بەتبۇرىس

ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ سا­لا­سىنىڭ باعىت-باعدارىن اي­قىن­دايتىن  ءبىلىم بەرۋدى دامى­تۋ­دىڭ 2011-2020 جىلدارعا ار­نال­عان مەملەكەتتىك باعدارلاما وتكەن جىلى قابىلدانعانى ءما­لىم. بۇل ومىرلىك ءمانى بار قۇ­جاتتىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سا­لا­سىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن زيالى قاۋىم كوڭىلىنەن شىققانى انىق. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن جا­رىق كورگەن جاڭا باعدارلاما وقىمىستىلاردىڭ, جوعارى وقۋ ورىندارى پروفەسسور-وقىتۋشى قۇرامى مەن مەكتەپ ۇستاز­دارى­نىڭ تاراپىنان تالقىدان ءوتتى. سان الۋان ۇسىنىس-پىكىرلەر ەكشەلەنىپ, ەسكەرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم مەم­لە­كەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كا­لىق دامۋىنىڭ, سونداي-اق ين­نو­ۆاتسيالىق جۇيە مەن ادامي كاپيتالدىڭ باستى فاكتورىنا اينالعانىن ءومىردىڭ ءوزى ءدا­لەلدەپ وتىر. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ عىلىم مەن يننوۆاتسيانىڭ ەكىنشى ورىنعا قويعان ەل, ەشقاشان ەشبىر سالادا ءبىرىنشى ورىنعا كوتەرىلە ال­ماي­تىندىعى تۋرالى قاعي­دا­سىن باسشىلىققا العان باع­دارلامانىڭ ءون بويىنان وتاندىق ءبىلىمدى دامىتۋدىڭ وركەنيەتتى جولدارىن بايقايمىز. مەملەكەتتىك باعدارلامانى تە­رەڭ تالداپ قاراعان ادام ءبىلىم بەۋدىڭ بارلىق سالاسىندا, اتاپ ايتقاندا, مەكتەپكە دەيىنگى دەڭ­گەي­دەن باستاپ, جوعارى وقۋ ور­نى­نان كەيىنگى ارالىققا دەيىن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جەتىلدىرىلەتىندىگىنە كوز جەتكىزە الادى ءارى وسى باعدارلامانىڭ شىنايىلىعىنا شىن­داپ سەنەدى. جاڭا باعدارلامانىڭ مەكتەپكە دەيىنگى جانە ورتا ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيىندەگى اتقارىلاتىن ءمىن­دەت­تەرىنىڭ ءبىرى 12 جىلدىق بىلىمگە تولىعىمەن كوشۋدى قامتا­ما­سىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. بۇ­عان دەيىن دە تالاي-تالاي پىكىر­تا­لاستىڭ ۇلەسىندە بولعان بۇل ماسەلە جونىندە ەلباسى ن.نازارباەۆ مينيسترلىككە ناقتى تاپ­سىر­ما بەرىپ, 12 جىلدىققا كو­شۋدى تاپ­سىرعان بولاتىن. ءبىزدىڭ ويى­مىز­شا, ەندىگى جەردە «ءارى تارت تا بەرى تارتتى» قويىپ, كۇر­مەۋى قيىن كۇردەلى ماسەلەنى شە­شۋ­دىڭ قي­سى­نى كەلىپ تۇرعانىن باسا ايت­قىمىز كەلەدى. اتالعان دەڭگەيلەر جۇيەسىندە جەمىستى ەڭبەكتىڭ جەتىستىگىن كور­گىمىز كەلسە, ەڭ ال­دى­مەن كادر ماسەلەسىن رەتتەپ الۋى­مىز كەرەك. وسىعان بايلا­نىس­تى تومەن­دەگى ويىمىزدى جەتكىزسەك دەيمىز. كەزىندە ەلىمىزدەگى كادرلار تاپشىلىعىن شەشۋ ماقساتىندا ۇكىمەتتىڭ شەشىمىمەن ەلىمىزدىڭ بەس وڭىرىندە اشىلعان پەداگو­گيكالىق ينستيتۋتتاردىڭ اتقا­رار ماقسات-مىندەتتەرىن قايتا ءبىر پىسىقتاۋ كەرەك. ويتكەنى, جەرگىلىكتى جەردەگى جەتەكشى ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ كولەڭكەسىندە قا­لىپ قويىپ, كەيبىر مامان­دىق­تاردى دايارلاۋدى قايتالاۋ ءورىس الىپ وتىر. ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, جاڭا باعدارلاما اياسىندا ات­قارىلار ءىس-شارالار جوسپا­رىنا اتالعان پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتاردا مەكتەپكە دەيىنگى جانە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە قاجەتتى ما­مان­داردىڭ, ياعني جاڭا تۇرپات­تاعى پەداگوگ كادرلار دايىن­داۋدى مىندەتتەۋ كەرەك. سونداي-اق, پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىراتىن ارنايى كۋرس­تار مەن سەمينارلار ۇيىم­داستىرۋ پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قۇزىرىنا بەرىلۋ كەرەك. سوندا عانا پەدا­گوگيكالىق ورتادا كوكەيكەستى ماسەلەلەر قاتارىندا كوتەرىلىپ  جۇرگەن «پەداگوگتاردىڭ قۇزى­رەتتىلىگىن» ارتتىرا الار ەدىك. پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتاردىڭ الەۋەتىن الەۋمەتتىك ىستەرگە با­عىتتايتىن ۋاقىت كەلدى.  جاڭا باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىكتەرى رەتىندە جەرگىلىكتى بيلىككە باعىناتىن ءبىلىم وشاق­تارى مەن ورتالىق اتقارۋشى بيلىكتىڭ قۇزىرىنداعى پەدا­گو­گي­كالىق ينستيتۋتتاردىڭ ءىس-قيمىل جوسپارلارىنىڭ بىرلەسىپ, كەلىسىلىپ, ءتۇزىلۋىن مىقتاپ قاداعالاعان ءجون. پەداگوگيكالىق كادرلاردى دايىنداۋ ىسىندە دە مەملەكەتتىك باعدارلاماعا سايكەس جاڭا ەرەجەلەر قابىلدانۋى كەرەك. اتاپ ايتقاندا, جوعارى وقۋ ورىن­دا­رىندا پەداگوگيكالىق مامان­دىق­تار بويىنشا مامان دايىن­داۋ تەك قانا كۇندىزگى وقۋ جۇيە­سى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. ايرىقشا جاعداي رەتىندە, مەكتەپتەردە ۇزاق جىلدار ۇستا­ز­دىق ەتىپ جۇرگەن ءتاجىريبيسى مول, بەلگىلى سەبەپتەرمەن جوعا­رى ءبىلىم الا الماعان, ورتا ار­ناۋلى ءبىلىم وردالارىن ءتامام­دا­عان تال­عامپاز تالىمگەرلەردى عانا قا­بىل­داۋعا رۇقسات ەتىلۋى ءتيىس. تەك وس­ىنداي جولمەن عانا ۇستازدار­دىڭ ابى­رويىن ارتتى­را الارىمىز انىق. تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم دەڭگەيىنە بايلانىستى دا جا­ڭا باعدارلامادا ۇلكەن مىندەتتەر قويىلعان. جۇمىسشى كادرلار دايارلاۋدا جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرلەسە اتقارىلاتىن ءبىرىڭ­عاي ءىس-شا­رالار كوزدەلگەن. مىسا­لى, ءبىتىرۋ­شى­لەردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىگىن اي­قىن­داۋ ءۇشىن بىلىكتىلىك جۇيەسى ەن­گىزىلمەكشى. بىلىكتىلىكتى ايقىن­داي­تىن كوميسسيا قۇرامىنا وقۋ ور­نىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن باسقا, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن مەملەكەتتىك ەمەس مەكەمەلەردىڭ وكىل­دەرى كىرەتىن بولادى. ماماننىڭ شىن ءما­نىندە قاي دەڭگەيدە داي­ىن­دال­عا­نىن ايقىنداپ, كۋالىك بەرەتىن القالى ورگاننىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە ارت­پاق. مىنە, بۇل دا باعدار­لا­مانىڭ باعاسىن ارتتىرا تۇسەتىن تۇستار. ءاربىر ەلدىڭ الەۋەتى ءال-اۋقاتى­نىڭ مىقتىلىعىمەن ەمەس, اقىل-وي, پاراساتىمەن پايىمدالاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ولاي بولسا, جاڭا باعدارلاماداعى جاڭا باعىت­تاردىڭ ءبىرى رەتىندە جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم دەڭ­گەي­ىندە اتقارىلعان, جەتىلدىرە تۇسەتىن تۇستارعا توقتالىپ وتەيىك. بىرىنشىدەن, ءبىلىم مەن عىلىمدى قاتار ۇس­تا­عان جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتتى­رى­لادى. ولار ات­قارىپ وتىرعان قىزمەتتەرىنە ءساي­كەس ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت, ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى, ۋنيۆەرسيتەت, اكادەميا جانە ينستيتۋت مارتەبە­لەرىن يەلەنىپ, حالىققا ءبىلىم بەرۋ قىز­مەتى ناقتىلاناتىن بولادى. ولار­دىڭ دامۋ ستراتەگياسىن, قار­جىلىق, ما­تەريالدىق بازاسىن جەتىلدىرۋ جە­لىسىن باقىلاپ وتىراتىن تاۋەل­سىز قامقورشىلار  كەڭەسى قۇ­رى­لا­دى. جو­­عارى وقۋ ورنىنداعى بار­­لىق قىزمەت تۇرىنە, ءتىپتى, رەك­تور­لاردىڭ اتقارىپ وتىرعان ەڭ­بەگىنە باعا بەرىپ, ولار­دىڭ ەسەبىن تىڭ­داپ وتىرۋ جانە قىزمەتكە ءساي­كەس­تىگىن ايقىندايتىن قۇقىق بەرىلەدى. بۇل, ارينە, الەمدىك ءتاجى­ربيەدە ابدەن لايىقتى ورىن العان جۇيە. ول ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قىز­مەتىن وڭتايلاندىرۋدا وڭدى ءنا­تي­جە بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز. سونداي-اق, مەملەكەتتىك باع­دار­لامادا ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اۆتونوميا بەرۋ ماسەلەسى قاراستى­رىل­عان. مۇنداي مۇمكىنشىلىكتى ەڭ ال­دىمەن ەلىمىزدىڭ ەڭ تاڭداۋلى ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتتەرى  الۋى ءتيىس. جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپا­سى اككرەديتتەۋ جۇيەسى ارقىلى ءجۇر­گىزىلەدى. ءار­بىر تالاپكەر ەلى­مىز­­دىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ رەيتينگىلىك با­عا­سىن اقپارات ار­نا­­لا­رى­نان ەركىن الۋ مۇمكىن­دى­گى­نە يە بولادى. ارينە, مۇنداي جاع­دايدا ءاربىر ۋنيۆەرسيتەت وزدە­رى­نە ستۋدەنتتەر تارتۋ ءۇشىن ساپا مەنەدجمەنتىن يگەرۋگە ءماجبۇر بولادى. باعدارلاماداعى نەگىزگى با­عىت­تاردىڭ ءبىرى – ۇستازداردىڭ ءمار­تەبەسىن ارتتىرۋ. ولاردىڭ قا­تا­رىنا جالاقى تولەۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرىن ەنگىزۋ, الەمگە ايگىلى ۋني­ۆەرسيتەتتەردە, عىلىمي-پە­دا­­گو­گي­كا­لىق ورتالىقتاردا ءتا­لىم­گەر­لىكتەن ءوت­كىزۋ, ۇزدىكسىز ءبىلىم الۋ مۇمكىن­دىگىمەن قامتا­ما­سىز ەتۋ جۇزەگە اسا­دى. تۇپتەپ كەلگەندە, پەداگوگ كادرلار قاتا­رىن جاس ماماندارمەن تولىق­تى­رۋعا تولىق مۇمكىن­دىك بەرەتىن جاڭاشا كوز­قا­راس قا­لىپتاسادى. جالپى, الەمدىك ءبىلىم كەڭىس­تى­گىنەن وتاندىق ءبىلىمىمىزدىڭ ءوز­ىن­دىك ورنىن الۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاڭا مەملەكەتتىك باع­دارلامادا جان-جاقتى قا­راستى­رىلعان دەۋگە بولادى. كارىمبەك قۇرماناليەۆ, قازاقستان ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, پروفەسسور.