بيىلعى قارقىن بىلتىرعىدان دا ارتا تۇسپەك

كەشە يندۋستريا جانە جاڭا تەح­نولوگيالار مينيسترلىگىندە پرەم­ەر-مينيستر كارىم ءماسى­موۆ­تىڭ قا­تىسۋىمەن 2010 جىلدىڭ قورىتىن­دىلارى مەن الداعى مىندەتتەردى تالقىلاعان كەڭەيتىلگەن القا ءما­جى­لىسى بولىپ ءوتتى. وعان وب­لىس اكىم­دەرىنىڭ ورىنباسار­لا­رى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ۇكى­مەت پەن مينيس­تر­لىكتىڭ, باسقا دا مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ جاۋاپ­تى قىزمەتكەرلەرى شا­قىرىلدى. ماجىلىستە بايانداما جاسالعان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىن­با­سا­رى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسە­كە­شەۆ­تىڭ ايتۋى بويىنشا قازاق­ستان­نىڭ ونەر­­­كاسىپ كاسىپ­ورىن­دا­رى 2010 جىل­دىڭ قورىتىندى­سىن­دا سالا­دا­عى ناقتى ءونىم كولەمىن 11 تريلليون 557 ميلليارد تەڭ­گە­گە جەتكىزگەن. بۇل وتكەن جىلعىدان 10 پا­يىزعا ارتىق. ءونىم كولەمى نە­گىزىنەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ار­قىلى نە­عۇرلىم وزىندىك قۇنى جوعا­رى جاڭا ونىمدەردى يگەرۋ ەسەبىنەن ءوسىپ وتىر­عاندىعى باي­قالادى. تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە ءونىم ءوندىرۋ 7 ميلليارد 215 ميلليون تەڭگەنى قۇراپ, وتكەن جىل­دىڭ وسى كەزەڭىندەگىدەن 5,3 پا­يىز­­عا وسە تۇسسە, كومىر ونەر­كا­سىبىندە ءوسىم 109,9 پايىز بولعان. وڭدەۋ ونەر­كاسىبىندە 3 تريلليون 722,4 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, وتكەن جىلمەن سالىس­تىرعاندا 118,4 پايىزدى قۇراعان. ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىنىڭ دە جاق­سارا تۇسكەندىگى بايقالادى. 2010 جىل­­دىڭ 3-توقسانىنىڭ قورىتىن­دى­سى بويىنشا تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كولەمى 13,1 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل 2009 جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 1,1 پايىزعا ار­تىق. سونىڭ ىشىندە شي­كىزاتتىق ەمەس سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيالار 1,25 ميلليارد دول­لار بولدى. بۇل وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىندەگىدەن 2 ەسەگە ارتىق. وسى كور­سەت­كىش ەلىمىزدە شي­كىزاتتىق ەمەس سا­لاعا ينۆەستيتسيا تارتۋ ءىسىنىڭ با­­رىن­شا جاقسارا تۇسكەندىگىن كور­سەتەدى. 2010 جىل بويىنا جاڭا ءون­دى­رىستەردى ىسكە قوسۋ جالعاسىن تاپ­تى. تەك يندۋستريالاندىرۋ كار­تاسى ايا­سىن­دا عانا 8 ميلليارد تەڭ­گە سو­ماعا 152 جوبا پاي­دا­لانۋعا بەرىلىپ, 24 مىڭعا تارتا جۇ­مىس ورنى اشىل­دى. سونىمەن قاتار اسەت يسەكەشەۆ يندۋس­تريالاندىرۋ كار­تا­­سى­نا جال­پى قۇنى 8 تريلليون تەڭگەنى قۇراي­تىن 294 جوبا ەنگىزىلىپ وتىرعان­دى­عىن ايتتى. مۇنىڭ سىرتىندا تاعى دا 224 جاڭا جوبا قاراس­تىرىلۋ ءۇس­تىندە. ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ ءىسى­­نىڭ بىرتە-بىرتە قارقىن الا ءتۇ­سەتىندىگىن مىنا ءبىر كورسەتكىش اي­قىن اڭعارتاتىنداي. ەگەر 2009 جى­لى وسى باعىت بويىنشا 500 ميلليارد تەڭگە قارجى يگەرىلسە, 2010 جى­لى ول 800 ميلليارد تەڭگەنى قۇ­را­دى. ال 2011 جىلى 1,3 تريلليون تەڭ­­گە قارجى يگەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. مينيسترلىك ەسەپتى كەزەڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردى قول­داۋ ءما­سەلەسىنە كوپ كوڭىل بولگەن. وسى جىلى العاش رەت ەكسپورتقا ءونىم شىعاراتىندار شىعىندارى­نىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ تەتىگى ىسكە قو­سىلدى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 43 وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلارعا 141 ميلليون تەڭ­گەنىڭ كومەگى كور­سەتىلدى. سولار­دىڭ اراسىندا اۋىل­شارۋاشىلىق ونىمدەرىن, مۇناي-گاز تەحنيكاسى مەن مەديتسينا جاب­دىعىن, اككۋمۋلياتورلار مەن ترانس­فورماتورلاردى, كون­دەن­سا­تور­لاردى, دارىلىك زاتتاردى گەر­مانياعا, پولشاعا, قىتايعا, تمد ەلدەرىنە جانە باسقا دا ەلدەرگە ەكسپورتتاۋشىلار بار. اتال­عان ساياساتتىڭ ناتيجەسى دە جامان ەمەس. 2010 جىلى شيكىزاتتىق ەمەس سەك­تور­دىڭ ءونىم كولەمى 2009 جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 28 پايىزعا ءوسىپ, 13,6 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. قازاقستاندىق ۇلەستى دامىتۋ با­عىتىندا ەداۋىر جۇمىستار ءجۇر­گىزىل­دى. ءۇشىنشى توقسان قورى­تىن­دىسى بويىنشا جەر قويناۋىن پاي­دا­لا­نۋشىلاردىڭ تاۋارلاردى, جۇمىس­تار مەن قىزمەتتەردى ساتىپ الۋى­نىڭ جالپى كولەمى 2 تريلليون 500 ميلليارد تەڭگەنى قۇراسا, مۇنىڭ 1 تريلليون 400 ميلليارد تەڭگەسى قا­زاقستاندىق تاۋارلار, جۇ­مىستار مەن قىزمەتتەر ۇلەسىنە ءتيدى. ارنايى ەكونوميكالىق جانە ين­دۋستريالىق ايماقتاردى قۇ­رىپ, دا­مىتۋ ءىسى ودان ءارى جال­عاستى. جالپى, قازاقستاندا 6 ار­نايى ەكونومي­كا­لىق ايماق بار. ولاردىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋ ماق­ساتىندا پارلامەنت قاراۋىنا جا­ڭا زاڭ جوباسى ەنگىزىلدى. وندا ار­نايى ەكونوميكالىق ايماق­تاردى باسقارۋ ءىسىن جەتىلدىرۋ, ين­ۆەس­تورلارعا كورسەتىلەتىن جە­ڭىل­دىك­تەر تىزبەسىن ۇلعايتۋ قاراس­تى­رىلعان. ەلىمىزدە ونەركاسىپتىڭ ءوسىپ, قا­تارعا جاڭا يندۋستريالىق جو­با­لار­دىڭ قوسىلۋىنا بايلانىستى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ءما­سەلەسى اسا وزەكتى بولىپ وتىر. بىل­تىر ەلىمىزدە 82,3 ميلليارد كۆت-ساعات ەلەكتر قۋاتى وندىرىلگەن ەكەن. بۇل 2009 جىلعى كور­سەت­كىشپەن سالىستىر­عان­دا 4,9 پا­يىزعا ارتىق. ال ەلەكتردى تۇ­تىنۋ كولەمى 83,62 ميلليارد كيلوۆاتت ساعاتتى قۇراپ, 2009 جىلعى كور­سەتكىشتەن 7,3 پايىزعا ارتا ءتۇس­كەن. دەمەك, وندىرۋدەن تۇتىنۋ با­سىم ءتۇسىپ وتىر. سوندىقتان ۇدە­مەلى يندۋستريالىق-يننوۆا­تسيا­لىق دامۋ­دىڭ مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جال­پى قۇنى 753,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 13 ەلەكتر ەنەرگەتي­كا­لىق جوبانى ءجۇ­زەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر. وسى­لار­دى جۇزەگە اسىرۋ ءجا­نە سالاداعى ين­ۆەستيتسيالىق تار­تىم­دىلىقتى ارت­تىرۋ ءۇشىن قۋات رىنوگىنىڭ قازاق­ستاندىق مودەلىن قالىپتاستىرۋدى كوزدەيتىن جاڭا زاڭ جوباسى ءازىر­لەنىپ, ۇكى­مەتتىڭ قاراۋىنا تاپ­سىرىلىپتى. ونىمدەر مەن قىزمەتتەردىڭ سا­پا­سىن جاقسارتۋ ماقساتىندا تەح­ني­كالىق رەتتەۋ جۇيەسىن ودان ءارى جەتىلدىرە تۇسۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلۋدە. بۇگىندە 94 تەحنيكالىق رەگلامەنت قابىلدانىپ, ولاردىڭ 68-ءى قولدا­نىس­قا ەنگىزىلىپتى. سونىمەن قاتار 3578 وتاندىق كاسىپورىن حالىق­ارالىق ستاندارتتارعا ءساي­كەس مەنەدجمەنت جۇيەسىن ەنگىزىپ, ءتيىستى سەرتيفيكاتتارىن الدى. 2014 جىلعا دەيىن يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق دامۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 2464 ستاندارت ازىرلەۋ جوس­پار­لانعان. كەڭەيتىلگەن القا ماجىلىسىندە ءبىر­قاتار جاۋاپتى ازاماتتار ءسوز الدى. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دە­پۋ­تاتى, «قازاقستاننىڭ ماشينە جا­ساۋ­شىلار وداعى» بىرلەستىگىنىڭ باس­قارما توراعاسى مەيرام پىشەمباەۆ بيىلعى جىلدى اۋىل شا­رۋاشى­لىعى ماشينە جاساۋ سا­لا­سىنداعى ماڭىزدى جىل دەپ اتا­دى. ويتكەنى, وسى سالادا بىرقاتار شارالار ءجۇ­زەگە اسپاق. جالپى, الداعى 5 جىلدا ەلىمىزدىڭ ماشينە جاساۋ سالاسىنىڭ ءونىم كولەمى 2 ەسە وسەتىن بولادى. «قازاتوم­ونەر­كاسىپ» ۇلتتىق كومپا­نيا­سىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير شكولنيك وتكەن جىلى 17 مىڭ توننادان استام ۋران ءوندى­رىلگەنىن ايتتى. ال 2011 جىلى 19 مىڭ 600 توننا ۋران ءوندىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. قازاقستاننىڭ فارماتسەۆتىك جانە مەديتسينالىق ءونىم­دەرىن ءون­دىرۋشىلەر اسسوتسياتسيا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى سەرىك سۇلتانوۆ ەلىمىزدە ءدارى-دارمەك ءوندىرىسىنىڭ قار­قىندى دامىپ كەلە جاتقاندىعىنا توق­تال­دى. ماسەلەن, 2009 جىلى قا­زاقستاندا 10 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءدا­رى-دارمەك ونىمدەرى وندىرىلسە, وتكەن جىلى بۇل كورسەتكىش 19 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. وسى باعىتتا 8 زاۋىت سالىنۋدا, 10 زا­ۋىت قايتا جا­رىقتاندىرىلۋدا. ءوندىرىستىڭ دا­مۋى­نا كەدەن ودا­عىنىڭ تيگىزىپ وتىرعان اسەرى ۇلكەن كورىنەدى. «ۇلت­تىق يننو­ۆا­تسيالىق قور» اق باسقارما­سى­نىڭ توراعاسى ايدىن قۇل­سەيىتوۆ يننوۆاتسيالىق گرانت­تاردى بەرۋ بويىنشا بيۋدجەت باع­دار­لاماسى­نىڭ ىسكە اسىرىلا باس­تاعاندىعىن ايتتى. ونى الۋ ءجو­نىندە 336 ءوتىنىم ءتۇسىپ, ونىڭ 307-ءسى قاراۋ ءۇشىن ىرىكتەلىنىپ الىنعان. ءتا­ۋەل­سىز كوميسسيانىڭ ۇسىنىمدارى نەگىزىندە 38 جوباعا 1,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ يننوۆاتسيالىق گرانت­تا­رىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دانعان. «قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى عالي ەس­قا­ليەۆ بانكتىڭ نەسيە قورجىنى ءۇس­تىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا 2,9 ميلليارد تەڭگەنى قۇراپ, 48 پايىزعا وسە تۇسكەندىگىن ايتتى. ال جالپى اكتيۆتەردىڭ كو­لەمى 6,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ وتىر. 2010 جىلى بانك جالپى قۇ­نى 1,35 ميلليارد دول­لاردى قۇ­راي­تىن 6 جاڭا ينۆەس­تيتسيالىق جو­بانى قارجى­لاندىر­عان. ولار­دىڭ قاتارىندا اتىراۋ مۇناي ءوڭ­دەۋ زاۋىتىن قايتا جاڭ­عىرتۋ, مويناق گەس-ءىنىڭ ەكىنشى كەزەگىن سالۋ, شاردارا گەس-ءىنىڭ قۋا­تىن ارتتىرۋ سەكىلدى جوبالار بار. ال 2011 جىلى بانك جيىنى 2,4 ميل­ليارد دوللاردىڭ 18 جوباسىن قار­جىلاندىرۋدى جالعاستىرماق. مۇ­نىڭ 5-ءى جاڭادان باستالاتىن جوبا. كەڭەيتىلگەن القا ءماجىلىسىن ۇكى­مەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ قو­رىتىندىلاپ, مينيسترلىكتىڭ ال­دىن­دا تۇرعان بىرقاتار جاڭا مىندەتتەرگە قولداۋ ءبىلدىردى. ولار­دىڭ قاتا­رىندا ەلىمىزدىڭ مينە­رال­دى شيكىزات كەشەنىن نىعاي­تۋعا, كەن ورىندارىن ىزدەستىرۋ مەن بارلاۋعا باعىتتالعان كوپ­تەگەن جوبالار بار. مينيسترلىك جەر قويناۋىن پايدالانۋ­شى­لار­دىڭ مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ ىسىنە مونيتورينگ جۇرگىزىپ, تالداۋ ءىسىن جال­عاستىراتىن بولادى. سو­نى­مەن قاتار ەلىمىزدىڭ 393 ەلدى مەكەنىن اۋىز سۋمەن قامتۋ ءۇشىن جەراستى سۋلارىنا بارلاۋ جۇمىس­تارى جۇرگىزىلمەك. ۇكىمەت باسشىسى 2010 جىل­دىڭ باستى ماسەلەسى جاڭا يندۋس­تريا­لاندىرۋ ءىسىنىڭ باستالعان­دى­عى بول­عان­دىعىن اتاپ كورسەتتى. وسىنىڭ اياسىندا كوپتەگەن جاڭا جوبالار جۇزەگە اسىپ, ولار ەلبا­سىنىڭ وڭ باعاسىنا يە بولدى. داع­دارىس تۇ­سىندا جوبالاردى قار­جىلاندىرۋ ءىسىن كوبىنەسە مەملەكەت موينىنا الدى. ەندىگى كەزەكتە وسىعان جەكە سەكتوردىڭ كۇش-قۋاتىن قوسۋ قاجەت. سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر الدىمىزداعى سەنبىدەگى سە­لەك­تورلىق كەڭەستە باعا جونىندە ماسەلە قوزعالاتىنىن, ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءالى دە قالىپقا كەلمەي تۇرعاندىعىن, بۇل ىستە كەيبىر ءوڭىر­لەردەگى جۇمىستىڭ سىلبىر ەكەن­دىگىن مالىمدەپ, وسىعان وراي قاتاڭ جاۋاپكەرشىلىك سۇرا­لا­تىن­دىعىن جەتكىزدى. سۇڭعات ءالىپباي.