ءجو­نىن­دەگى سوڭعى وقيعالاردى مۇقيات قاداعالادىم. كونس­تي­تۋتسيالىق كەڭەستىڭ ۇسىنىلعان رەفەرەندۋم وتكىزۋدى زاڭسىز دەپ تاپقانىنا وراي پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ ءۇستى­مىز­دەگى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوت­كى­زۋ تۋرالى جاريالاعان باستاماسىن قۇپتاي­مىن. بۇل قازاقستاننىڭ دەموكراتيالىق با­عىتقا جاقىن­دىعىن قۋاتتاعان ماڭىزدى قا­دام بولىپ تابىلادى. قازاقستان بيلىگى حا­لىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن سايلاۋ وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ جولىندا ءبىزدىڭ  تو­لىقتاي قولداۋىمىزعا سەنە الادى.

( ۇلىبريتانيا ميسسياسىنىڭ بۇۇ-داعى رەسمي سايتى, UPI.com).

* ** ۆالتەر شۆيممەر (اۆستريا), ەۋروپا كەڭەسىنىڭ بۇرىنعى باس حاتشىسى: –  پرەزيدەنت نازارباەۆ ءوزىن ناعىز ساياساتكەر جانە ۇلتىنىڭ دانىشپان كوشباسشىسى رەتىندە كورسەتتى! ءوزى اتاپ ايتقانىنداي, قيىن دا كۇردەلى ساياسي جاعدايدا ول دەموكراتيادان ساباق بەرىپ, سول قا­دامىمەن «ەۋروپاعا جول» باعىتىن جانە دەموكراتيا قاعيداتتارىن جۇزەگە اسىرۋدى جال­عاستىردى.  قازىر, بۇكىل الەم نازارى مەملەكەت باسشىلارى ءوز حال­قى­نىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسپاعان, ءوزىنىڭ ەلىن دەمو­كراتيالىق بولاشاققا دايىنداماعان ەلدەرگە اۋىپ وتىرعان شاقتا, پرەزيدەنت نازارباەۆ دەموكراتيا­لىق باسشى­لىقتىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتتى. وسى ايتقاندارىما ءوزىمنىڭ جەكە قۇتتىق­تاۋ­ىمدى قوسا وتىرىپ, پرەزيدەنتتىڭ وتە دا­ناگوي شەشىمىنە كوڭىلىم تولاتىنىن بىلدىرەمىن.

(قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۆسترياداعى ەلشىلىگىنىڭ اتىنا جولدانعان رەسمي حابار).