وتانداستارىمىز ەلباسى شەشىمىن وسىلاي باعالاپ وتىر
اتا زاڭعا ادالدىقتىڭ ايعاعى
عۇمىر بويى پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا باسشىلىق قىزمەت جاسادىم. كەڭەستىك قوعامدا تالاي قۇبىلىستاردىڭ كۋاسى بولدىق. قاي كەزدە دە اردىڭ تۋىن بيىك ۇستاپ, حال-قادەرىمىزشە ەلدىڭ يگىلىگىنە كۇش-جىگەر جۇمسادىق. سونىڭ بارىنەن دە ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العانداعى قۋانىشىمىزدا شەك بولمادى. بار ماقسات-مۇراتىمىز وسى جولعا جۇمىلدىرىلدى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ىرگەسى بەكي تۇسۋىنە اتسالىستىق. سول ءبىر كەزدە اتا-بابا ارمانداعان ۇلى كوشتىڭ كوشباسشىسىن حالىق ءدال تابا ءبىلدى. ول تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنان بۇگىنگە دەيىن قانشاما قىرۋار ىستەر اتقارىلدى. قانشاما بيىك بەلەستەرگە شىعىپ, ابىرويىمىز اسقاقتادى. ول كۇللى الەمنىڭ كوز الدىندا. دانا حالقىمىز بولسا اسىل ازامات, تورتكۇل دۇنيە تانىعان ءبىرتۋار تۇلعاعا دەگەن العىس سەزىمدەرى مەن اق نيەتتەرىن ايتىپ كەلەدى. ونىڭ ءبارىن سانامالاپ شىعۋدىڭ ءوزى قيىن. سونىڭ ءبىرى باستاماشى توپتىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلدىڭ 6 جەلتوقسانىنا دەيىن ۇزارتۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ءوتكىزۋ تۋرالى قازاقستان حالقىنا ۇندەۋ قابىلداۋى ەدى. ول ەلباسىنىڭ حالقىمىزدىڭ بەيبىت ءومىرى مەن باقىتتى تۇرمىسىنا كەپىل بولاتىندىعىنا سەنگەندىكتىڭ انىق بەلگىسى, جارقىن بولاشاققا دەگەن ارمان-تىلەكتەن تۋىنداعان-دى. سوندىقتان ول ۇندەۋگە ءبارىمىز دە قوسىلدىق, قۋاتتادىق, قولدادىق. وسى تۇستا مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم, ەلباسىنا دەگەن جاس تولقىننىڭ ىقىلاسى بولەكتىگى. وتكەن جىلى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ماڭعىستاۋعا جۇمىس ساپارى كەزىندە ءبىزدىڭ كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتىندە بولىپ, ستۋدەنتتەر مەن ەمەن-جارقىن اڭگىمەلەستى. ال ولار ەلباسىنا تىكەلەي تاپسىرماسىمەن اقتاۋدا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جاڭا زامانعى تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەگىزىن قالاعانى ءۇشىن العىس سەزىمدەرىن ءبىلدىردى. بۇل كۇندەرى ۋنيۆەرسيتەت بۇكىل كاسپي ايماعىنىڭ حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ بازاسىنا وراي جۇمىس جاساۋدا. ءبىلىم ورداسى جاڭا زامانعا ساي ستۋدەنتتىك كورپۋسىنا كوشتى. ستۋدەنتتەر قالاشىعىنىڭ قۇرىلىسى جالعاسا تۇسۋدە. ال كۇنى كەشە تەلەديدار ارقىلى مەملەكەت باسشىسى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىققا ۇندەۋىن تىڭدادىق. وندا بەس ميلليوننان استام قازاقستاندىقتاردىڭ جۇرەك قالاۋى مەن تالاپ-تىلەگىنە وراي پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ رەفەرەندۋمدى قولداۋ جونىندەگى شەشىمدى قابىلداماي تاستاعانىن جەتكىزدى. جانە دە باستاماشى توپقا, دەپۋتاتتارعا, بارشا قولداۋ بىلدىرۋشىلەرگە العىس ايتىپ, بۇكىلحالىقتىق باستامانى اياقسىز قالدىرماي, پرەزيدەنت سايلاۋىن مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەتىندىگىن ايتتى. بۇل دەگەنىمىز ەلدىكتىڭ جولىندا ەرلىكتىڭ دە, كەڭدىكتىڭ دە, اتا زاڭىمىزدىڭ الدىنداعى تەڭدىكتىڭ دە تاماشا ۇلگىسى. تالايلارعا تاعىلىم بولاتىن وقيعا. ءبىز ەلباسىن قاشاندا, قايدا دا قولدايمىز, سەنىم ارتامىز. وسىنداي اسىل ازاماتىمىز باردا ارقامىزدى اسقار تاۋعا سۇيەگەندەي الاڭسىزبىز. بىرلىگىمىز بەرىك بولىپ, تاتۋلىعىمىزدىڭ تامىرى تەرەڭدەي بەرسىن.شاباز يمانالى ۇلى, ەڭبەك ارداگەرى, كاسپي مەملەكەتتىك تەحنولوگيالار جانە ينجينيرينگ ۋنيۆەرسيتەتى رەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى.
اقتاۋ.* * *
ەلباسىنىڭ حالقىنا سەنگەنى بۇل!
كونە تاريحتىڭ ەجەلدەن بەرى كەلە جاتقان ءبىر اقيقاتىنا سۇيەنەر بولساق, ءاردايىم ءوزىنىڭ قاسيەتتى ەلى مەن كيەلى حالقىنىڭ جانە جالپى ادامزاتتىڭ مۇددەسى ءۇشىن ادال قىزمەت ەتكەن ءامىرشى مەن بيلەۋشىنىڭ عانا ەسىمدەرى مەن ىستەرى ۇمىتىلماي عاسىردان عاسىرعا كوشىپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا اڭىز بولىپ اۋىسىپ وتىرارى بار. ارىگە بارماي-اق, قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلعى كەزەڭىندەگى قيلى-قيلى وقيعالاردى تىزبەلەپ ويعا الار بولساق, كەشەگى كەڭەستىك جۇيەنىڭ ىدىراۋىنا بايلانىستى «ەندى نە ىستەيمىز, ەندىگى كۇنىمىز نە بولار ەكەن؟» دەپ ابدىراپ قالعان حالىقتىڭ ءبىرى ەدىك ءبىز. ماسكەۋدىڭ ايداعانىنا ءجۇرىپ, ايتقانىنا كونىپ جۇمىس ىستەپ ۇيرەنگەن داعدى بويىنشا كوشىمىزدىڭ كولىگىن قاي جاققا, قاي ارناعا بۇرارىمىزدى بىلە الماي دال بولىپ وتىرىپ قالعان جاعدايىمىزدى دا, ءوزىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدى جاريالاعانىمىزبەن, ءوز بەتىمىزشە ەل بولىپ, مەملەكەت بولىپ كەتەرىمىزگە اۋەلى ءوزىمىز سەنە الماي, جالتاڭداپ كۇي كەشكەن كۇنىمىزدى دە ۇمىتقان جوقپىز. مىنە, وسى ءبىر وي مەن ءىستىڭ داعدارىستى شاعىندا قازاق تاريحىنىڭ ساحناسىنا سول قازاقتىڭ ءبىر پەرزەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ شىعىپ: «تۋعان ەلىم, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى قولىما بەرگەن ەكەنسىزدەر, سەنىڭىزدەر ماعان!» دەگەن ءور داۋىسىمەن ءۇن قاتتى. مىنە, سونان بەرى قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ بار تاعدىرىن, سونىڭ بار اۋىرتپاشىلىعى مەن ۇلى جاۋاپكەرشىلىگىن ءوز موينىنا الا بىلگەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوز حالقىنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ كەلەدى. ءتىپتى, كوڭىلدەن شىقتى دەۋدىڭ ءوزى ازداۋ بولار, ەلباسى ءوز ەلى مەن ءوز حالقىنىڭ جاعدايىن ويلاۋعا كەلگەندە ەشكىمنىڭ ويىنا كەلمەگەن, ويىنا كەلسە دە, باستاۋعا دا, اتقارۋعا دا باتىلدىعى مەن ەرىك-جىگەرى جەتە بەرمەيتىن ىستەردى باستاپ كەتكەندىگىن قايتەرسىز! از جىلدىڭ اۋقىمىندا-اق ءتۇرلى الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ءدال ورتاسىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الا بىلگەن قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى بۇگىنگى ابىرويى مەن بۇگىنگى بەدەلىن ءبىر عانا ادامنىڭ, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن عانا بايلانىستىرارىمىز تاعى دا اقيقات. جارىلىستان كوز اشپاعان قازاق دالاسىنىڭ سورى مەن جان ازابى بولىپ كەلگەن سەمەي اتوم پوليگونىن جابۋ ارقىلى ەلباسى ادامزاتتىڭ دا الەمدىك مۇددەسىنە ادال ەكەندىگىن سول ايداي الەمگە مالىمدەگەن ەدى. سارىارقانىڭ توسىنە الاتاۋدىڭ بوكتەرىنەن ەل استاناسىن كوشىرۋدىڭ ءوزىن ەلباسىنىڭ كورەگەندىگى جانە كوزسىز باتىرلىعى دەپ ساناعانىمىز ابزال. ايتپەسە, توقسانىنشى جىلداردىڭ توقىراۋىنان ءالى دە شىعا الماي, جۇمىسسىزدىق بەلەڭ الىپ, اركىم تاپقان ايلىعىن, قارتتار زەينەتاقىسىن ۋاقىتىندا الا الماي جۇرگەن سول ءبىر ءولارا تۇستا جاڭا قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسىن سالۋعا كىرىسۋگە نازارباەۆتان باسقا وزگە ەشكىمنىڭ دە باتىلى جەتپەس ەدى. مۇنى استانانى اقمولاعا كوشىرۋ كەزىندە بولعان ءتۇرلى كوزقاراستار مەن ءتۇرلى وي-پىكىرلەر دالەلدەي تۇسەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىنەن باستاپ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوزىنىڭ تۋعان حالقىن كەسەك سويلەۋگە, ءىرى ىستەر اتقارۋعا جەتەلەپ كەلەدى. كەشەگى ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءسامميتىنىڭ وتكىزىلۋى جانە استانا دەكلاراتسياسىنىڭ قابىلدانۋى الەمدىك تاريح بەتتەرىنە التىن ءارىپتەرمەن جازىلاتىن ەلەۋلى ءارى ايتۋلى وقيعالاردىڭ ءبىرى. اقيقاتىن ايتار بولساق, استانا ءسامميتىن وتكىزۋ ارقىلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ الەمدىك وركەنيەتتى ەلدەرمەن يىعى تەڭەستى, ابىرويى اسپانداپ, تاعى ءبىر بيىكتەرگە كوتەرىلدىك. كەڭەستىك جۇيەدە ءبىر بولعان مەملەكەتتەردى, ودان قالدى ورتالىق ازيانى قويىپ, بارلىق تۇركى الەمىندە تۇڭعىش رەت قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق جاساۋى بۇل ەڭ اۋەلى الەم مويىنداي بىلگەن ءبىزدىڭ ۇلت كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اقىلى مەن ويىنىڭ, كەمەل كەمەڭگەرلىگىنىڭ جانە دۇنيەجۇزىلىك وقيعالارعا بايلانىستى وي ايتا الار, شيرىققان ماسەلەلەردى ەبىمەن شەشە بىلەر بىلىكتى ساياساتكەرلىگىنىڭ ابىرويى. كۇنى كەشە استانا قالاسىندا اشىلعان ءVىى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ سالتاناتتى شەرۋى تاعى دا قازاقستاننىڭ, ونىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دانالىعى مەن دارالىعىن, كەزىندە «ەلىم-ايلاپ» ءوز جەرىنەن تۇراق تاپپاي, شاپقىنشىلىققا ۇشىراپ, جوڭكىلە كوشكەن, ونان كەيىن اشارشىلىق پەن نەبىر زامانا ناۋبەتتەرىنىڭ زاردابىن تارتىپ, سۇيەگى اق سوڭكە بولىپ شاشىلىپ قالعان, جان ساقتاۋ ءۇشىن الەمنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تارىداي شاشىراپ كەتكەن مەنىڭ ۇلتىم دا, مەنىڭ حالقىم دا ەندى تەزىرەك ەسەيسە ەكەن, تەزىرەك الەمدىك وركەنيەتكە بارىپ قوسىلسا ەكەن, وزگە جۇرتپەن قاتار تۇرىپ, تەڭ سويلەسىپ, ەركىن جۇرسە ەكەن دەپ ويىنىڭ قارماعىن ارىگە سالعان ەلباسى ءوز ەلىنىڭ بۇگىنگى ۇلدارى مەن قىزدارىن, ءبىزدىڭ ءبارىمىزدى قىران بولسا ەكەن دەپ سوعان باۋلىپ, تۇلپار بولسا ەكەن دەپ جاراتىپ جاتقاندىعىن ۇعىنا بىلەيىك. ەگەر ءبىز ءالى دە جاس مەملەكەتپىز دەپ بۇگىنگى وركەنيەتتىڭ جالىنىنا جارماسپاساق, كەلەشەككە كوز تىكپەسەك, بولاشاققا ۇمتىلماساق, ويىمىز دا توقىراپ, ىسىمىزدەن بەرەكە كەتىپ, بۇگىنگىدەي بيىككە شىعا الماس تا ەدىك, ۋاقىتتىڭ وزىمىزگە تارتقان سىي-سىباعاسىنان دا قۇرالاقان قالىپ تا قويماس پا ەدىك؟!. «ءبىز وسىلايشا از جىلدا ابىروي ارتقان ايبىندى ەلگە, قۋاتتى ۇلتقا اينالدىق, وسىنىڭ ءبارى جۇرتىمىزدى جاھاندىق اۋقىمدا ويلاۋعا باۋلۋ ماقساتىندا جاسالۋدا», دەپ ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا انىق ءارى ناقتى ايتىپ وتىر. راس, ءبىز ايبىندى ەلگە, قۋاتتى ۇلتقا اينالدىق! ەڭ اۋەلى ەلباسى باستاپ, ءوزى قولعا العان ايبىندى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ايبىندى ەل بولا الدىق. سول ارقىلى ءوزىمىز دە وي مەن تاجىريبە جيناقتاپ, قۋاتتى ۇلتقا اينالا بىلدىك. تۋعان حالقى ەلباسىنا ءاردايىم سەنىپ كەلگەندىگى حاق. سول سەنىم ارقىلى بارلىق قازاقستاندىقتار «ءبىز قۋاتتى قازاقستان ءۇشىن ەلباسىمەن بىرگەمىز» اتتى ۇران كوتەرىپ, پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ باستاماسىن كوتەرىپ, وزدەرىنىڭ ادال نيەتتەرى مەن شىنايى كوڭىلدەرىن بىلدىرگەن بولاتىن. ارينە, بارلىق قازاقستاندىقتار رەفەرەندۋم وتكىزۋدى قولدايمىز دەۋ ارقىلى ءوز ەلباسىنا ءاردايىم سەنگەندىكتەرىن ءالى دە سەنەتىندىكتەرىن قۋاتتاعان ەدى. بۇل سەنىم ەلباسىنىڭ ءوزىن دە تولعاندىرعانى انىق. كۇنى كەشەگى ۇندەۋىندە: «مەن ءۇشىن ءوز حالقىمنىڭ قالتقىسىز قولداۋىنان ارتىق بيىك باعا بولمايدى», دەپ ايتۋى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوز حالقىنا دەگەن تاعى دا ءبىر ادال كوڭىلى مەن قالتقىسىز سىيى مەن قۇرمەتىن ايعاقتايدى. ەلباسىنىڭ رەفەرەندۋم وتكىزۋدەن باس تارتىپ, پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزەمىن دەۋى ۇلت كوشباسشىسىنىڭ شىنايى دەموكراتتىق قاسيەتىن تاعى دا تانىتتى. بارىنەن دە, كەز-كەلگەن مۇددەدەن بۇرىن كونستيتۋتسيانىڭ بيىك تۇراتىندىعىن ەلباسى وسى شەشىمىمەن تاعى دا ءبىر ايعاقتاپ, كورسەتىپ بەرىپ وتىر. ال ەندى وسى ۇندەۋدەن ءبىز ەلباسىنىڭ ءوز حالقىنا قالتقىسىز سەنەتىندىگىن اڭعاردىق. شىنىن ايتقاندا پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋ جولىندا رەفەرەندۋم بولا ما, جوق الدە پرەزيدەنت سايلاۋى وتكىزىلە مە, سونىڭ بارىندە دە قازاقستاندىقتار نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى قولداپ, تاعى دا سەنىم بىلدىرەتىندىكتەرىنە ءوز باسىم كامىل سەنىمدىمىن. ەلباسى ءوز حالقىنا سەنسە, تۋعان حالقى دا ەلباسىنا سەنەدى! اجىراماس وسى ءبىر قوس ۇعىم – سەنىم ارقىلى ءبىز ءوزىمىزدىڭ بۇگىنىمىز بەن بولاشاعىمىزدى ەلباسىمەن بايلانىستىرارىمىز انىق. نازارباەۆى بار قازاقستان تۇراقتى داميتىن ەل! نازارباەۆى بار قوعام الاڭسىز ءومىر سۇرەتىن قوعام!جابال ەرعاليەۆ, جازۋشى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.
كوكشەتاۋ.* * *
پاراساتتى تۇجىرىم جاسالدى
قازاقستانعا الەم جۇرتشىلىعى ەلەڭدەپ, كوز تىگىپ وتىر. ونىڭ سەبەبى وتكەن جىل مەن بيىلعى جىل تاۋەلسىز ەل تورىندە ەستە قالارلىق ءدۇبىرلى وقيعالاردىڭ ورىن الۋىمەن جالعاسقانى دەر ەدىم. كۇنى كەشە دەموكراتيا سالتانات قۇرىپ, ەلباسى حالىققا ۇندەۋ جاريالادى. تۋعان وتانىمداعى قانداي دا ءبىر جاڭالىق بولماسىن مەنى بەي-جاي قالدىرمايتىندىقتان ونى تەلەديداردان تىڭدادىم. كونستيتۋتسيا بەرگەن قۇقىقتار مەن بوستاندىقتار قوعامداعى كىمگە بولسىن ورتاق ەكەنىن پرەزيدەنت بۇل جولى تاعى ءبىر دالەلدەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ وكىلەتتىگىن رەفەرەندۋم ارقىلى 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى ۇسىنعان ىنتالى توپ باستاپ, بەس ميلليون حالىقتىڭ قولداۋىنا بايلانىستى كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمىنە وراي ەلباسى سوڭعى تۇجىرىمىن جاسادى. قازاقستان – ەرىكتى دە ەركىن ەل. وسى باعىتتا بارشا حالىقتى اداستىرماي, كوش باستاعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىنىڭ دە, ءوزىنىڭ دە ابىرويىن اسقاقتاتتى. مەرزىمىنەن بۇرىن پرەزيدەنت سايلاۋىن وتكىزۋ تۋرالى ۇندەۋىندە «جۇرتشىلىقتى بولەتىن «رەفەرەندۋم الدە سايلاۋ» دەگەن تاڭداۋدىڭ ورنىنا مەن حالقىمىزدىڭ ەركى مەن دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا ادالدىعىن ەسكەرەتىن جانە ءبىزدى بىرىكتىرەتىن جولدى ۇسىنامىن» دەگەن ءسوزى مەنى تەرەڭ تولعاندىردى. بۇل دەر كەزىندە جاسالعان باتىل شەشىم. ەلباسى وزىنە, تۋعان حالقىنا سەنەدى. كەڭەس داۋىرىندە ەل باسقارىپ, تالاي سايلاۋدى باستان وتكەردىك. سايلاۋدا حالىقتىڭ جەكە پىكىرى, كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى جۇزەگە اسىرىلادى. قانداي كەزدە دە قازاقستاندىقتار پرەزيدەنتتىڭ جانكەشتى ەڭبەگىن جوعارى باعالايدى, قۇسۇيقىلى كۇن كەشەتىنىنەن دە تولىق حاباردار. «ەلى سۇيگەن ەلباسى» دەگەن باعا بەكەر ەمەس. بۇگىنگى باقىتقا كەنەلتكەن تاۋەلسىزدىك پەن ەلباسىن بولە-جارا قاراي المايمىز. ول قۇدىرەتتىڭ «ازدى قۇراپ, ەل ەت, سازدى قۇراپ جەر ەت» دەگەن كيەلى ءسوزىن جانىنا جالاۋ ەتكەن ءبىرتۋار ازامات. ءبىز ءۇشىن ول ءتاڭىردىڭ سىيى, حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسىن تانىتقان تۇلعا. قوعام بولعان سوڭ كەيدە ءبارى دە تەڭ تۇسە بەرمەيتىن ساتتەر بولاتىنى زاڭدىلىق. بىراق, قاي كەزدە قازاقتىڭ اسىعى ءدال بۇگىنگىدەي الشىسىنان ءتۇسىپ ەدى؟ وعان شۇكىر ەتەيىك. ۇندەۋ اقپاراتتىڭ كۇشىمەن دۇنيە جۇزىنە تارايتىنى انىق. بۇل جاھاندى تاعى ءبىر جالت قاراتادى. شەكارامىزدى تاسپەن ەمەس, دوسپەن بەكىتكەن كوشباسشىنىڭ بۇل بايلامى تالايلاردى تاڭداندىرار. ويتكەنى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتا زاڭنىڭ تالاپتارىنا وراي سايلاۋ ارقىلى ءوزىنىڭ وكىلەتتىگىن ۇزارتۋعا باتىل قادام جاسادى عوي. ال, بيلىكتى بىلەكتىڭ كۇشىمەن الىپ جاتقاندار از با؟! وزگەلەرگە ۇلگى بولاتىن قادامدى قازاقتىڭ بالاسى جاساعانى قانداي قۋانىش. مۇسىلماننىڭ باستى بايلىعى مەن ماقساتى – بەيبىتشىلىك. ەلباسى تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزىندە: «تەگىمىز – تۇرىك, ءدىنىمىز – يسلام ەكەنىن ۇعىنۋىمىز كەرەك» دەگەنىن دە جادىمنان شىعارعان ەمەسپىن. ادامي قاسيەتتىڭ بيىگىندەگى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن قازاقستاندىقتاردىڭ ىستىق ىقىلاسى شەكسىز. دەمەك, پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ ارقىلى حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىنە پاراساتتى تۇجىرىم جاساعان ەلباسىنىڭ ۇندەۋىن جەتىسۋلىقتار دا ءبىر كىسىدەي قولداپ وتىر. ءاردايىم ءبىز ەلباسىمەن بىرگەمىز. اعا ۇرپاق ءوزىمىزدىڭ دە, ۇرپاعىمىزدىڭ دا تاعدىرىن ءوزىنە عانا تاپسىرىپ, وركەنيەت كوشىندەگى دانا باسشىلىقپەن العا ادىمدايتىنىمىزعا بەك سەنىمدىمىز.تولەندى سارىباەۆ, الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.
الماتى وبلىسى.* * *
كەمەلدىلىكتىڭ كەسىمدى شەشىمى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل حالقىنا ۇندەۋى ۇلاعاتتى ۇستانىم عانا ەمەس, ءوركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋعا باعىت ۇستاعان تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدەگى دەموكراتيالىقتىڭ قانشالىقتى دامىعانىنىڭ جەمىسى دە. تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا بايلانىستى وسىنداي جولدى تاڭداۋى قاشاندا قارا باسىنىڭ بەدەل-بيىگىن ەلىنىڭ نامىسى مەن تابىسىنا ارنايتىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ كەسەك شەشىم قابىلدايتىن كەلبەتىن كورسەتسە كەرەك. ەلىمىزدى ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك جانە ساياسي جاعىنان نىعايتىپ, الەمگە تانىتۋدا, ورتالىقتى استاناعا كوشىرۋدە, ەقىۇ-نىڭ ءسامميتىن وتكىزۋدە باتىل قادامدارعا بارعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز رەفەرەندۋم وتكىزۋ ءجونىندە دە سالماقتىلىق پەن ساليقالىلىق تانىتتى. بۇل باستامانى 5 ميلليوننان استام قازاقستاندىقتار قولداعانىنا قاراماستان كونستيتۋتسيالىق كەڭەسكە جۇگىنىپ, ونىڭ اتا زاڭىمىزبەن قانشالىقتى قابىساتىنىن زەردەلەتۋىنىڭ ءوزى ونىڭ سارابدال ساياساتشىلىعىنا, تۇلعالى مەملەكەت قايراتكەرلىگىنە جاتادى. ال رەفەرەندۋم وتكىزۋدەن باس تارتۋى جانە پرەزيدەنتتىك وكىلەتتىگىن ەكى جىلعا قىسقارتا وتىرىپ, مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزىلەتىن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىسۋعا ازىرلىگىن بايانداۋى ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ دەموكراتيالىق قاعيداتتارعا ادالدىعىن جانە وزىنە دەگەن سەنىمدىلىگىنىڭ دالەلى دەر ەدىم. حالىققا دا وسىنداي باسشى كەرەك, سايلاۋعا قاتىساتىن قازاقستاندىقتاردىڭ 5 ميلليوننان استامىنىڭ رەفەرەندۋمدى وتكىزۋدى قولداۋى دا سوندىقتان. مەيلى سايلاۋ بولسا دا ەلباسى وسىنداي قولداۋعا يە بولادى, وعان كامىل سەنىمدىمىز. پرەزيدەنتتىڭ قاراپايىم حالىقتىڭ اراسىنداعى بەدەلى وتە جوعارى. ەلىمىزدەگى باقۋاتتى تۇرمىس, ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق تاتۋلىق پەن ساياسي تۇراقتىلىق ەلباسى ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن حالىق تۇسىنەدى. ەلىمىزدى مەكەندەگەن بارشا ۇلتتىڭ اراسىندا سۇتتەي ۇيىعان تاتۋلىقتىڭ دەم بەرۋشىسى جانە ۇيتقىسى دا ەلباسى. پرەزيدەنتتىڭ وسىنداي سارا ساياساتىنىڭ جەمىسىن مەن دە كورىپ كەلەمىن. ءوزىمنىڭ ۇلتىم ۇيعىر, وسى وڭىردە ەڭبەك جولىمدى باستادىم, ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەندىم, تاماشا دوستار تاپتىم. ەشكىم كەۋدەمنەن يتەرگەن جوق. «قازاقستان ۇيعىرلارى «نازيگۋم» رەسپۋبليكالىق مادەني ورتالىعى» اقتوبە وبلىستىق فيليالىن باسقارامىن. بۇدان ارتىق نە كەرەك ادامعا. كونستيتۋتسيا تالاپتارىن قاستەرلەيتىن, دەموكراتيالىق دامۋدى ۇستاناتىن قاسيەتىنەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇل جولى دا جاڭىلعان جوق. قايتا وسى قادامى ارقىلى كۇنى كەشە عانا ەلىمىزدەگى ىنتىماق پەن بىرلىككە اۋزىن اشىپ, كوزىن جۇمىپ كەتكەن الەم ەلدەرىنىڭ قاتارىن كوبەيتە ءتۇستى دەپ ويلايمىن. مەن ءار ءتۇرلى دەڭگەيدەگى جيىنداردا ەلباسىنىڭ كوسەمدىگى مەن شەشەندىگىنە, ەلدىڭ ىلگەرىلەۋىنە قاتىستى ىستەردى قولعا العانداعى كورەگەندىگىنە ءتانتىمىن. ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا بيىلعى جولداۋى ەلدەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋىمەن جۇرتشىلىق كوڭىلىنەن شىعىپ, وعان دەگەن ەل سەنىمىن بۇرىنعىدان دا نىعايتا ءتۇستى. قازىر حالىقتىڭ اۋزىندا وسى جولداۋدا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن بۇرىنعىدان گورى دە ارتتىراتىندىعىنا دەگەن سەنىم. سەبەبى, جۇرت ءبارىن كورىپ, ءبارىن ءوز باستارىنان وتكەرىپ سەزىنىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنا دەگەن ىستىق ىقىلاس الدا دا ارتپاسا كەمىمەيتىنىنە كامىل سەنەمىن. ەلباسى مۇنداي قولداۋعا مەرزىمىنەن بۇرىن وتەتىن پرەزيدەنت سايلاۋىندا دا يە بولاتىنى ءسوزسىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى دەموكراتيالىق جولمەن سايلاۋ وتكىزۋدى تاڭداپ, تاريحي تاعىلىمدى شەشىم جاسادى. مۇنىڭ ءوزى كەيبىر بىزگە قىزعانا قارايتىن مەملەكەتتەردىڭ وزىنە ەلىمىزدەگى دەموكراتيانىڭ دەڭگەيىن مويىنداتاتىن شەشىم بولدى راسىندا. ەلباسىنىڭ وركەنيەتتىڭ مۇددەسىمەن ۇيلەسىمدى بۇل شەشىمى وزگە ەلدەرگە دە ۇلگى-ونەگە بولارى ءسوزسىز.تىلەپجان يبراگيموۆ, «قازاقستاننىڭ 30 جىلدىعى» جشس ديرەكتورى.
اقتوبە وبلىسى, قوبدا اۋدانى.* * *
حالىق وڭ شەشىم جاعىندا
ەلباسى رەفەرەندۋمنىڭ وتپەيتىنى جونىندە حالىققا ۇندەۋىن جاريالادى. تاۋەلسىزدىك العان جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى سەرپىندى دامىدى. داعدارىستاردان سۇرىنبەي, جىعىلماي وتتىك. قازىر مامىراجاي ۋاقىتتا ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. اۋىلداعى اعايىننىڭ جاعدايى دا جامان ەمەس, كوڭىلى دە, كوشۋى دە توقتاعان. ءوزىم اۋىل شارۋاشىلىعىن ۇيىمداستىرۋشى, كاسىپكەر بولعاندىقتان, بۇل سالانىڭ كەيىنگى كەزدە يننوۆاتسيالىق جولمەن دامي باستاعانىنا قۋانىشتىمىن. تەحنيكانىڭ بارلىعىن جاڭارتۋ ۇستىندەمىز, قۇرعاقشىلىق جىلدارى دا بيداي ەگۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن پايدالانعاندىقتان قامبا قۇر بولمايدى. وتكەن جىلى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم – ەقىۇ-عا باسشىلىق جاسادىق. بۇل ەلىمىزدىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ عانا قويعان جوق, قازاقستان ۇيىمداعى 56 ەلگە بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدى, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋدى ءوز ۇلگىسىندە كورسەتتى. مۇنى تىزبەلەپ ايتىپ وتىرعانىم, وسىنىڭ بارلىعى دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەن يدەيالارى مەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بولاتىن. ال ونىڭ ىشكى, سىرتقى ساياساتىنىڭ دۇرىستىعىنان قازاقستان وسىنداي الەم تانيتىن دارەجەگە جەتتى. راس, رەفەرەندۋمدى جاقتادىق. بۇل حالىقتىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى باستاعان يدەيالارىن اياعىنا دەيىن جەتكىزسىن دەگەن تىلەگىنەن تۋعان ەدى. ەندى ەلباسى بۇل جولى دا ءوزىنىڭ ەشكىم داۋ ايتا الماس, كوپتىڭ كوڭىلىن تاعى دا تاپقان دۇرىس شەشىمىن جاساپ وتىر. ول وسى شەشىمى ارقىلى كونستيتۋتسيامىزدى سىيلايتىندىعىن, دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا قۇرمەتپەن قارايتىنىن ءبىلدىردى. حالقىمىز « ۇلىق بولساڭ – كىشىك بول» دەمەيتىن بە ەدى؟ ءوزىن ەشقاشان حالقىنان بولە-جارىپ كورمەگەن ءىرى ساياساتكەر وسى ۇستانىمدا قالدى دەپ ويلايمىن. ايتپەسە, رەفەرەندۋم ارقىلى وكىلەتتىگىن سوزىپ السا, وعان قارسىلىق بولمايتىندىعىن باستاماشى توپتىڭ ءىسى كورسەتتى ەمەس پە؟ سايلاۋدىڭ دا ءساتتى وتەرىنە داۋىمىز جوق. الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىلگەن ساردار ساياساتكەر سايلاۋعا تۇسەر, وعان دەموكراتيالىق باعىتتا دامىپ وتىرعان ەل بولعاندىقتان بالامالار دا تابىلار. بىراق بۇگىندە ءبىر اتانىڭ بالالارىنداي ۇيىپ, اشتىقتىڭ, جوقشىلىقتىڭ نە ەكەنىن بىلمەيتىن ۇرپاق ءوسىرىپ وتىرعان قازاقستاندىقتار ءۇشىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورنى ءبىر بولەك دەپ بىلەمىن. مەن مۇنى جەرگىلىكتى جەردە, حالىقتىڭ اراسىندا بىتە قايناسىپ جۇرگەندىكتەن, بىلگەندىكتەن ايتىپ وتىرمىن. حالىق قاشاندا دۇرىس شەشىم جاعىندا. ونى داۋىس بەرۋ كەزىندە ۋاقىت ءوزى دالەلدەي جاتار.امانگەلدى جالعاسوۆ, «اقكيىك» جشس ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى.
قوستاناي وبلىسى, سارىكول اۋدانى.* * *
دۇرىستى دۇرىس دەۋ كەرەك
قوعامنان, ساياساتتان سىرت تۇراتىن ادام جوق دەپ بىلەمىن. ساياساتپەن اينالىسپاساڭ, ساياسات سەنىمەن اينالىسادى دەگەن دە ءسوز بار. سوندىقتان جاسىمىز توقسانعا جاقىنداپ كەلىپ قالعانمەن, قوعامدا نە بولىپ جاتىر دەپ الاڭداپ تۇراتىنىمىز راس. ال ءبىزدىڭ ەگەمەن ەلىمىز باسقاسىن ايتپاعاندا, ەسكى جىلدىڭ سوڭى, جاڭا جىلدىڭ باسىندا ەلەۋلى وقيعالاردان كەندە بولعان جوق. ەڭ الدىمەن استانادا الەمدىك دەڭگەيدەگى سامميت ءوتتى دۇركىرەپ. ودان كەيىن ىلە-شالا ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ ازاماتتارى ەلباسى وكىلەتتىگىن 2020 جىلعا دەيىن سوزۋ ماقساتىمەن رەفەرەندۋم وتكىزۋ جونىندە يگىلىكتى باستاما كوتەردى. ال ودان كەيىنگى جەردە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قوس پالاتالى پارلامەنتتىڭ ءبىراۋىزدى شەشىمىن كەرى قايتارعانىن بىلەسىزدەر. ەندى, مىنە كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تە جالپى سايلاۋشىلاردىڭ جارتىسىنان استامى قىزۋ قولداعان بۇل باستامانىڭ زاڭعا تومپاق كەلەتىندىگىن ايتىپ وتىر. ارينە, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ بۇل شەشىمىنە ەلباسىمىز ءبىر اي ىشىندە ءوز قارسىلىعىن ءبىلدىرۋگە دە بولاتىن ەدى. بىراق, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءوزىنىڭ سارابدال باسشى ەكەندىگىن كورسەتە ءبىلدى. ءسويتىپ, قوس پالاتاداعى دەپۋتاتتارىمىز قولداسا كەزەكتەن تىس سايلاۋ وتكىزىپ, سوندا باق سىناماق. ەلباسىمىزدىڭ كەزەكتى سايلاۋعا دەيىن ءالى ەكى جىلى بار ەكەندىگىنە قاراماستان وسىنداي قادامعا بارۋىنىڭ ءوزى ءبىر جاعىنان وزىنە, ەكىنشى جاعىنان حالقىنا دەگەن زور سەنىمىن كورسەتە مە دەيمىن. مەن وسى جاسىمدا كوپتى كورگەن جانمىن. سول ۇزاق عۇمىرىمدا ادام بالاسى ءۇشىن تىنىشتىق پەن بەيبىتشىلىكتەن اسقان ۇعىم جوق دەپ بىلەمىن. جوعارىدا ەلىمىزدەگى سوڭعى ءبىر-ەكى ايداعى جاقسى ماعىناداعى جاڭالىقتاردى تىزبەلەپ شىقتىم. ال الەمدە نە بولىپ جاتىر. تۋنيس پەن ەگيپەتىڭىزدەگى جاعداي اناۋ, ءماسكەۋدەگى جارىلىسىڭىز مىناۋ. جاراتقاننان سونداي اپاتتى جاعدايدىڭ بەتىن اۋلاق قىلسىن دەپ تىلەيىك. الدا, مىنە, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعى كەلە جاتىر. سوعان دەيىن زاڭدى پرەزيدەنتىمىزدى سايلاپ الىپ, مەرەكەنى بەرەكەلى كوڭىل كۇيمەن اتاپ ءوتكەنگە نە جەتسىن! ال سان ءدۇبىرلى دودادا شاشاسىنا شاڭ جۇقتىرماعان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل جولى دا توپ جاراتىندىعىنا ءبىر مەن ەمەس, بۇكىل وتانداستار كامىل سەنىمدى! اسىلحان بەكباەۆ, سوعىس ارداگەرى, سەمەي قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. سەمەي.
