پارلامەنتتىڭ ءوز ىسىمەن اينالىسقانى ءجون
قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا جوگوركۋ كەنەشتىڭ وتىرىسىندا ءسوز سويلەپ, پارلامەنتتىڭ ساياسي ويىنمەن اينالىسپاي, وزىنە ءتان زاڭ شىعارۋ مىندەتىن اتقارعانى ءجون ەكەنىن اتاپ كورسەتتى.
ولاي بولماعان جاعدايدا, ول «مەملەكەت باسشىسى, كونستيتۋتسيانىڭ كەپىلى رەتىندە, حالىقتى بولشەكتەۋگە, مەملەكەتتى كۇيرەتۋگە جول بەرمەيتىنىن» ءمالىمدەدى. جانە بۇل ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا سالعانداي ەمەس, ناقتى دالەلمەن, باتىلدىقپەن, جۇرتقا مىقتى اسەر قالدىرعانداي سەنىممەن ايتىلدى. ەل باسىنا تۋعان سىن كەزەڭدە پارلامەنت وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ ورنىنا, ساياسي ويىنمەن اۋەستەنەر بولسا, حالىق ونى تاراتۋدى تالاپ ەتەتىنىن, ال ءوزى ونى ورىندايتىنىن ەسكەرتتى.
مۇنداي مالىمدەمەنى پرەزيدەنت وتۋنباەۆا جوگوركۋ كەنەشتە 2010 جىلعى ماۋسىمدا وش جانە جالالاباد وبلىستارىنداعى ۇلتارالىق شيەلەنىستىڭ سەبەپتەرىن انىقتاۋ جونىندەگى كوميسسيانىڭ بايانداماسىن پارلامەنت ۇزاق تالقىلاپ, وندا كەشەگى بيلىك داعدارىسى كەزىندە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ اتىنا كوپتەگەن سىن ايتىلىپ, ەل باسىنا تۋعان قيىندىقتاردى سوعان اۋدارعىسى كەلگەن پيعىلدارعا بايلانىستى جاسادى.
ۇلتتىق كوميسسيانى باسقارعان ابدىعاني ەركەباەۆتىڭ بايانداماسىندا ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ ءمۇشەلەرى كەنەشبەك دۇيشەباەۆ, بولوت شەرنيازوۆ, يسمايىل يساكوۆ, ازىمبەك بەكنازاروۆتاردىڭ اتتارى اتالىپ, ولارعا ايتارلىقتاي ايىپ تاعىلعان. پارلامەنتتەگى كوپشىلىك ورنى بار «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ كوسەمى قامشىبەك تاشيەۆ «ۋاقىتشا ۇكىمەت جاۋاپقا تارتىلسىن» دەگەن ۇران تاستادى. ۋاقىتشا ۇكىمەتتى ايىپتاۋ – باكيەۆ بيلىگى ءتارتىبىن اقتاۋ دەگەن ءسوز. پرەزيدەنت وتۋنباەۆا ەلدە ەسكىنى قايتا ورالتۋدى كوزدەيتىن, ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ جۇمىسىن جوققا شىعارعىسى كەلەتىن, ونىڭ شەشىمدەرىن قايتا قاراعىسى كەلەتىن كۇشتەردىڭ بارلىعىن ايتىپ, وعان جول بەرىلمەيتىنىن ەسكەرتتى.
ەسكى ءتارتىپ كۇيرەپ, پرەزيدەنت پەن ۇكىمەت ەلدەن قاشىپ كەتكەندە, ۋاقىتشا ۇكىمەت بار جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الىپ, قيىن-قىستاۋ كەزدە جۇمىس ىستەگەنىن پرەزيدەنت اتاپ كورسەتتى. مۇنداي كەزدە كەمشىلىكتەردىڭ دە بولاتىنى بار, وعان دا ءتۇسىنىستىكپەن قاراعان ءجون.
روزا وتۋنباەۆانىڭ پارلامەنتتەگى ءسوزى بەلگىلى دارەجەدە ءبىراز قايراتكەرلەردىڭ ەكپىنىن باسقانى انىق. شىن مانىندە ساياسي پارتيالاردىڭ باسشىلارى ارەڭ دەگەندە جۇمىسقا كىرىسكەن پارلامەنتتى بۇرىنعىداي ساياسي ايتىس الاڭىنا اينالدىرعىسى, ال اۋپىرىممەن قۇرىلعان ۇكىمەتتى ونداعى ءوزدەرىنىڭ وكىلدەرى ارقىلى قولشوقپارعا اينالدىرعىسى كەلەتىن سىڭايلى. سوندىقتان دا ولاردىڭ ەلدى جاڭا قاسىرەتكە ۇشىراتپاۋىنىڭ بىردەن-ءبىر جولى سول ايتىس الاڭىنان ايىرۋ ەكەنىن ەسكەرتۋى پرەزيدەنتتىڭ باتىل قادامى دەپ باعالاعان ءجون-اق.
قازىر ەلدە تۇراقتىلىق ورنىقتىرۋ ءۇشىن دە وعان زاڭدىق نەگىز كەرەك. ونى جۇزەگە اسىراتىن پارلامەنت. سول زاڭدىق نەگىزدىڭ جوقتىعىنان ەلدە ۇيىمداسقان قىلمىس ەتەك الىپ وتىر. ال ولارمەن كۇرەسۋگە مىندەتتى قۇقىق قورعاۋ ورىندارى ادامدارىنىڭ ءوزى زاڭعا قايشى ارەكەت جاسايدى. ءبىراز جەردە ولاردىڭ زورلىعىنا ۇشىراعان جاستار اۋعانستانداعى جاساقشىلارعا بارىپ قوسىلعان كورىنەدى. ولار ەلگە قارۋمەن ورالۋى مۇمكىن, دەيدى پرەزيدەنت وتۋنباەۆا. ۇيىمداسقان قىلمىسپەن كۇرەستىڭ قازىر ەل ءۇشىن شەشۋشى ماڭىزى بار. سوعان بايلانىستى زاڭ دا ازىرلەنىپ جاتقان كورىنەدى. بىراق ول پارلامەنت تاراپىنان قولداۋ تاپپاعان.
اراب الەمىنىڭ كوشباسشى ەلى جولايرىقتا
ەگيپەت رەۆوليۋتسيا وتىنا ورانعان. كاير كوشەسىنە 2 ميلليونداي حالىق شىعىپ, بيلىككە قارسىلىعىن بىلدىرسە, ول جايدان-جاي ەمەس. ءتىپتى بۇرىنعى بيلىك قالسا دا, جاڭا بيلىك كەلسە دە, ەگيپەتتىڭ الداعى جولى باسقاشاراق بولارى انىق.
اراب الەمىندەگى بۇگىنگى بۋىرقانۋ تۋنيستەن باستالدى دەسەك تە, رەۆوليۋتسيالىق جاعداي ەگيپەتتىڭ وزىندە قالىپتاسپاسا, وت تۇتانا قويماس ەدى. حالىق قاتىگەز بيلىكتەن قاجىعان. اڭگىمە حۇسني ءمۇباراكتىڭ ۇزاق بيلىگىندە عانا ەمەس, سول بيلىكتىڭ مازمۇنىندا. بيلىكتىڭ حالىققا تىزەسىنىڭ باتقانىندا.
مۇنى ءدال قازىر پرەزيدەنت مۇباراكتىڭ ءوزى دە اڭعارىپ وتىر. بىراق كەش اڭعاردى. ول حالىققا ۇندەۋ ارناپ, ساياسي عانا ەمەس, ەكونوميكالىق تا رەفورما جاسايتىنىن مالىمدەدى. سونى ءدال بۇگىن ەمەس, بۇرىن جاساۋىنا بولماس پا ەدى. ۋاقىتى دا جەتكىلىكتى بولدى – وتىز جىل از مەرزىم ەمەس, تىم ارتىق تا دەيدى جۇرت. ايتالىق, سوڭعى ون جىلدا بالاسى گامالدى قالاي دا بيلىك مۇراگەرى ەتىپ قالدىرۋدى كوپ ويلاماي, قازىر ايتىپ وتىرعان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋىنا بولار ەدى.
ونىڭ قازىرگى ءىسى سۋعا كەتكەننىڭ تال قارماعانىنداي ارەكەت. وتىز جىل ۇمىت بولعان ۆيتسە-پرەزيدەنتتىك لاۋازىمعا اسكەري بارلاۋدىڭ باستىعى ومار سۇلەيماندى تاعايىنداپ, ۇكىمەتتى اۋىستىرۋى – ساسقاندىق. ءتىپتى جاڭا ۇكىمەت ءتوراعاسى, بۇرىنعى اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ باسشىسى احمەد شافيكتەن جۇمىسسىزدىقتى ازايتىپ, ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋدى تالاپ ەتۋى – ۇزاق ۋاقىت ەل باسقارعان ادامنىڭ سوزىنە ۇقسامايدى. بۇل جەدەل شەشىلە سالاتىن, قالتادان اقشا الىپ بەرە سالاتىنداي وڭاي شارۋا ەمەس, بىرازعا سوزىلاتىن باعدارلامالى جۇمىستىڭ ءناتيجەسى رەتىندە كەلەدى.
حۇسني مۇباراكتىڭ تاعى قاتتى شايقالىپ تۇر. ونىڭ وندا قالۋى ەكىتالاي. ءتىپتى بيىلعى كۇزدە بولاتىن پرەزيدەنت سايلاۋىنا قاتىسپايمىن, بىراق سوعان دەيىن بيلىكتىڭ تىزگىنىن بەرمەيمىن دەگەنى دە ورىندالۋى نەعايبىل. وپپوزيتسيا ونىڭ ءدال بۇگىن كەتۋىن تالاپ ەتىپ وتىر.
وپپوزيتسيا قازىر بۇل ەلدە ايتارلىقتاي كۇشكە اينالدى. استە دە بۇل ولاردىڭ كۇشتىلىگىنەن نەمەسە حالىق اراسىنداعى بەدەلىنىڭ جوعارىلىعىنان ەمەس, قالىپتاسقان جاعداي ولارعا زور مۇمكىندىك اشىپ وتىر. حالىقتىڭ بيلىككە نارازىلىعىن ولار ءوز مۇددەلەرىنە ءتيىمدى پايدالانىپ قالعىسى كەلەدى. ايتپەسە, قازىرگى كۇندە وپپوزيتسيا كوسەمدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ بەدەلدىسى سانالاتىن بۇرىنعى حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ (ماگاتە) ديرەكتورى موحاممەد ءال-بارادەيدىڭ ەل ىشىندەگى بيلىككە ارالاسى دا شامالى بولاتىن. مىنە, ەندى ەلدە قازىرگىدەي جاعداي قالىپتاسقان كەزدە ول بيلىك تىزگىنىن ۇستاۋعا بەلسەندى كىرىسىپ وتىر.
اراب دۇنيەسىندەگى كوشباسشى ەل ەگيپەتتەگى كۇردەلى جاعداي الداعى ۋاقىتتا قانداي باعىتتا ءوربيتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ دا قيىن. ەڭ ءبىر باستى قاسىرەت – كوپ جاعدايداعىداي تارتىس حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىندا عانا ەمەس, حالىقتىڭ ءوزى ەكىگە جارىلىپ, ءبىرى پرەزيدەنت ءمۇباراكتى قولداۋشىلار جانە ەكىنشىلەرى وعان قارسىلار بولىپ شايقاسقا شىعىپ وتىر. مۇندايدا ولارعا ىنتىماققا شاقىرىپ, ىقپال ەتۋ اسا كۇردەلى. قارسىلاستار اراسىندا شەكارا جوق, ولار ارالاسىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مۇندايدا قارسىلاستار (جاۋ دەمەيىك) الىستان ەمەس, قاسىڭنان تابىلادى.
وسىندايدا ەلدىڭ مۇددەسىنەن گورى وزدەرىنىڭ بيلىككە جەتۋىن كوزدەپ, حالىقتى قاقتىعىسقا شاقىراتىن ارانداتۋشىلار بەلسەندىلىگى كۇشەيەتىنى بەلگىلى. ەگيپەت قاۋىمىندا قازىر كۇنى كەشە تىيىم سالىنعان ەكسترەميستىك كۇشتەر وزدەرىنىڭ بۇلدىرۋشىلىك قىزمەتىن جانداندىرا ءتۇستى. جۇرت بۇگىندە مىسىر ەلىنە كۇدىكپەن دە, ۇمىتپەن دە قارايدى.
ماماديار جاقىپ.