بۇعان سەبەپ تە جوق ەمەس. بۇگىن قوسىلا سالىپ, ەرتەڭ اجىراسىپ جاتاتىن جاستاردى قازىر قازاقتىڭ قاي اۋىلىنان دا كەزىكتىرە بەرۋگە بولادى. «وسى ومىرگە لايىق سەميا قۇرعان» جاستاردىڭ ىستىق-سۋىقتارى باسىلماي جاتىپ, اجىراسىپ كەتە بارۋلارى الەۋمەتتىك دەرتكە اينالعانداي. اتام زاماننان جەر داۋى مەن جەسىر داۋىن بارىنەن جوعارى قويعان قازاقتىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى اراسىنداعى اجىراسۋشىلىق فاكتىلەرىنىڭ كوبەيىپ كەتۋىنە نە سەبەپ؟ ال ولاردىڭ قاتارىندا جاساعان تىرلىكتەرىنە دۇرىس باعا بەرە المايتىن جاستاردىڭ اساۋ تولقىنى عانا ەمەس, بىرنەشە بالالى بولىپ ۇلگەرگەن, اقىل توقتاتاتىن كەزگە جەتكەن اعا بۋىن دا ۇشىراسىپ قالادى. اۆتوردىڭ ماقالاسىنا ۇڭىلسەك, قازاقستان اجىراسۋدىڭ سانى جاعىنان دۇنيەجۇزىندە العاشقى وندىققا كىرەدى ەكەن. ءتىپتى, كەيبىر دەرەكتەردە ەلىمىز ءبىرىنشى بەستىكتىڭ ىشىندە ءجۇر. البەتتە, كەز كەلگەن ارەكەتتىڭ وزىندىك سەبەپتەرى بولادى. سول سياقتى بۇل تەندەنتسيا كەشە مەن بۇگىن جايدان-جاي پايدا بولا سالعان جوق. مۇنىڭ دەنى ۇيلەنۋشى جاستاردىڭ وتباسىنان العان ءتالىم-تاربيەسىمەن تىعىز بايلانىستى. ال ولارعا ونەگە كورسەتەتىن اتا-انانىڭ تىرلىگى كەيدە كوڭىل كونشىتپەيدى. بۇگىندە «بارعان جەرىڭە سۋداي باتىپ, تاستاي ءسىڭ», دەگەن ۇلاعات ايتاتىن اكە-شەشە قالماي بارادى. مۇنىڭ ءوزى جاستاردىڭ العاشقى كەزدەسكەن قيىندىققا شىداي الماي, ءبىر-بىرلەرىمەن جاۋلاسىپ شىعا كەلۋلەرىنە جەتكىزىپ ءجۇر. وسى جەردە حالقىمىزدىڭ «ۇيلەنۋ وڭاي, ءۇي بولۋ قيىن» دەگەن ماقالى تاعى دا الدىمىزدان شىعار ەدى... ەندى اتالمىش ماقالاعا وراي كەلىپ تۇسكەن پىكىرلەردىڭ بىرقاتارىنا ءسوز بەرەمىز. قامبار قازاق سوڭعى ءجۇز جىلدا دا ءدال قازىرگىدەي اجىراسپاعان شىعار. اجىراسۋدىڭ نەشە ءتۇرلى سەبەبى بار. مۇنىڭ كوبى تۇسىنبەۋشىلىكتەن, كۇيەۋىنىڭ مومىندىعىنان, جۋاستىعىنان بولىپ جاتادى. ايدىن بۇگىنگى كۇنگى ۇلكەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى وسى بولىپ وتىر. وتكەن تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك, ءدال قازىرگىدەي جاعداي بولماعان شىعار. قىز – جاتجۇرتتىق. كەلىن بولىپ تۇسكەندە, سول ءۇيدى قالاي باقىتتى ەتەمىن دەپ بارۋى كەرەك. ال ەر ادام تاڭداپ العان سۇلۋىمەن باقىتتى وتباسى بولىپ كەتۋ ءۇشىن بارىن جاساۋى كەرەك. ديدار قازىر بۇل پروبلەما تۋىنىڭ كوپتەگەن سەبەپتەرى بار. جاس وتباسىنا قاشاندا بولسىن دۇرىس باعىت-باعدار كورسەتەتىن اتا-انا بولۋى كەرەك. بۇگىنگى كۇنگى كەي وتباسىنا قاراساڭ, كەلىنىنە اقىل ايتاتىن دۇرىس ەنە جوق. ۇزاتىلىپ كەتكەن قىزىنا شەشەسى: «ۇناماسا, قايتىپ كەل. ىشىمە سىيعان قىزىم, سىرتىما دا سىيادى», دەپ وتىرادى. وسىدان بارىپ, وتباسىنىڭ شىرقى بۇزىلادى. جازيرا مەن ءالى كۇنگە دەيىن ءبىر نارسەنى تۇسىنبەيمىن. بۇرىنعى كەزدەرى قازاق نە ءۇشىن اجىراسپاعان؟ ال قازىرگى جاعداي نەگە مۇلدەم باسقاشا؟ الدە قازاق حالقىنىڭ باتىس ەلدەرىنە اينالىپ بارا جاتقانى ما؟ قۇرالاي سوڭعى جاعىنداعى قىزدار تۋرالى جازعانىڭىز كوڭىلدەن شىقتى. «الايدا, بويجەتكەندەردىڭ كوبى سول ەركىندىكتى دۇرىس تۇسىنبەۋ ارقىلى ءوز باقىتىن ءوزى بالتالاپ جاتقانىن بىلمەيدى. اشىق-شاشىق ءجۇرۋ, نە بولسا سونى ايتۋ, ىشىمدىك ءىشىپ-شەگۋ زامانا ءۇردىسى دەپ بىلەدى. مۇندا تۇرعان نە بار دەپ ويلايدى. كەيدە جاپ-جاقسى قىزدار تەرىس ادەتتەرگە ەرەدى. وسىدان كەيىن سەن ءوزىڭنىڭ جاقسى قىز ەكەنىڭدى دالەلدەپ كور. بۇل ءجاي جاستىقتىڭ ءىسى ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ ال. ءبارى بەكەر بولۋى مۇمكىن». راس قوي. قاسىمحان شاڭىراقتىڭ شايقالۋىنا باستى سەبەپ – ول وتاعاسىنىڭ قۇمار ويىنعا اۋەس بولۋى. كازينو, كارتا سەكىلدى ويىندار ەر ازاماتتاردى قۇردىمعا تارتىپ بارادى. وسىنى توقتاتۋ كەرەك. سالتانات مەنىڭ قۇربىم سوڭعى جىلدارى سۇيىق جۇرىسكە سالىندى. تاياۋدا ءبىر دوسىم سول قىزدى ساۋنادا ساتىلىپ جۇرگەن جەرىنەن كورىپتى. ايتايىن دەگەنىم, سول قۇربىم تۇرمىس قۇردى. قازىر «مەن باقىتتىمىن, باقىتىمدى تاپتىم», دەپ ءجۇر. ال مەن ونىڭ جەڭىل ءجۇرىسىن بىردەن قويىپ كەتتى دەگەنگە سەنبەيمىن. داناگۇل مەنىڭ تۇرمىس قۇرعانىما 7 جىل ءوتتى. سوڭعى كەزدە كۇيەۋىم جۇمىستان كەش كەلىپ, ەرتە كەتىپ, ءجۇرىس-تۇرىسىن وزگەرتتى. ەكەۋمىزدىڭ 4 بالامىز بار. قورقاتىنىم شاڭىراعىمىز شايقالىپ قالماي ما دەپ. نە ىستەۋگە بولادى؟ گۇلجاينا راسىمەن قازىر تاتۋلىعى تاۋسىلعاندار كوپ. اجىراسۋ جاس ەرەكشەلىگىنە قارامايتىن بولدى. قوعامدىق ىندەتكە اينالىپ بارادى. وتباسىنداعى تۇراقتىلىقتى ۇستاپ قالۋ ءۇشىن ايەل زاتى ءبارىن جاسايدى, تەك ونى ەر ازاماتتارىمىز تۇسىنە بەرمەيدى. جاناربەك قازىر سانانى تۇرمىس بيلەگەن زامان. الايدا, شاڭىراقتى بەرىك ۇستاپ, بالالارىنىڭ بولاشاعىن ويلايتىن سانا بىزدەگى وتباسى مۇشەلەرىندە كەمشىن ءتۇسىپ جاتىر. كوبى ناپسىقۇمارلىققا جول بەرىپ, ناتيجەسىندە اجىراسىپ تىنادى. بولات ادام اجىراساتىن بولسا ايەلىنىڭ جامان جاقتارىن ايتپاۋ كەرەك. ويتكەنى, ول سول ادامنىڭ تاڭداۋى. بارىنە سابىر, ءومىر بويى بىرگە تۇراتىن ادامدار وزدەرى ءبىر-بىرلەرىن تابادى. مۇرات ايەلى جاقسى بولسا, كۇيەۋى ۇيدەن كەتپەيدى. كەرىسىنشە, ۇيدەن شىقپاي, ەكەۋى ءومىردىڭ, بالالارىنىڭ قىزىعىنا تويماي جۇرەتىن ەدى. ماقالا جاقسى جازىلعان. اجىراساتىندار اراسىندا كىنانى ەكى جاقتان تابۋعا بولادى. ايەلىنىڭ مىنەزىنەن, جىگىتتىڭ اسىعىس ۇيلەنگەنىنەن. دوسىم مەن ءبىر جىگىتتى بىلەمىن. ونىڭ ءۇش بالاسى بار. بىراق ۇيىنە بارعىسى كەلمەيدى. نەگە دەپ سۇراسام ايتپايدى. ونىڭ ايەلىمەن دە تانىسپىن. وتكەن جولى ايەلى كۇيەۋىنىڭ ماشيناسىنىڭ ارتقى تەرەزەسىن كىرپىشپەن سىندىرىپ تاستاپتى. سول كەزدە ماي كەلىپ, نە بولعانىن سۇراسا كۇيەۋى: «مۇنى مەنىڭ ايەلىم جاساعان شىعار. باسقا ەشكىم جاسامايدى», دەپتى. سودان ماي ارىز جازدىرا الماي كەتىپ قالىپتى. سونى ماعان ءوزى ايتتى. قازىر كۇيەۋى اندا-ساندا ۇيىنە بارىپ تۇرادى. بالالارى ءۇشىن باراتىنىن تۇسىنەمىن. بالالارىنا اي سايىن اقشالاي كومەكتەسىپ تۇرادى ەكەن. اجىراسقىسى كەلەدى, ال ايەلى اجىراسۋعا قارسى. ويتكەنى, دالادا قالاتىنىن بىلەدى. ەرالى مەنىڭ ءبىر دوسىم 7 جىلدان بەرى جالعىز تۇرىپ كەلە جاتىر. ءبىر بالاسى بار. اليمەنت تولەيدى. بىراق بۇرىنعى ايەلى وعان بالالارىن كورسەتكىسى كەلمەيدى. انا ايەلدىڭ اكە-شەشەسى دە نەمەرەسىن كورسەتۋگە قارسى ەكەن. مىنە, وسىنداي «سەمەيكا». سانجار ءبىر كەلىنشەكتى ءبىلۋشى ەدىم. كۇيەۋى تۇراقتى جۇمىس ىستەمەيدى, ول ازداي ايەلىن ۇرىپ-سوعىپ, تىنىشتىق بەرمەيتىن. توركىنىنە بارسا, ۇيىڭە بار دەپ قايتارىپ جىبەرەدى ەكەن. ءسويتىپ جۇرگەندە, انا وڭباعان ونى ۇرىپ, ءولتىرىپ قويىپتى. ەشكىم دالەلدەمەگەن سوڭ, جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالدى. سوعان كۇيىنەمىن. قۇداي جازاسىن بەرەر, بىراق تاعى بىرەۋدى الىپتى, ونى دا باقىتتى ەتىپ جاتقانى شامالى. ودان دا بايعۇس ولگەن كەلىنشەگى اجىراسىپ كەتپەدى مە ەكەن دەپ ويلانامىن.
