شاڭعىشىلار شىمبۇلاقتان قول بۇلعايدى

ازيادا, ارينە, ايتىستىڭ ور­نى ەمەس. بىراق «كورمەس تۇيەنى دە كورمەس» دەگەن ەستى ەلدىڭ ازاماتى ەمەسپىز بە, ءبىر سارىجاعال باسى­لىمنان ءبىر ايتىسكەردىڭ بەت-اۋزى قي­ساي­ماستان «مەنىڭشە, قازاق­ستان ەكى الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ءبىرىنشىسى – «حابار» ارناسىندا كورسەتى­لىپ, «ەگەمەن قازاقستاندا» جازى­لىپ جاتقان قازاقستان, ەكىنشىسى – قاراپايىم قازاق ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازاقستان» دەپ «اۋليەلىك» تانى­تىپتى. كەشەگى «كەڭەس وداعى» دەگەن ەلدە ءومىر سۇرسە الگى ايتقىشىڭىز قىزىل جاعالى كوممۋنيستەردىڭ ال­دىندا وسى ءسوزى ءۇشىن ءبىراز «تەرلەپ-تەپشۋىنە» تۋرا كەلەر ەدى, بىراق ءوزى كەكەتىپ-مۇقاتىپ وتىرعان ءوز ەلىنىڭ بۇگىنگى وسكەنىن, ونگەنىن, دامىعانىن كورگىسى كەلمەگەنىمەن, كەراۋىز «جاز­عىشتاردىڭ»  ءبىر ەلى اۋزىنا ەكى ەلى قاقپاق قويمايتىن دەگدارلىعىن دا مويىنداۋى كەرەك ەدى. ءجا... ءبارىن ايت تا ءبىرىن ايت, الگى اي­تىسكەر مىسالعا كەلتىرگەن «قارا­پايىم قازاق» بۇرىن شىمبۇلاق­قا قالاي جەتۋشى ەدى؟ اۋەلى اۆتوبۋسپەن نەمەسە تاكسيمەن «مەدەۋ» مۇز ايدىنى كەشەنىنە كوتەرىلە­تىن. ول جەردە جولاۋشىلاردى «شىم­بۇ­لاق­قا دەيىن 8 مىڭ تەڭ­گەگە جەتكىزىپ سالامىز»  دەپ, كو­نە­توز «نيۆا» كو­لىك­تەرىنىڭ يەلەرى كۇتىپ تۇراتىن. ءوزىمىزدى قويشى, شەتەلدىك تۋريستەر الدىندا جەرگە قاراتاتىن بۇل مىسال, مىنە, بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن اششى شىندىق ەدى. ال «حابار» مەن «ەگەمەن قازاقستان» ءدا­رىپ­تەيتىن ازيا ويىندارىنىڭ قا­زاق­ستاندا ءوتۋى دەيتىن ءتاتتى شىن­دىق وسى «جابايىلىقتىڭ» كوزىن جويدى. «Chimbulak Development» كومپا­نياسى «مەدەۋ» مۇز ايدىنى مەن «شىمبۇلاق» تاۋ شاڭعىسى كۋ­رور­تىنىڭ اراسىنداعى اسۋ دا اسۋ بەلدەردى جالعايتىن اسپالى ار­قان جولىن تارتىپ, كۇللى قاراپا­يىم قازاقستاندىقتار مەن شەتەل­دىك تۋريستەردى قۋانتىپ تاستا­دى.  مۇنى بىرەۋلەر ايتپاسا ايتپاس, كورمەسە كورمەس, بىراق پاتشا كوڭىلدى كۇللى جۇرتتىڭ قۋانىشىن ءبولىسۋ ءۇشىن «حابار» كورسەتەدى, «ەگەمەن قازاق­ستان» جازادى. سونىمەن... تاۋ شاتقالىنداعى اسپالى ار­قان جولىنىڭ ۇزىندىعى 4 572 مەتر, ياعني ول ۇزاقتىعى جونىنەن الەم­دە اقش (4 979 م.) پەن فران­تسياداعى (4942 م.) اسپالى ارقان جولدارىنان كەيىن ءۇشىنشى ورىندا تۇر. اسپالى ارقان ارقىلى جو­عارى-تومەن قاتىنايتىن كابينالار سانى 114, ال ونىڭ ارقايسىسىنا 8 ادام بەيمارال سىيادى. جۇيرىكتىگى دە ەرەن. بۇرىن ەسكى «نيۆانىڭ» ۋلى ءتۇتىنىن جۇتا وتىرىپ 1 ساعاتتا كوتەرىلەتىن بيىگىڭىزگە قازىر 15-20 مينوتتە جەتە الاسىز. سەكوندىنە 6 مەتر جىلدامدىقپەن جۇيتكيتىن اسپالى ارقان جولىنا بەكىتىلگەن كابينالار 1 ساعاتتا 2 مىڭ ءتۋريستى تاسيدى. ال باعاسى كونە «نيۆادان» الدەقايدا ارزان! بۇلدىرشىندەرگە, زەينەتكەرلەر مەن مۇگەدەكتەرگە, ۇوس ارداگەرلەرى مەن ولارعا تەڭەس­تىرىلگەندەرگە جەڭىلدىك جاسالعان. مۇندايدا «بارەكەلدى!» دەمەگەندە ەندى قايدا «بارەكەلدى!» دەيمىز! «شىمبۇلاقتى» شىن مانىندە شاڭعىشىلار مەكەنىنە اينال­دى­رىپ, تۋريستەر تاڭعالا تاماشا­لاي­تىن كەشەنگە اينالدىرۋ ءۇشىن 200 ميلليون كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى. ول قىرۋار قار­جىنى «حابار» كورسەتىپ, «ەگەمەن قازاق­ستان» جازاتىن قازاقستان­نىڭ «قاز­كوم­مەرتس­بانك» اق مەن «قا­زاق­ستان­نىڭ دامۋ بانكى» اق بولگەن. سونىمەن, كەشە قاراعايلارى كوككە نايزاداي شانشىلعان, شىڭ­دارى اق شاشتى اقساقالداي قول بۇل­عاعان جانە شىرشالارى توتى­داي تارانعان «شىمبۇلاق» تاۋ شاڭ­عىسى سپورتتىق بازاسىندا ازيا­داعا اق تىلەكپەن كەلگەن شەبەر شاڭعىشىلار باسەكەنى باستاپ كەتتى. تومەنگە قۇلديلاۋدا جۇرەگى تۇكتى, بۋىنى مىقتى, ءتوزىمى بەرىك, تالاي جارىستاردا وزا شاۋىپ شىڭدالعان شاڭعىشىلار عانا توپ جارادى دەسەك, 31 قاڭتار مەن 4 اقپان ارالى­عىن­دا بولاتىن جا­رىستا قازاق­ستاندىق جانكۇيەر­لەردىڭ ءۇمىتىن د.كوشكين (ال­ماتى), ا.تەلمينوۆ (الماتى), پ.چەرنيچەنكو (الما­تى), ي.زاكۋرداەۆ (شقو), ت.پيمەنوۆ (شقو), ە. چەرەپانوۆا (الماتى), م. انتاشكەۆيچ (شقو) جانە ل. فەدوتوۆا (الماتى) سياقتى شاڭ­عى سپورتىنىڭ شالقۇيرىق تۇل­پار­لار­داي بەرەندەرى سەنىمدى اقتايدى دەپ كۇتەمىز. ايتساق ايتقانداي, العاشقى كۇنى تاۋدان تومەن قاراي قۇلديلاي سىرعاناۋدان ەرلەر اراسىنان قازاقستاندىق دميتري كوشكين ءبىرىنشى ورىندى (1.27.52) جەڭىپ الىپ, ازيادا چەمپيونى اتانسا,  يگور زاكۋرداەۆ اتتى تاعى ءبىر جەرلەسىمىز ەكىنشى ورىنعا يە بول­دى. سونداي-اق, ايەلدەر ارا­سى­نان وڭتۇستىك كورەيالىق سايىپقىران كيم سان دجۋ (1.37.61) التىننان القا تاقسا, ەكىنشى ورىندى قازاق­ستاندىق ليۋدميلا فەدوتوۆا يەلەندى. ءۇشىنشى ورىندى وڭتۇستىك كورەيانىڭ تاعى ءبىر ءدۇلد ۇلى دجۋنگ حەيما قاناعات تۇتتى. * * * سۋپەر-گيگانت سلالومىندا تاۋدان قۇلديلاي سىرعاناۋدىڭ قيىندىعى كوپ. ونىڭ ۇستىنە ەڭىسكە قاراي بۇرالاڭ بۇرىلىس­تاردان تۇرا­تىن جارىس جولى تاۋ شاڭعىسى سپورتىنىڭ باسقا تۇرلەرىنە قارا­عاندا ۇزاقتاۋ. مىسالى, ەرلەر ءۇشىن ەڭ ۇلكەن قاشىقتىق – 3 كم. 800 م. بولسا, ەڭ قىسقاسى - 2435 م. قورقىنىشى دا جەتەرلىك. مى­سا­لى, ساعاتىنا 140 كم. جىلدام­دىق­پەن جۇيتكىپ كەلە جاتقان جە­ڭىل ماشينەنى كوزگە ەلەستەتىڭىز. جول-كولىك اپاتتارى وسىنداي جوعارى جىلدامدىقتىڭ سالدارىنان ورىن الىپ جاتادى. ال شاڭعىشى قىز-جىگىتتەر تاۋدان تومەن قاراي قىران­شا سورعالاعان كەزدە ساعاتىنا 120-140 كم. جىلدامدىقتى باعىندى­رادى. تىنىستى تارىلتىپ, كوزدەن جاس پارلاتار بۇل جىلدامدىقتى دەر كەزىندە تەپە-تەڭدىك ساقتاپ, شۇعىل بۇرىلىستا شالت قيمىلداي بىلگەن شەبەر سپورتشى عانا ەڭسەرە الادى. تۇيەتايلى بيىكتەن سەكىرىپ ءوتۋ ءبىر كورگەنگە عانا وڭاي, ايتپەسە بارىستاي سەكىرگەن ساتتەگى قاشىق­تىق 40-50 م.-گە جەتەدى. جۇيكەگە دە, جۇرەككە دە سىن تۇسەتىن ءسات وسى. سوندىقتان تاۋدان شاڭعىمەن قۇل­ديلاۋ سپورتى ناعىز ساڭلاقتار­دىڭ عانا قولىنان كەلەرى ءسوزسىز. كەشە «شىمبۇلاق» تاۋ شاڭ­عى­سى بازاسىندا بولعان سۋپەر-گيگانت سلالوم جارىسىنا ءار ەلدەن كەلگەن 24 شاڭعىشى شىقتى. جا­رىس, اسىرەسە, قازاقستان مەن وڭ­تۇس­تىك كورەيا شاڭعىشىلارى­نىڭ اراسىندا تارتىستى ءوتتى. جارىس جولىنا 14 بولىپ شىعىپ, قۇس ۇشار بيىكتەن قۇلديلاي سىرعانا­عان يگور زاكۋرداەۆ شۇعىل بۇرىلىستاردان تۇرا­تىن 2, 5 كم. قاشىقتىقتى 1:04.61 ۋاقىتتا ەڭسەرىپ, جەڭىمپاز اتاندى. ەكىنشى ورىندى بۇرناعى كۇنى التىن مەدال يەگەرى اتانعان دميتري كوش­كين يەلەندى. ول ءتيىستى قاشىق­تىقتى 1: 05. 27 ۋاقىتتا باعىن­دىر­دى. ازيادا التىنى مەن كۇمىسىنىڭ سانىن كوبەيتە تۇسكەن قوس جەرلەسىمىزدى جانكۇيەرلەر اتى­­نان قۇتتىق­تاي وتىرىپ, ولار­دى ەندى الەم, وليمپيادا قاشىق­تىقتارىندا دا جەڭىمپاز اتانادى دەپ سەنەمىز. ءۇشىنشى ورىن ءوڭتۇس­تىك كورەيالىق كيم ۆوسۋنگ (1: 06. 58) قاناعات تۇتتى. ايتپاقشى, جانكۇيەرلەردىڭ كوڭىل-كۇيىن ءوزى­نىڭ ەرەكشە شابان­دىعىمەن «تاڭ­عال­دىرعان» شاڭعى­شى دا بولماي قالعان جوق. مىسالى, نەپال ەلىنەن كەلگەن شاڭعىشى «اسىقپاعان اربامەن قويان الادى» دەگەندەي, باسقا سپورتشىلار ءبىر مينوتتە ءوتىپ جاتقان قاشىقتىقتى ءىش پىس­تىرار ۋاقىتتا (2:37.65) سىرعاناپ ءوتتى. ايەلدەر اراسىنداعى باسەكەگە 10 شاڭعىشى قاتىستى. جارىس جو­لىنا ءبىرىنشى بولىپ شىققان كسەنيا سترويلوۆا تاۋدان قۇل­ديلاي سىر­عاناۋدى 1: 15. 28 ۋاقىتتا ءوتىپ, باسە­كەنى سىلبىرلاۋ باستادى. ءوڭتۇس­تىك كورەيالىق كيم سۋن جو قازاقستان­دىق شاڭعىشىعا قاراعان­دا شاپ­شاڭ­دىق تانىتىپ, بۇل مەجەنى 1:10.83 ۋاقىتتا سىرعاناپ ءوتتى. بۇدان كەيىن جارىس جولىنا شىق­قان­داردىڭ ەش­قايسىسى كورەيالىق شاڭعىشى قىزدان اسا المادى. ءبى­راق قازاقستاندىق شاڭعىشى ليۋد­ميلا فەدوتوۆا بۇل قاشىقتىقتى 1:11.33 ۋاقىتتا با­عىن­دىرا ءبىلدى. ءسويتىپ, كيم سۋن جو – ءبىرىنشى, ليۋدميلا فەدوتوۆا – ەكىنشى, ال تاعى ءبىر كورەيالىق شاڭ­عىشى جۋنگ حەيمەن – ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. سونىمەن, «شىم­بۇلاق» تاۋ شاڭعىسى بازا­سىن­دا وتكەن سۋپەر-گيگانت سلالوم باسەكە­سىن­دە ءبىزدىڭ شاڭ­عى­شىلارى­مىز ءبىر التىن, ەكى كۇمىس مەدالعا قول جەتكىزدى. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى.