قازاقتىڭ قاراتايى

ەلورداداعى پرەزيدەنتتىك مادە­نيەت ورتالىعىندا مەملەكەت جانە قو­عام قايراتكەرى قاراتاي تۇرى­سوۆ­قا ار­نالعان ادەمى كەش ءوتتى. وعان قوسا مار­قۇمنىڭ 75 جاسقا تولۋىنا وراي شى­عا­رىلعان «ازامات» اتتى كىتاپتىڭ تۇسا­ۋى كەسىلدى. وندا قا­راتاي تۇرىسوۆ جاي­­لى ەلىمىزگە تا­نى­مال قايراتكەر­لەردىڭ, قالام­گەر­لەر­دىڭ تاعىلىمدى وي-تولعانىس­تا­رى, الەمدىك ەكونوميكالىق ويدىڭ كور­نەكتى وكىلدەرىنىڭ بەرگەن با­عا­لا­رى, ازاماتتىڭ كوزى تىرىسىندە مەرزىمدى باسىلىمداردا جاريالانعان ما­قالالارى مەن سۇحباتتارى جي­ناق­تالعان. ەسكە الۋ كەشىندە الدىمەن ەل اعا­سىنىڭ جارقىن بەينەسى ساقتال­عان فيلم كورسەتىلدى. فيلم اۆتو­رى تەلەجۋرناليست ماقات سادىق قاي­­راتكەردىڭ تۇلعاسىن اشا ءتۇسۋ ءۇشىن كەڭەس وداعى تۇسىندا ونىڭ كسرو جوعارعى كەڭەسىنە ەكى دۇركىن دەپۋتات بولىپ سايلانعانىن, بۇكىل­وداق­تىق كاسىپوداقتار ورتالىق كو­مي­تەتىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن ابى­رويمەن اتقارعانىن, تاۋەلسىزدىڭ تۇ­سىندا مينيسترلەر كەڭەسى ءتور­اعا­سىنىڭ ورىنباسارى, پارلامەنت ءما­جى­لىسىنىڭ دەپۋتاتى بولعانىن تىلگە تيەك ەتە كەلىپ, ونىڭ سول كەزەڭ­دەر­دە­گى بەينەسىن جاساپتى. فيلمدە رە­سەيلىك جانە قازاقستاندىق ءارىپ­تەستەرىن, زا­مانداستارىن سويلەتكەن كادرلار دا بار. كەزىندە قيىر شى­عىستاعى ءبۇ­لىكشىلىككە باسۋ ايتىپ, ادامداردى رايىنان قايتارعان, بۇۇ-نىڭ كەزەكتى جيىنىندا كەڭەس ودا­عى اتى­نان ءسوز الىپ, ەڭ ال­دىمەن, يادرولىق قارۋسىز الەمدى ناسيحاتتاپ, پوليگون ماسەلەلەرىنە ال­قالى كوپشى­لىك­تىڭ نازارىن بۇر­عىز­عان قازاقتىڭ ازاماتى ماسكەۋلىك ءارىپ­تەستەرىنىڭ دە جادىندا ەكەن. 10 مينۋتتىق قىس­قا­شا فيلم ول كىسىنىڭ ءار جىلدارداعى بەينەسىن كورەر­مەن­دەر­گە قاۋىشتىر­دى. كەشتى جۇرگىزگەن پرەزيدەنتتىك مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مىرزاتاي جولداسبەكوۆ ەل اعاسى اتان­عان قايراتكەر تۋرالى ايتا كەلىپ, ساحنا تورىنە سەناتور قۋانىش سۇلتانوۆتى شاقىردى. الايدا, سەناتور ەستەلىك اي­تۋدى تاي-ق ۇلىنداي شۇرقىراسىپ وسكەن دوستارىنا قال­دىرىپ, كەشتى ۇيىم­داستىرعان ازا­مات­تارعا, سونداي-اق شاش­پاي-توك­پەي, اسا كاسىبيلىكپەن, جان جىلۋىن توگە وتىرىپ ازاماتقا ار­نالعان كى­تاپتى قۇراستىرعان بەلگىلى قالامگەر ساۋىتبەك ابدراحمانوۆقا ري­زا­شى­لىق سەزىممەن العىس ايتتى. «بۇل تۇ­رىسوۆتار اۋلەتىنىڭ سورەسىندە عا­نا تۇراتىن ەمەس, بۇكىل قازاق قى­زى­عۋ­شىلىقپەن وقيتىن, قازاق بالا­سىنىڭ وي ورەسىنە اسەر ەتەتىن باي كىتاپ بو­لىپتى», – دەدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى كەنجەعالي ساعاديەۆ تە اڭگىمەنى ارىدەن باس­تادى. سوناۋ 70-ءشى جىلدارى تورعاي وبلىسى العاش اشىلعان تۇستا جوعارى پارتيا مەكتەبىن بىتىرگەن 26 جاس جىگىت وڭىرگە كەلىپ ەدى, سونىڭ ىشىندە قاراتاي تۇ­رىسوۆ تا بار بو­لاتىن-دەگەن ول ودان ءارى تاپقانىن, سونىڭ بىرقاتارى «ءماس­كەۋ ءبىزدىڭ قاراكەڭدى بۇۇ-نىڭ جيىنىنا ءجاي جىبەرە سالعان جوق. دەپۋتاتتاردىڭ اراسىنان تاڭداپ, وسى باتىل سويلەي الادى عوي دەپ جىبەرگەن. ءبىز سوندا الماتىدا وتى­رىپ بۇۇ-نىڭ جيى­نىندا قازاق ازا­ماتىنىڭ باتىل وي­لار ايتقانىنا, يمەنبەي سۇراق قويا بىلگەنىنە ماق­تانىپ ەدىك. كەيىننەن قيىر شىعىس­تاعى كوتەرىلىستى ورىس­تار ءوزى باسا الماي, ارااعايىندىققا قارا­تايدى جىبەرىپ, ول ءوزىنىڭ ديپ­لومات­تىق تاماشا قاسيەتىن تانى­تىپ, كو­تەرىلىستى باسىپ قايتقانى تۋرالى جاڭالىق تا ەل ىشىندە ءدۇر ەتە قال­دى. بۇل دا بىزگە ماقتانىش سەزىمىن تۋعىزعان. ول شىن مانىسىندە تۇلعا بولاتىن. كەڭەستىك كەزەڭدە دە, ءتا­ۋەلسىزدىك جىلدارىندا دا بارىن سا­لىپ ەڭبەك ەتكەن ازامات. اسىرەسە, قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن العان ال­عاش­قى جىلداردا ەلباسىنىڭ شا­قىرۋىمەن ەلگە ورالىپ, ەلدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق كونتسەپ­تسيا­سىن جاسادى. وعان دەيىن مۇنداي تۇ­جىرىمداما بولعان ەمەس. الەۋ­مەت­تىك سالانىڭ عىلىمي نەگىزىن سالدى. پارلامەنتتە ەكى شاقىرىمدا دا بيۋد­­جەت سالاسىن باسقاردى. ول كەزدە قازىرگىدەي اقشا كوپ ەمەس-ءتىن. سون­دىقتان قارجىنىڭ ورنى-ور­نى­مەن بولىنۋىنە ىقپال ەتە ءبىلدى. بۇل اسا قيىن شارۋا. قاراتايدىڭ ەل تاري­حىنداعى ورنى بولەك», – دەدى. كەش بارىسىندا اقىن كاكىمبەك سالىقوۆ تا ءسوز كەزەگىن الىپ, ءومىر جولىندا ساپارلاس, دامدەس-تۇزداس بولعان ازامات جايلى اڭگىمە ايت­قان­دا, الدىمەن تاۋەلسىزدىككە, ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا توق­تال­ماۋ مۇمكىن ەمەستىگىن, ءويت­كەنى ولار تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ەڭ ەلەۋلى ەڭبەكتەردى اتقارعان تۇلعالار ەكەنىن باياندادى. «قاراتايدىڭ ما­مان­دىعى گەولوگ. ءبىزدى سول كەزدە ماسكەۋگە جەتەلەگەن كۇش – قانىش ساتباەۆتاي گەولوگ بولسام دەگەن ارمان ەدى. سودان ەكەۋمىز دە وسى سالادا وقۋ بىتىردىك. ماسكەۋدە دە, ەلدە دە جولىمىز تۇيىسكەن كەزدەر از بول­عان جوق. ەكەۋمىز اڭگىمەلەسە قالساق, ءتۇستى مەتاللۋرگيا تاقىرىبىن, سو­نى ەلدىڭ مۇددەسىنە قالاي پايدالانۋ جايىن ايتاتىنبىز. قاراتاي جانى دارقان, اقكوڭىل, ەڭبەكقور جىگىت ەدى. ادامسۇيگىشتىگى ءبىر بولەك اڭگىمە. نۇرسۇلتان «ەڭ الدىمەن ەكو­نوميكا» دەدى. سونى تەوريالىق جاعىنان نەگىزدەگەن وسى قاراتاي. ول ۇلكەن عالىم. عىلىمعا تەو­ريالىق تۇرعىدان ەمەس, تاجىريبە ارقىلى كەلگەن. بۇنى زەرتتەۋ جاس ۇرپاقتىڭ ەنشىسىندە», – دەدى اقىن اعامىز. بۇدان كەيىن قازاقتىڭ تالانتتى اقىن قىزدارى فاريزا وڭعارسىنوۆا مەن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا دا ەل اعاسىنىڭ جومارت مىنەزىن, ازا­مات­تىعىن, رۋعا, جۇزگە بولمەيتىن دارحان پەيىلىن ەسكە الىپ, كورەرمەن ىقى­لاسىن اۋداردى. ال «ەگەمەن قازاقستان» رەس­پۋبلي­كالىق گازەتى» اق باسشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ كىتاپتى قۇ­راستىرۋ بارىسىندا ول كىسىنىڭ اسا مۇقياتتىعىنا, ماقالا, سۇحبات­تار­دان بولەك, باسشىلىق قىزمەتتە جۇرگەندە جازعان باياندامالارىنىڭ دا ساقتالعانىنا ءتانتى بولعانىن اڭگىمەلەدى. ونىڭ ازاماتتىعىن, ەل اراسىندا سىيلى بولعانىن كور­سەتەتىن وقيعالاردان دا كوپشىلىكتى حاباردار ەتكەن قالامگەر: «كىتاپ­تىڭ العىسوزىندە «تۇرىسوۆتىڭ تا­بيعاتىن تانىتىپ تۇراتىن ءبىر عانا ءتۇيىندى ءسوز ىزدەر بولساق, ءبىز قا­زاقتىڭ «ازامات» دەگەن اسىل ۇعى­مىن الدىمەن اۋىزعا الاتىنىمىز انىق», دەپ ەلباسى جازعان جولدار بار. ءبىز ەلباسىنىڭ بەرگەن باعاسىن كىتاپتىڭ اتاۋى ەتىپ الدىق» – دەدى. ايگۇل سەيىلوۆا.