قازىر قازاقستان قوعامدىق ويدىڭ تايقازانىنا اينالىپ وتىر. الەم تىنىشسىز ءارى مازاسىز. قازاقستاندا 5 ميلليوننان استام حالىق ەلباسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى كوزدەگەن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدى ۇسىندى. بۇل سايلاۋشىلاردىڭ 50 پايىزىنان اسىپ جىعىلادى.
قازاقستاننىڭ اتا زاڭىنىڭ 3-بابىنىڭ 1-تارماقشاسىندا «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن ءبىر باستاۋى – حالىق» دەلىنگەن. ال 2-بابىندا «حالىق بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى, سونداي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەدى» دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىلعان.
سوندىقتان دا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ۇسىنعان كونستيتۋتسياعا وزگەرىس كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جولداندى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بۇل ۇسىنىستار اتا زاڭعا سايكەس ەمەس دەپ ءوز قورىتىندىسىن بەردى.
الەم ساياساتكەرلەرى مەن ساراپشىلارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا, 5 ميلليون حالىق تا پرەزيدەنتتەن ءباتۋالى ءسوز كۇتكەن. الىپقاشپا اڭگىمە گۋلەدى. وپپوزيتسيا بوركىن اسپانعا اتىپ, «ۇكىمەت كەتسىن, پارلامەنت تاراسىن» دەپ جار سالدى. ءدال وسى ءسات پرەزيدەنت ەشكىم كۇتپەگەن, نازارباەۆشا شەشىم قابىلدادى.
«مەن ءۇشىن ءوز حالقىمنىڭ قالتقىسىز قولداۋىنان ارتىق بيىك باعا بولمايدى.
...ءبىر جاعىنان, مەن سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن قۇرايتىن بۇكىلحالىقتىق باستامانى كەرى قايتارا المايمىن.
ماسەلەنىڭ ەكىنشى قىرى, مەن ەلباسى جانە كونستيتۋتسيانىڭ كەپىلى رەتىندە بولاشاق ساياساتكەرگە جاڭىلىس باعىت سىلتەيتىن ىسكە جول بەرە المايمىن.
...جۇرتشىلىقتى بولەتىن «رەفەرەندۋم الدە سايلاۋ» دەگەن تاڭداۋدىڭ ورنىنا مەن حالقىمىزدىڭ ەركى مەن دەموكراتيالىق جانە ءبىزدى بىرىكتىرەتىن جولدى ۇسىنامىن.
مەن وكىلەتتىگىمنىڭ ەكى جىلعا قىسقاراتىنىنا قاراماستان, مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەمىن», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
بۇل تابىلعان شەشىم عانا ەمەس, تاريحي تاڭداۋ دا ەدى. پرەزيدەنت ءۇشىن اتا زاڭ ەڭ قاستەرلى, ەڭ قاسيەتتى. ويتكەنى, پرەزيدەنت اتا زاڭنىڭ بۇلجىتپاي ورىندالۋىنىڭ كەپىلى. وسى رەتتە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تومەندەگى ءسوزىن ەسكە سالا كەتكىم كەلەدى:
«...كونستيتۋتسيامىز بىزگە ەڭ باستىسىن – ءوز ءومىرىزدى ءوزىمىز جاساۋ ءۇشىن تاڭداۋ قۇقىعىن – ەڭ قۇندى قازىنانى بەردى.
...كونستيتۋتسيا تۋرالى ماسەلە – ۇلت كەلەشەگىنىڭ ماسەلەسى. بۇل ورايدا ويلانباي جاسالعان ەشبىر سىناققا جول بەرىلمەۋى ءتيىس جانە بەرىلمەيدى دە».
مىنە, كونستيتۋتسيانىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرىلمەۋىن ەلباسى كوز قاراشىعىنداي ساقتاپ وتىر.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمىنە ساي الەمدى ەلەڭ ەتكىزگەن ۇندەۋ جاريالادى. كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋدى ۇسىندى جانە پارلامەنتكە ءتيىستى زاڭ جوبالارىن جولدادى. سوندىقتان دا ەلباسى – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسىن ۇسىندى. ءارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ال اتا زاڭعا ەلباسى ۇسىنىسىمەن تومەندەگىدەي تولىقتىرۋ ەنگىزىلدى.
«پرەزيدەنتتىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىمەن تاعايىندالادى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ پەن مەرزىمدە وتكىزىلەدى».
اتا زاڭعا جانە جوعارىدا ايتىلعان كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ءومىردىڭ سۇرانىستارىنان تۋىنداپ وتىر. بىرىنشىدەن, سايلاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىمەن تاعايىندالادى جانە ەكى اي مەرزىمدە ءوتكىزىلەدى; ەكىنشىدەن, كەزەكتەن تىس سايلاۋدان كەيىنگى پرەزيدەنتتىك كەزەكتى سايلاۋ بەس جىلدان كەيىن كونستيتۋتسيالىق مەرزىمدە وتكىزىلەدى; ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنتتىك كەزەكتەن تىس سايلاۋ كەزەكتى سايلاۋمەن بىردەي تارتىپپەن وتكىزىلەتىن بولادى; تورتىنشىدەن, سايلاۋ ءىس-شارالارىن وتكىزۋ مەرزىمدەرىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ايقىندايتىن بولادى: بەسىنشىدەن, پرەزيدەنت سايلاۋ قورىتىندىلارى جاريالانعان كۇننەن باستاپ ءبىر اي مەرزىم ىشىندە انت بەرەدى; التىنشىدان, انت بەرۋ كۇنىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ايقىندايدى; جەتىنشىدەن, كەزەكتەن تىس سايلاۋدا ەل پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان ادامنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ساقتايتىن كەزەڭ ايقىندالعان.
سايىپ كەلگەندە, بۇل – قازاقستانداعى دەموكراتيالىق ۇردىستەردىڭ جاڭا باستاۋى, جاڭا ءداۋىرى.
ءۋاليحان قاليجان, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
قازىر قازاقستان قوعامدىق ويدىڭ تايقازانىنا اينالىپ وتىر. الەم تىنىشسىز ءارى مازاسىز. قازاقستاندا 5 ميلليوننان استام حالىق ەلباسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى كوزدەگەن بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدى ۇسىندى. بۇل سايلاۋشىلاردىڭ 50 پايىزىنان اسىپ جىعىلادى.
قازاقستاننىڭ اتا زاڭىنىڭ 3-بابىنىڭ 1-تارماقشاسىندا «مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن ءبىر باستاۋى – حالىق» دەلىنگەن. ال 2-بابىندا «حالىق بيلىكتى تىكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم جانە ەركىن سايلاۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرادى, سونداي-اق ءوز بيلىگىن جۇزەگە اسىرۋدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بەرەدى» دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ جازىلعان.
سوندىقتان دا پارلامەنت دەپۋتاتتارى ۇسىنعان كونستيتۋتسياعا وزگەرىس كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جولداندى. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس بۇل ۇسىنىستار اتا زاڭعا سايكەس ەمەس دەپ ءوز قورىتىندىسىن بەردى.
الەم ساياساتكەرلەرى مەن ساراپشىلارى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا, 5 ميلليون حالىق تا پرەزيدەنتتەن ءباتۋالى ءسوز كۇتكەن. الىپقاشپا اڭگىمە گۋلەدى. وپپوزيتسيا بوركىن اسپانعا اتىپ, «ۇكىمەت كەتسىن, پارلامەنت تاراسىن» دەپ جار سالدى. ءدال وسى ءسات پرەزيدەنت ەشكىم كۇتپەگەن, نازارباەۆشا شەشىم قابىلدادى.
«مەن ءۇشىن ءوز حالقىمنىڭ قالتقىسىز قولداۋىنان ارتىق بيىك باعا بولمايدى.
...ءبىر جاعىنان, مەن سايلاۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن قۇرايتىن بۇكىلحالىقتىق باستامانى كەرى قايتارا المايمىن.
ماسەلەنىڭ ەكىنشى قىرى, مەن ەلباسى جانە كونستيتۋتسيانىڭ كەپىلى رەتىندە بولاشاق ساياساتكەرگە جاڭىلىس باعىت سىلتەيتىن ىسكە جول بەرە المايمىن.
...جۇرتشىلىقتى بولەتىن «رەفەرەندۋم الدە سايلاۋ» دەگەن تاڭداۋدىڭ ورنىنا مەن حالقىمىزدىڭ ەركى مەن دەموكراتيالىق جانە ءبىزدى بىرىكتىرەتىن جولدى ۇسىنامىن.
مەن وكىلەتتىگىمنىڭ ەكى جىلعا قىسقاراتىنىنا قاراماستان, مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەمىن», دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
بۇل تابىلعان شەشىم عانا ەمەس, تاريحي تاڭداۋ دا ەدى. پرەزيدەنت ءۇشىن اتا زاڭ ەڭ قاستەرلى, ەڭ قاسيەتتى. ويتكەنى, پرەزيدەنت اتا زاڭنىڭ بۇلجىتپاي ورىندالۋىنىڭ كەپىلى. وسى رەتتە ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تومەندەگى ءسوزىن ەسكە سالا كەتكىم كەلەدى:
«...كونستيتۋتسيامىز بىزگە ەڭ باستىسىن – ءوز ءومىرىزدى ءوزىمىز جاساۋ ءۇشىن تاڭداۋ قۇقىعىن – ەڭ قۇندى قازىنانى بەردى.
...كونستيتۋتسيا تۋرالى ماسەلە – ۇلت كەلەشەگىنىڭ ماسەلەسى. بۇل ورايدا ويلانباي جاسالعان ەشبىر سىناققا جول بەرىلمەۋى ءتيىس جانە بەرىلمەيدى دە».
مىنە, كونستيتۋتسيانىڭ بۇزىلۋىنا جول بەرىلمەۋىن ەلباسى كوز قاراشىعىنداي ساقتاپ وتىر.
كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمىنە ساي الەمدى ەلەڭ ەتكىزگەن ۇندەۋ جاريالادى. كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋدى ۇسىندى جانە پارلامەنتكە ءتيىستى زاڭ جوبالارىن جولدادى. سوندىقتان دا ەلباسى – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسىن ۇسىندى. ءارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىراتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ال اتا زاڭعا ەلباسى ۇسىنىسىمەن تومەندەگىدەي تولىقتىرۋ ەنگىزىلدى.
«پرەزيدەنتتىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىمەن تاعايىندالادى كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەلگىلەنگەن ءتارتىپ پەن مەرزىمدە وتكىزىلەدى».
اتا زاڭعا جانە جوعارىدا ايتىلعان كونستيتۋتسيالىق زاڭدارعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ءومىردىڭ سۇرانىستارىنان تۋىنداپ وتىر. بىرىنشىدەن, سايلاۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ رەسپۋبليكا پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىمەن تاعايىندالادى جانە ەكى اي مەرزىمدە ءوتكىزىلەدى; ەكىنشىدەن, كەزەكتەن تىس سايلاۋدان كەيىنگى پرەزيدەنتتىك كەزەكتى سايلاۋ بەس جىلدان كەيىن كونستيتۋتسيالىق مەرزىمدە وتكىزىلەدى; ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنتتىك كەزەكتەن تىس سايلاۋ كەزەكتى سايلاۋمەن بىردەي تارتىپپەن وتكىزىلەتىن بولادى; تورتىنشىدەن, سايلاۋ ءىس-شارالارىن وتكىزۋ مەرزىمدەرىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ايقىندايتىن بولادى: بەسىنشىدەن, پرەزيدەنت سايلاۋ قورىتىندىلارى جاريالانعان كۇننەن باستاپ ءبىر اي مەرزىم ىشىندە انت بەرەدى; التىنشىدان, انت بەرۋ كۇنىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ايقىندايدى; جەتىنشىدەن, كەزەكتەن تىس سايلاۋدا ەل پرەزيدەنتى بولىپ سايلانعان ادامنىڭ پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ساقتايتىن كەزەڭ ايقىندالعان.
سايىپ كەلگەندە, بۇل – قازاقستانداعى دەموكراتيالىق ۇردىستەردىڭ جاڭا باستاۋى, جاڭا ءداۋىرى.
ءۋاليحان قاليجان, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
سوڭعى جاڭالىقتار
بالۋاندار مەدۆەدتىڭ مەموريالىنان 14 مەدالمەن ورالدى
كۇرەس • بۇگىن, 00:34
قامىستىداعى سپورت كەشەنىنە بالۋاننىڭ ەسىمى بەرىلسە...
سپورت • بۇگىن, 00:20
قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ تۋعانىنا 110 جىل تولۋىنا وراي حالىقارالىق سيمپوزيۋم ءوتتى
قوعام • بۇگىن, 00:15
Project Silica: اقپاراتتى 10 مىڭ جىل ساقتايتىن شىنى
قوعام • كەشە
قوعام • كەشە
اتىراۋ قالاسىن شاڭدى داۋىل باسىپ تۇر
ايماقتار • كەشە
