04 اقپان, 2011

دۇبىرگە تولى دۇنيە

380 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن
پارلامەنتتىڭ ءوز ىسىمەن اينالىسقانى ءجون قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى روزا وتۋنباەۆا جوگوركۋ كەنەشتىڭ وتىرىسىندا ءسوز سويلەپ, پارلامەنتتىڭ ساياسي ويىنمەن اينالىسپاي, وزىنە ءتان زاڭ شىعارۋ مىندەتىن ات­قارعانى ءجون ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ولاي بول­ما­عان جاعدايدا, ول «مەملەكەت باس­شى­سى, كونس­تي­تۋ­تسيانىڭ كەپىلى رەتىندە, حا­لىق­تى بولشەكتەۋگە, مەملەكەتتى كۇي­رەتۋگە جول بەرمەيتىنىن» ءما­لىم­­دەدى. جانە بۇل ءسوز رەتى كەلگەندە ايتا سالعانداي ەمەس, ناق­تى دالەلمەن, باتىلدىقپەن, جۇرت­­قا مىقتى اسەر قالدىر­عان­داي سەنىممەن ايتىلدى. ەل با­سى­نا تۋعان سىن كەزەڭدە پارلامەنت وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ ورنىنا, ساياسي ويىن­مەن اۋەستەنەر بولسا, حالىق ونى تاراتۋدى تالاپ ەتەتىنىن, ال ءوزى ونى ورىندايتىنىن ەسكەرتتى. مۇنداي مالىمدەمەنى پرەزيدەنت وتۋنباەۆا جوگوركۋ كەنەش­تە 2010 جىلعى ماۋسىمدا وش جانە جالالاباد وبلىستارىن­دا­عى ۇلتارالىق شيەلەنىستىڭ سە­بەپ­تەرىن انىقتاۋ جونىندەگى كو­ميس­سيانىڭ باياندا­ماسىن پارلامەنت ۇزاق تالقىلاپ, وندا كەشەگى بيلىك داعدارىسى كەزىندە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتشا ۇكى­مەتتىڭ اتى­نا كوپتەگەن سىن اي­تىلىپ, ەل باسىنا تۋعان قيىن­دىقتاردى سو­عان اۋدارعىسى كەلگەن پيعىل­دار­عا بايلانىستى جاسادى. ۇلتتىق كوميسسيانى باسقار­عان ابدىعاني ەركەباەۆتىڭ بايان­دا­ماسىندا ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ ءمۇ­شەلەرى كەنەشبەك دۇيشەباەۆ, بولوت شەرنيازوۆ, يسمايىل يسا­كوۆ, ازىمبەك بەكنازاروۆ­تار­دىڭ اتتارى اتالىپ, ولارعا اي­تار­لىقتاي ايىپ تاعىلعان. پارلامەنتتەگى كوپشىلىك ورنى بار «اتاجۇرت» پارتياسىنىڭ كوسەمى قامشىبەك تاشيەۆ «ۋا­قىتشا ۇكى­مەت جاۋاپقا تارتىلسىن» دەگەن ۇران تاستادى. ۋاقىتشا ۇكى­مەتتى ايىپتاۋ – باكيەۆ بيلىگى ءتارتىبىن اقتاۋ دەگەن ءسوز. پرەزيدەنت وتۋنباەۆا ەلدە ەسكىنى قاي­تا ورال­تۋدى كوز­دەيتىن, ۋا­قىت­شا ۇكىمەتتىڭ جۇ­مى­سىن جوققا شى­عارعىسى كەلەتىن, ونىڭ شەشىمدەرىن قايتا قاراعىسى كەلەتىن كۇش­تەر­دىڭ بار­لىعىن اي­تىپ, وعان جول بەرىلمەيتىنىن ەسكەرتتى. ەسكى ءتارتىپ كۇيرەپ, پرەزيدەنت پەن ۇكىمەت ەلدەن قاشىپ كەتكەندە, ۋاقىتشا ۇكىمەت بار جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الىپ, قيىن-قىستاۋ كەزدە جۇمىس ىستەگەنىن پرەزيدەنت اتاپ كور­سەت­تى. مۇنداي كەزدە كەمشى­لىك­تەردىڭ دە بولاتىنى بار, وعان دا ءتۇ­سىنىستىكپەن قاراعان ءجون. روزا وتۋنباەۆانىڭ پارلامەنتتەگى ءسوزى بەلگىلى دارەجەدە ءبى­راز قايراتكەرلەردىڭ ەكپىنىن باسقانى انىق. شىن مانىندە سايا­سي پار­تيالاردىڭ باس­شى­لارى ارەڭ دەگەندە جۇمىسقا كىرىسكەن پارلامەنتتى بۇرىن­عى­داي ساياسي ايتىس الاڭىنا اي­نال­­دىرعىسى, ال اۋپىرىممەن قۇ­رىل­عان ۇكىمەتتى ونداعى ءوز­دە­رىنىڭ وكىلدەرى ار­قىلى قول­شوقپارعا اي­نال­دىر­عى­سى كەلەتىن سىڭايلى. سون­دىقتان دا ولار­دىڭ ەلدى جاڭا قا­سىرەتكە ۇشى­راتپاۋىنىڭ بىردەن-ءبىر جو­­­لى سول ايتىس الاڭىنان ايىرۋ ەكە­نىن ەسكەرتۋى پرەزيدەنتتىڭ با­تىل قا­دامى دەپ باعالاعان ءجون-اق. قازىر ەلدە تۇراقتىلىق ور­نىقتىرۋ ءۇشىن دە وعان زاڭدىق نەگىز كەرەك. ونى جۇزەگە اسى­راتىن پارلامەنت. سول زاڭدىق نە­گىزدىڭ جوقتىعىنان ەلدە ۇي­ىم­داسقان قىلمىس ەتەك الىپ وتىر. ال ولارمەن كۇرەسۋگە مىندەتتى قۇقىق قورعاۋ ورىندارى ادام­دارىنىڭ ءوزى زاڭعا قايشى ارەكەت جاسايدى. ءبىراز جەردە ولاردىڭ زورلىعىنا ۇشىراعان جاستار اۋعانستانداعى جاساق­شى­لارعا بارىپ قوسىلعان كورى­نەدى. ولار ەلگە قارۋمەن ورالۋى مۇمكىن, دەيدى پرەزيدەنت وتۋنباەۆا. ۇيىمداسقان قىل­مىس­پەن كۇ­رەستىڭ قازىر ەل ءۇشىن شەشۋشى ماڭىزى بار. سوعان باي­لانىستى زاڭ دا ازىرلەنىپ جاتقان كورىنەدى. بىراق ول پارلامەنت تاراپىنان قولداۋ تاپپاعان. اراب الەمىنىڭ كوشباسشى ەلى جولايرىقتا ەگيپەت رەۆوليۋتسيا وتىنا ورانعان. كاير كوشەسىنە 2 ميلليونداي حالىق شىعىپ, بيلىككە قارسىلىعىن بىلدىرسە, ول جايدان-جاي ەمەس. ءتىپتى بۇرىنعى بيلىك قالسا دا, جاڭا بيلىك كەلسە دە, ەگيپەتتىڭ الداعى جولى باسقاشاراق بولارى انىق. اراب الە­مىن­دەگى بۇگىنگى بۋ­ىر­قانۋ تۋنيستەن باستالدى دە­سەك تە, رەۆو­ليۋ­تسيا­لىق جاع­داي ەگي­پەتتىڭ وزىندە قا­لىپ­تاسپاسا, وت تۇ­تانا قوي­ماس ەدى. حالىق قاتى­گەز بيلىكتەن قا­جىعان. اڭگىمە حۇسني ءمۇبا­راك­تىڭ ۇزاق بيلىگىندە عانا ەمەس, سول بيلىكتىڭ مازمۇنىندا. بيلىك­تىڭ حالىققا تىزەسىنىڭ بات­قا­نىندا. مۇنى ءدال قازىر پرەزيدەنت مۇباراكتىڭ ءوزى دە اڭعارىپ وتىر. بىراق كەش اڭعاردى. ول حالىققا ۇندەۋ ارناپ, ساياسي عانا ەمەس, ەكونوميكالىق تا رەفورما جا­سايتى­نىن مالىمدەدى. سونى ءدال بۇگىن ەمەس, بۇرىن جاساۋىنا بولماس پا ەدى. ۋاقىتى دا جەتكىلىكتى بولدى – وتىز جىل از مەرزىم ەمەس, تىم ارتىق تا دەيدى جۇرت. اي­تالىق, سوڭعى ون جىلدا بالاسى گامالدى قالاي دا بيلىك مۇراگەرى ەتىپ قالدىرۋدى كوپ ويلاماي, قازىر ايتىپ وتىرعان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋىنا بولار ەدى. ونىڭ قازىرگى ءىسى سۋعا كەت­كەن­نىڭ تال قارماعانىنداي ارەكەت. وتىز جىل ۇمىت بولعان ۆيتسە-پرەزيدەنتتىك لاۋازىمعا اسكەري بارلاۋدىڭ باستىعى ومار سۇلەي­ماندى تا­عايىنداپ, ۇكىمەتتى اۋىستىرۋى – ساسقاندىق. ءتىپتى جاڭا ۇكىمەت ءتور­اعاسى, بۇرىنعى اسكەري-اۋە كۇش­تەرىنىڭ باسشىسى احمەد شافيكتەن جۇمىس­سىز­دىقتى ازايتىپ, ەكونومي­كانى تۇ­راقتاندىرۋدى تالاپ ەتۋى – ۇزاق ۋا­قىت ەل باسقارعان ادام­نىڭ سوزىنە ۇقسامايدى. بۇل جەدەل شەشىلە سالاتىن, قالتادان اقشا الىپ بەرە سالاتىنداي وڭاي شارۋا ەمەس, بىرازعا سوزى­لاتىن باع­دار­لا­مالى جۇمىستىڭ ءناتي­جەسى رەتىندە كەلەدى. حۇسني مۇباراكتىڭ تاعى قاتتى شايقالىپ تۇر. ونىڭ وندا قالۋى ەكىتالاي. ءتىپتى بيىلعى كۇزدە بولاتىن پرەزيدەنت سايلا­ۋىنا قاتىسپايمىن, بىراق سوعان دەيىن بيلىكتىڭ تىزگىنىن بەرمەيمىن دەگەنى دە ورىندالۋى نەعايبىل. وپپوزيتسيا ونىڭ ءدال بۇگىن كەتۋىن تالاپ ەتىپ وتىر. وپپوزيتسيا قا­­زىر بۇل ەلدە ايتارلىقتاي كۇش­كە اينالدى. استە دە بۇل ولاردىڭ كۇش­تى­لى­گىنەن نەمەسە حا­لىق اراسىنداعى بەدەلىنىڭ جوعارىلىعىنان ەمەس, قالىپ­تاس­قان جاعداي ولارعا زور مۇمكىندىك اشىپ وتىر. حالىقتىڭ بيلىككە نا­رازىلىعىن ولار ءوز مۇددە­لەرىنە ءتيىمدى پايدالانىپ قال­عىسى كەلەدى. ايتپەسە, قازىرگى كۇندە وپپوزيتسيا كوسەمدەرىنىڭ ىشىندە ەڭ بەدەلدىسى سانالاتىن بۇرىنعى حالىقارالىق اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ (ماگاتە) ديرەكتورى موحاممەد ءال-بارادەيدىڭ ەل ىشىندەگى بيلىككە ارالاسى دا شامالى بولاتىن. مىنە, ەندى ەلدە قازىرگىدەي جاع­داي قالىپتاسقان كەزدە ول بيلىك تىزگىنىن ۇستاۋعا بەلسەندى كىرىسىپ وتىر. اراب دۇنيەسىندەگى كوشباس­شى ەل ەگيپەتتەگى كۇردەلى جاع­داي الداعى ۋاقىتتا قانداي باعىتتا ءوربيتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ دا قيىن. ەڭ ءبىر باستى قاسىرەت – كوپ جاعدايداعىداي تارتىس حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىندا عا­نا ەمەس, حالىقتىڭ ءوزى ەكىگە جارىلىپ, ءبىرى پرەزيدەنت ءمۇبا­راكتى قولداۋ­شى­لار جانە ەكىنشىلەرى وعان قار­سىلار بولىپ شايقاسقا شى­عىپ وتىر. مۇن­دايدا ولارعا ىن­تىماققا شا­قىرىپ, ىقپال ەتۋ اسا كۇردەلى. قارسىلاستار ارا­سىندا شەكارا جوق, ولار ارالا­سىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. مۇندايدا قار­سىلاستار (جاۋ دەمەيىك) الىس­تان ەمەس, قاسىڭنان تابىلادى. وسىندايدا ەلدىڭ مۇددەسىنەن گورى وزدەرىنىڭ بيلىككە جەتۋىن كوز­دەپ, حالىقتى قاقتىعىسقا شا­قى­راتىن ارانداتۋشىلار بەلسەندىلىگى كۇشەيەتىنى بەلگىلى. ەگيپەت قاۋى­مىندا قازىر كۇنى كەشە تى­يىم سا­لىنعان ەكسترەميستىك كۇش­تەر وزدە­رىنىڭ بۇلدىرۋشىلىك قىزمەتىن جان­داندىرا ءتۇستى. جۇرت بۇگىندە مى­سىر ەلىنە كۇدىكپەن دە, ۇمىتپەن دە قارايدى. ماماديار جاقىپ.
سوڭعى جاڭالىقتار

عارىشتاعى قىزاناق

قوعام • كەشە