دالا كوكجالى

ونىڭ ەسىمى ەل جادىندا جاڭعىرا بەرەدى,–  دەيدى باتىر, اقىن, كومپوزيتور ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلىنىڭ نەمەرەسى راۋشان ءيمانجۇسىپ بيىل 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنە 100 جىل تولادى. بۇل  تاۋەلسىزدىكتى اڭساعان حالىقتىڭ وتارشىلدىققا قارسى اشۋ-ىزاسىنىڭ كورىنىسى بولاتىن. كەڭ-بايتاق قازاق جەرىنىڭ ءار شالعايىندا ول ءارتۇرلى كورىنىس تاپتى. حالقىمىزدىڭ «نوقتاعا باسى سىيماعان» ۇلدارى اتقا ءمىنىپ, قىلىش كوتەردى, ىشتەگى مۇڭ مەن شەرىن ءانى مەن جىرىنا قوستى. ازاتتىق ءۇشىن الىسقان ەرلەردى قۋعىنداۋ كەڭەستىك قىزىل ساياسات كەزىندە ۇدەي ءتۇستى. ونىڭ سوڭى 30-جىلدارعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇلاسىپ, اسىلدارىمىز ءسۇتتىڭ بەتىندەگى قايماقتاي سىلىنىپ تاستالدى.  ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلىنىڭ ءومىرى مەن ونەرى سونىڭ ايقىن مىسالى بولدى. تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە  ەسىمى ەلىنە قايتقان ءيمانجۇسىپتىڭ نەمەرەسى, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور راۋشان يمانجۇسىپپەن ءبىزدىڭ ءتىلشىمىز سۇحباتتاسقان ەدى. – راۋشان نۇرحانقىزى, ءيمانجۇسىپتىڭ ەسىمى كەڭەس وداعى جىلدارىندا-اق ەل اۋزىندا ءجۇردى. ول اڭىز سەكىلدى ەستىلەتىن, بىراق ونىڭ ناقتى ءومىربايانى, ءومىرىنىڭ قالاي اياقتالعانى, شىعارماشىلىعى تولىق ايتىلمايتىن. وسىنىڭ ناقتى سەبەبىن ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك دەيمىز. – تاۋەلسىزدىك جولىنداعى حالقىمىزدىڭ كۇرەسكەر ۇلدارىنىڭ ەسىمىن اتاعاندا دا, 30-جىلدارعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اۋىزعا العاندا دا ءيمانجۇسىپتى اتتاپ كەتە المايمىز. ەل جادىندا بولسا دا, ءىرى تۇلعانىڭ تەرەڭ زەرتتەلمەۋىنە ونىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى رەسمي اقتالماۋى سەبەپ بولدى. اتام تاۋەلسىزدىگىمىزدى العاننان كەيىن, 1992  جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا عانا تولىق اقتالدى. بىراق ءيمانجۇسىپ اقتالماي تۇرعان كەزدە دە, عالىمدار تاراپىنان  ناق­تى زەرتتەلمەسە دە, ول ەل جادىنان شىق­قان جوق. وعان اتامنىڭ  ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋگە بەل بۋعان كەزىمدە كوزىم انىق جەتتى. اقمولا, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار, قىزىلوردا وبلىستارىن ارالاعان كەزدەرىمدە يمانجۇسىپكە دەگەن ەلدىڭ ىنتىزار كوڭىلىنە كۋا بولدىم. 90-جىلدارى ونىڭ كوزىن كورگەن كىسىلەردىڭ ءبىرازى ءالى ارامىزدا ءجۇر ەدى.  سولاردىڭ تاڭدى تاڭعا ۇرىپ ايتقان اڭگىمەلەرىن جازىپ الدىم. اتامنىڭ ەل جادىندا جاڭعىرا بەرەتىنىنە ونىڭ ەرەكشە مىنەزدىڭ, جىگەردىڭ, جۇرەكتىڭ جانە ونەر­دىڭ ادامى بولعاندىعىنان دەپ ويلايمىن. ازاتتىقتى اڭساعان حالىقتىڭ ءبىرتۋار ۇلدارىنىڭ بارلىعى بىردەن كوتەرىلىسكە شىققان جوق. كوتەرىلىس – حالىقتىڭ اشۋ-ىزاسى تاريحي ءپىسىپ-جەتىلگەندە سىزداۋىق جاراسى سەكىلدى جارىلاتىن قۇبىلىس. «نوقتاعا باسى سىيماعان» ۇلداردىڭ وتارشىلدىققا, زاماننىڭ ادىلەتسىزدىكتەرىنە كورسەتكەن قارسىلىعى ءارتۇرلى كورىنىس تاپقان. ول ءيمانجۇسىپتىڭ: «تۋماي جاتىپ ءوش بولدى ماعان بولىس, اۋدارىلدى سول ءۇشىن تا­لاي قونىس. ساتىرلاتىپ ساباۋشى ەم شەتتەرىنەن, مىناۋ وياز دەمەۋشى ەم, مىناۋ بولىس!..» – دەگەن ولەڭدەرىنەن دە  بايقالادى. اتام ناعىز دالا رىتسارى, دالانىڭ سەرىسى, كوكجالى بولعان. ول وسىنداي جاراتىلىسىنان قازان توڭكەرىسىنە دەيىن دە, كەڭەس وكىمەتى ورناعاننان كەيىن دە قۋعىندالدى. ونىڭ كوزىن كورگەندەر 2 مەتر 10 سانتيمەتر بويى بار ەرەكشە ءىرى تۇلعاسىن, ءساندى كيىم كيىسىن, وجەت مىنەزى مەن تاماشا انشىلىگىن تامسانا ايتاتىن. كەڭەستىك قىزىل يمپەريانىڭ كەزىندە-اق قازاق قايراتكەرلەرىنىڭ, اقىن-كومپوزي­تورلارىنىڭ, عالىمدارىنىڭ قىزىل يدەو­لوگيادان قايمىقپاي, ءيمانجۇسىپ تۋرالى جازىپ, ايتىپ كەتكەندەرى دە از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىن ساكەن سەيفۋللين, قانىش ساتباەۆ, الكەي مارعۇلان, ءسابيت مۇقانوۆ, جۇسىپبەك ەلەبەكوۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, احمەت جۇبانوۆ, الەكساندر زاتاە­ۆيچ, ءابدىلدا تاجىباەۆ, ەۆگەني برۋسيلوۆسكي, اۋەلبەك قوڭىراتباەۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, مۇحتار ماعاۋين, قاسىم امانجولوۆ, عابدول سلانوۆ, قاليجان بەكحوجين, ورالحان بوكەەۆ, مۇزافار الىمباەۆ, شەرحان مۇرتازا, تولەن ابدىكوۆ دەپ تىزە بەرۋىمە بولادى. – جالپى, ءيمانجۇسىپتىڭ زەرتتەلۋى قالاي؟ زەرتتەۋشىلەردىڭ باسىندا ءوزىڭىز­دىڭ تۇرعانىڭىز ايان.  قانداي تىڭ دەرەكتەر تابىلدى؟ – نەگىزى, ءيمانجۇسىپتىڭ زەرتتەلۋىن مەن ءۇش كەزەڭگە بولەمىن. ونىڭ العاشقىسى حح عاسىردىڭ باسىنان باستاپ, 60-جىلدارعا دەيىنگى ۋاقىتتى قۇرايدى. 60-جىلداردان تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىنگى ۋاقىتتى ەكىنشى كەزەڭگە جاتقىزۋعا بولادى. تاۋەلسىزدىك العان 90-جىلداردان باستاپ بۇگىنگە دەيىنگى  جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردى ءۇشىنشى كەزەڭگە جاتقىزامىز. ءيمانجۇسىپ پەن ونىڭ اتاسى, اكەسى تۋرالى العاشقى دەرەكتى اۋەلبەك قوڭىراتباەۆ بەرگەن بولاتىن. اۆتور وندا قوقان حاندىعى تۇسىنداعى تۇركىستان بيلەۋشىسى تۇرعانباي سىرگەباەۆتىڭ اتا-تەگىن, ونىڭ بالاسى, كەنەسارىنىڭ سەرىگى بولعان قۇتپان دايراباەۆتىڭ, نەمەرەسى   ءيمانجۇسىپتىڭ تاريحىن بايان ەتەدى. كەڭىرەك ايتساق, ءيمانجۇسىپتىڭ اتاسىنان باستاپ, اكەسى, ءوزى – ءۇش ۇرپاق حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن كوكجالداي كۇرەسىپ وتكەن. اتاسى تۇرعانباي داتقا قوقان حاندىعىنا قارسى ازاتتىق قوزعالىسىن باستاپ, تۇركىستان شاھارىندا قازاعا ۇشىرايدى. ەل اۋزىنان جەتكەن اڭگىمە­لەرگە قاراعاندا, تۇرعانبايعا قاراستى قىپشاقتاردى قوقاندىقتار كوگەنگە بايلاپ باۋىزداعان, داتقانىڭ ۇستىنە ىستىق سۋ قۇيىپ ولتىرگەن. قوقان اسكەرلەرى تۇرعانباي اۋىلىن شاپقاندا, ونىڭ ايەلى مالبيكە ءۇش جاسار بالاسى بايمىرزا مەن بەس جاسار قاينىسى باسىعارانى الىپ قاشادى. ابدەن قالجىراعان ايەل قاينىسىن جەتەكتەپ, ءوزىنىڭ ۇلىن جولدىڭ شەتىنە وتىرعىزىپ كەتەدى. اۋىلعا ازەر جەتكەن ايەلدىڭ سىلتەۋىمەن ىزدەگەندەر  بالانى تاپپاي قالادى. بۇل كەزدە ارقاعا بارا جاتقان كەرۋەنشىلەر جول شەتىندە شىرىلداپ جاتقان بالانى الىپ كەتەدى. ونى دايراباي دەگەن كىسى اسىراپ الىپ, اتىن  قۇتپان دەپ قويادى. سول قۇتپاننان ءيمانجۇسىپ تۋادى. مەنىڭ اتام وسىنداي تاعدىرلى دا جان بولعان. ال اكەسى قۇتپان  دايراباي ۇلى – كەنەسارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق سوعىسىنا باستان-اياق قاتىسقان ادام. كەڭەس داۋىرىندە ءيمانجۇسىپ ەلدىڭ جادىنان شىققان جوق دەدىك.  بىراق اتامنىڭ تاعدىرىن ويلاعاندا, اكەم نۇرحاننىڭ اۋزىنان جالىن اتاتىن. اكەسىنىڭ سۇيەگىنىڭ قايدا قالعانىن, سۋرەتىن تابۋدى  بالالارىنىڭ اراسىندا ماعان قاتتى تاپسىردى. ءوزى ساۋاتتى كىسى بولسا دا, قىزىل يمپەريانىڭ كەزىندە اياعى تۇساۋلى اتتاي ەشتەڭە ىستەي المادى. مەنىڭ اتامدى عىلىمي جۇمىسىما ارقاۋ ەتۋىمە الدىمەن اكەمنىڭ اماناتى سەبەپ بولدى, ەكىنشىدەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. ءيمانجۇسىپتىڭ جازىقسىز جالامەن اتىلعانى ارحيۆ قۇجاتتارىمەن انىقتالدى, سۇيەگىنىڭ قايدا جاتقانى دا بەلگىلى بولدى. مويىنقۇم دالاسىندا 1929-1930 جىلداردا بولعان شارۋالار كوتەرىلىسىنەن كەيىن ءيمانجۇسىپ قاماۋعا الىنىپ, 1931 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىندا وگپۋ جانىنداعى ۇشتىكتىڭ شەشىمىمەن اتۋ جازاسىنا كەسىلەدى. باتىرعا «باندا-شايكا باسشىلارىنىڭ ءبىرى,  كوتەرىلىسكە جان-جاقتى مالىمەتتەر جينادى, شايقاستارعا قاتىستى, باندا-شايكاعا مىلتىعىن ساتتى» دەگەن ءتورت ءتۇرلى ايىپ تاعىلادى. اتامدى زەرتتەگەندەگى تاعى ءبىر ولجام – ونىڭ سۋرەتىنىڭ تابىلۋى ەدى. ونى باتىردىڭ 100 جاستان اسىپ قايتقان قىزى كۇلاندا اپامنىڭ كوزى تىرىسىندە ول كىسىگە كورسەتىپ, انىقتاپ الۋعا ۇلگەردىم. اتامنىڭ كوزىن كورگەن جانداردىڭ اڭگىمەلەرىن جازىپ الۋىم ارقىلى, ءيمانجۇسىپتىڭ تولىق سيپاتىن, ونىڭ پورترەتىنىڭ گالەرەياسىن جاساعانداي سەزىنەمىن. ءيمانجۇسىپ تۋرالى جازىلعان ەڭبەكتەر بۇگىندە بارشىلىق, بىراق ولاردىڭ اراسىندا تۋعان جىلىنا, تۋعان جەرىنە بايلانىستى قاتە پىكىرلەر دە ورىن الدى, ولاردى ناقتى دالەلدەرمەن تۇزەتىپ جازعانبىز. – ءيمانجۇسىپ باتىرلىعىمەن قاتار, قازاقتىڭ ءان ونەرىندە ۇلكەن مۇرا قال­دىرعان تۇلعا عوي. قازىر قانشا ءانى تا­بىلدى؟ ولاردىڭ ورىندالۋى, تىڭداۋ­شىسىنا جەتۋى كوڭىلىڭىزدەن شىعا ما؟  –  ءيمانجۇسىپ اندەرى ساعىنىشقا تولى ليريكالىق  جانە وجەتتىگى ءبىلىنىپ تۇراتىن, ەلىن, جەرىن سۇيگەن پاتريوتتىق سيپاتىمەن, فيلوسوفيالىق تەرەڭدىگىمەن دە  ەرەكشەلەنەدى. بىزگە جەتكەن ونىڭ اندەرى نەگىزىنەن 1895-1906 جىلدار ارالىعىندا ءيمانجۇسىپ تۇرمە مەن ايداۋدا جۇرگەن ۋاقىتتا جازىلعان تۋىندىلار دەپ بىلەمىز. الەكساندر زاتاەۆيچ ءيمانجۇسىپتىڭ كوزى ءتىرى كەزىندە 6 ءانىن نوتاعا تۇسىرەدى.  «سارىمويىن» ءانى  اۆتورىنىڭ ءوزى اقتالماي تۇرىپ, ە.گ.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك» وپەراسىنداعى بەكەجاننىڭ ارياسىنا اينالىپ كەتتى. كوپكە دەيىن بۇل اريانىڭ ءيمانجۇسىپتىڭ اتاقتى ءانى ەكەنىنەن كەيىنگى ۇرپاق بەيحابار بولدى. كەڭەس وداعى جىلدارى ۇيىمداستىرىلعان فولكلورلىق ەكسپەديتسيالاردىڭ دا  كومپوزيتور اندەرىنىڭ ومىرگە ورالۋىنا سەپتىگى ءتيدى. ءيمانجۇسىپ اندەرىنىڭ  بىرنەشە نۇسقاسى قالىپتاسقان. بۇل ءان اۆتورى اتىنىڭ اتالۋىنا كوپ ۋاقىت تىيىم سالىنۋى مەن اندەرىنىڭ قاعازعا تۇسپەي, اۋىزدان-اۋىزعا تارالۋىنان, ورىن­داۋشىلارىنىڭ كوپ بولعاندىعىنان بولار دەپ ويلايمىن. ءيمانجۇسىپ اندەرىنىڭ ناسيحاتتالۋى جامان ەمەس. قازاق راديوسىنىڭ «التىن قو­­رىندا» اتامنىڭ 13 ءانى ساقتالعان. اندەرىن ەلىمىزگە بەلگىلى انشىلەر ورىندايدى. وكىنىشكە قاراي, ءالى كۇنگە دەيىن ءيمانجۇسىپ اندەرىنىڭ ماتىنىنە جەڭىل-جەلپى قاراۋ ءۇردىسى بايقالادى. «بەس عاسىر جىرلايدى» جيناعىنىڭ قۇراس­تىرۋشىلارى ءيمانجۇسىپتىڭ بارلىق اندەرىن 31 شۋماققا كىرگىزىپ, ءبىر عانا «ەرەيمەنتاۋ»  دەپ اتاعان دا قويعان. بۇل ورىنداۋشىلاردى شاتاستىرادى. بۇگىن جانە بولاشاقتا ءيمانجۇسىپتىڭ اندەرىن ورىنداۋشىلاردان 2000 جىلى «قاينار» باسپاسىنان جارىق كورگەن «ءيمانجۇسىپ» اتتى كىتاپقا ەنگەن ءان ماتىندەرىنە عانا جۇگىنۋىن مەن كومپوزيتوردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋشى جانە ونىڭ ۇرپاعى رەتىندە وتىنەر ەدىم. سوڭعى جىلدارى ءيمانجۇسىپ قۇتپان ۇلى تۋرالى بىرنەشە دەرەكتى فيلم ءتۇسىرىلدى, «ەرەيمەنتاۋ» انىنە جاسالعان كليپ تە وتە سەنىمدى, ادەمى شىققان. وسىنىڭ بارلىعى  ونىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋعا قىز­مەت ەتەدى. اتامنىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولۋىنا وراي قىزىلوردا وبلىسىنداعى شيەلى كەنتىندە يمانجۇسىپكە, شىلىكتىدە اتاسى تۇرعانباي داتقا, اكەسى قۇتپان جانە وزىنە ەسكەرتكىش ورناتىلدى. – دەگەنمەن, قازاقتىڭ وسىنداي نار تۇلعاسىنىڭ ەلىنە ەتكەن قىزمەتىن كەيىنگى ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ جۇمىسى مۇنىمەن سايا­بىرلاپ قالۋى ءتيىس ەمەس ەكەنىن بىلەمىز. ءوزىڭىز اتاڭىزدىڭ زەرتتەۋشىسى رەتىندە قازىر نە ءبىتىرىپ ءجۇرسىز؟ –  اتام تۋرالى دەرەكتەردى تام-تۇمداپ جيناۋدان شارشاعان ەمەسپىن. زەرتتەۋ جۇمىستارى توقتامايدى. «قازاقتىڭ 1000 ءانى» جيناعىن شىعارعان الەكساندر زاتاەۆيچ قازاق ءتىلىن بىلمەگەن عوي, سوندىقتان  اۋەنىن نوتاعا تۇسىرگەن اندەردىڭ ءماتىنىن جازباعان.  ول 1921 جىلى قوستاناي گۋبەرنياسى,  فە­دوروۆ ويازىنداعى شۇبارتەڭىز بولىسى اۋىل­دارىنان كەلگەن 15 جاسار قامقا ەرنازاروۆا مەن زاۋرە بايزاقوۆا دەگەن ەكى قىزدان ءيمانجۇسىپتىڭ «ەل قايدا؟» دەگەن ءانىن جازىپ الادى. بىراق ءاننىڭ وسى كۇنگە دەيىن ءماتىنى بەلگىسىز. وسى ءاننىڭ ءماتىنى مەن ەكى قىزدىڭ كەيىنگى تاعدىرىن انىقتاۋ دا وقىر­مان ءۇشىن وتە تاعىلىمدى دۇنيە بولار ەدى. جاقىندا مەن قوستانايدا نۇرشات جامال­­حانكەلىنى دەگەن قاريانى كەزدەستىردىم. ول كىسى بەلگىلى دوسبول شەشەننىڭ بەل بالا­سى اۋەزدىڭ قىزى كۇنىمحاننىڭ كەلىنى ەكەن. اۋەز اقىن – ءمانسۇر بەكەجانوۆقا «يمانجۇسىپكە حات» داستانىن جازۋدى ۇسىنعان,  ءيمانجۇسىپتىڭ 1913 جىلى سىر بو­يىنا كەلۋىن ۇيىمداستىرعان ادام. سول 1913-1914 جىلدارى كۇنىمحاننىڭ 13-14 جاستاعى ءجاسوسپىرىم كەزى ەكەن. اكەسى اۋەز قوناق ەتكەن ءيمانجۇسىپتى كيىز ءۇي  تۋىرلىعىنىڭ جىرتىعىنان سىعالاپ كورگەنىن ايتىپ وتىرادى ەكەن. «ۇزىن بويلى, قاپساعاي كىسى, ۇستىندە استارى قىپ-قىزىل ماۋىتى شاپانى بار» دەۋشى ەدى», دەپ ەسكە الادى نۇرشات اپاي ەنەسىنەن ەستىگەنىن. وسى نۇرشات قاريانىڭ اۋزىنان  «ەنەم ايتىپ وتىرۋشى ەدى» دەگەن ولەڭنىڭ ەكى جول جۇرناعىن ەستىدىم. «...ەل قايدا, ەسىل قايدا, نۇرا قايدا, ۋا, داريعا, بىزگە سىزدەي اعا قايدا؟!» دەگەن ەكى-اق جول. بىراق وسى ەكى جول  ماعان ءيمانجۇسىپتىڭ بىزگە جەتپەگەن ءانىنىڭ جولدارىنداي سەزىلەدى. ارينە, بۇل دا زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. مەن عىلىم ادامى عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ۇستازبىن.  جاس ۇرپاقتى قولدان كەلگەنشە ءبىلىم نارىمەن سۋسىنداتۋعا اتسالىسىپ كەلەمىن. ال ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولدايتىن ءداستۇرلى جولداۋلارىن مۇقيات وقىپ, ونىڭ ءمان-ماعىناسىن ستۋدەنتتەرگە جەتكىزگەنشە اسىعامىن. بۇل ءىسىمدى  ماقتان تۇتاتىنىمدى دا جاسىرمايمىن. «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى بۇگىنگى جاس ۇرپاقتىڭ بولاشاققا باستار تەمىرقازىعى بولۋى كەرەكتىگى ايتىلدى. قايتكەندە ماڭگىلىك ەل بولامىز؟ راس, ەلىمىز ەكونوميكالىق-الەۋمەتتىك تۇرعىدان دامۋى ءتيىس. بىراق رۋحاني كەنجەلەسەك, جاس ۇرپاقتى تاريحي تۇلعالار, قاھارمانداردىڭ ۇلگىلى ىستەرى نەگىزىندە تاربيەلەۋ مۇمكىن بولمايدى, ۇگىلەمىز, ۇتىلامىز. بۇگىننىڭ  ءمانى – كەشەگى, جاڭا­نىڭ ءوزى ۇمىتىلعان ەسكى ەمەس پە؟ ەلباسى « ۇلىتاۋ تورىندەگى تولعانىسىندا»: «تاريحتى بىلمەگەن ۇلتتىڭ بولاشاعى ب ۇلىڭ­عىر», دەگەن بولاتىن. وسىنىڭ بار­لىعى ءسوز جۇزىندە قالماۋى ءۇشىن ءار وتانداسىم  ءىستى وزىنەن باستاۋى كەرەك دەپ ويلادىم دا, مەن دە سوعان بەل بۋدىم. وسىدان 3 جىل بۇرىن مەن اتام ءيمانجۇسىپتىڭ قا­سيەتتى قونىسى بولعان اقمولا وبلىسىنىڭ ارشالى اۋدانىنداعى جىبەك جولى اۋىلىنا قونىس اۋداردىم, قازىر سول جەردە تۇرامىن. قويعان ماقساتىما وراي, بۇگىندە  وسى اۋىل مەكتەبىندە ءيمانجۇسىپتانۋ  فاكۋلتاتيۆتىك ساباعىن جۇرگىزەمىن,  اتامنىڭ مۋزەيىن اشۋ جۇمىسىن باس­تاپ كەتتىم. كوپ جىلعى ىزدەنىس, زەرتتەۋ ەڭبەگىمنىڭ ارقاسىندا اتامنىڭ پاي­دا­لانعان ەر-توقىمىن, مىلتىعىن تاپتىم, ءيمانجۇسىپ زامانىنىڭ جادىگەرلەرى, تاريحي قۇجاتتار بار. 30-جىلدارداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى قارساڭىندا مۋزەيدى ەل يگىلىگىنە ۇسىنباقپىز. 30 مامىر كۇنى استاناداعى ورتالىق كونتسەرت زالىندا «مەن بولام ءيمانجۇسىبىڭ!» اتتى كەش-كونتسەرت وتەدى. – يگى ءىس بولعالى تۇر ەكەن. ۇلىلار مەن جاقسىلاردىڭ رۋحى ۇرپاعىنا ماڭگى قىزمەت ەتەدى. ءيمانجۇسىپ تە سولاردىڭ قاتارىنداعى تۇلعا. اڭگىمەڭىزگە راحمەت.  اڭگىمەلەسكەن ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان»  قوستاناي