قازىر ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋدىڭ كەمدىگى جوق. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ باعىن اشاتىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار بار. تومەن پايىزبەن نەسيە الۋىڭا بولادى, كەرەك دەسەڭ, «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا ينفراقۇرىلىمدى دا جەرگىلىكتى بيلىك جۇرگىزىپ بەرەدى. تەك ءىستى ىلگەرى اپاراتىنداي قايتارىمدى جوبا-جوسپارىڭ بولسىن. وسىنداي يگىلىكتى ءتيىمدى پايدالانىپ, ءىسىن ىلگەرى الىپ كەلە جاتقانداردىڭ ءبىرى «ا.س.ار.از.گ» شارۋا قوجالىعى دەۋ ورىندى بولماق. ءبىز مۇنى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ابىل گاسانوۆپەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا ايقىن اڭعاردىق.
ول كوپتەن بەرى كاسىپكەرلىكتىڭ تىزگىنىن ۇستاپ كەلەدى. قاراشاي سەلولىق وكرۋگىندە ونىڭ وتباسىلىق بيزنەسى بار. 400 گەكتارعا ەگىس سالادى, مال وسىرەدى. كاسىپكەرلىككە ابىلدىڭ وتباسى مۇشەلەرى – جولداسى سايدا, ۇلدارى ارزۋ مەن ازەر دە بەلسەنە ارالاسادى. شارۋا قوجالىعىنىڭ سولاردىڭ اتتارىنىڭ العاشقى باس ارىپتەرىنەن قۇرالىپ, «ا.س.ار.از.گ» دەپ اتالۋى دا سوندىقتان.
شارۋا قوجالىعىنىڭ شارۋاسى ءجۇرىپ, تابىستىڭ كوزى اشىلعان سوڭ ول كاسىپكەرلىكتىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋدى قاراستىردى. ءار ءىستىڭ ۇتىمدى بولۋىنا ۇمتىلاتىن ابىلدىڭ اۋىلدىق جەردە اياق استى ءراسۋا بولىپ جاتقان تەرىنى كورىپ كوڭىلى قۇلازيتىن. كادەگە جاراتسا, تەرى دە بايلىقتىڭ كوزى-اۋ دەگەن ويدا جۇرەتىن. اۋىلدىق جەردە تۇراتىندىقتان شارۋا قوجالىقتارىنداعى تەرىگە بايلانىستى پروبلەمانى ءبىر كىسىدەي بىلەتىن دە. الايدا, كۇشىمىز جەتەر مە ەكەن دەپ قوبالجۋى دا جوق ەمەس-ءتى. كوپتەن كوكەيدە ءجۇرگەن ويدىڭ تاۋەكەلگە بەل بۋدىرعانىن دا جاسىرمايدى. جاڭا جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن تەرى وتكىزۋ نارىعىنا, وڭدەۋ تەحنولوگياسىنا دەن قويدى. قاي ىسكە دە «جەتى ولشەپ, ءبىر كەسپەي» كىرىسۋدىڭ پايداعا شىعارمايتىنىن سالماقتادى. ءوز قارجىسىن شوتقا قاقتى, وتباسى مۇشەلەرىمەن اقىلداستى, جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ قولدايتىندىعىنا كوز جەتكىزدى. سونان كەيىن بارىپ, تىڭ شارۋاعا تۇبەگەيلى بەت بۇردى. ءسويتتى دە تەرى وڭدەۋ تسەحىن اشۋدى شىنداپ قولعا الدى. «ساباقتى ينە ساتىمەن» دەگەندەي, بۇدان ەكى جىل بۇرىن مارتوك سەلوسىندا بولىنگەن جەرگە جاڭا تەرى وڭدەۋ تسەحىنىڭ جالپى الاڭى 216 شارشى مەتر عيماراتىن تۇرعىزۋدى باستادى. ءوز قارجىسىنا تۇركيانىڭ جانە يتاليانىڭ وندىرىستىك قوندىرعىلارىن ساتىپ الىپ, ورناتتى. قوندىرعىلاردى ورناتۋعا شەتەلدىك ماماندار كومەكتەستى. ونىڭ وندىرىستىك قۋاتى ايىنا 180 توننا تەرىنى العاشقى وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. باستاپقىدا قولدان كەلمەيتىن ىسكە بەل بۋعان جوقپىن با دەپ ىشتەي قوبالجىدى دا. الايدا, اشاتىن تەرى يلەۋ تسەحى ايماقتىڭ ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالارى قاتارىنا ەنگىزىلگەن سوڭ كوكىرەگىنە ۇيالاعان سەنىم ىسكە سەرپىن بەردى. ءسويتىپ, «شەشىنگەن سۋدان تايىنباس» دەگەندەي, الدىمەن كاسىپورىنعا گاز جۇرگىزدى, سكۆاجينا بۇرعىلاپ, سۋ كەلتىردى, ليزينگكە اۆتوتيەگىش الدى.
قازىر تەرىنى العاشقى وڭدەۋ تسەحى ىرعاقتى جۇمىس ىستەپ تۇر. ءبىز دە كوگىلدىر تەرىنى الۋ پروتسەسىمەن تانىستىق. ارقايسىسىندا 5 توننا تەرى كەتەتىن ءۇش بارابان, شەلدەيتىن, سىعاتىن جانە ولشەيتىن ستانوكتار جۇمىس ىستەيدى. جارتىلاي فابريكات, ياعني كوگىلدىر تەرى الماس بۇرىن ول بارلىق تەحنولوگيالىق وڭدەۋدەن وتەدى. قازىرگى تاڭدا كاسىپورىندا وندىرىلەتىن «ۆەد-بليۋ» دەپ اتالاتىن بىلعارى اياق كيىم تىگۋگە ارنالعان.
– مۇنداي ءىرى جوبانى ويلاستىرعانىممەن, ءبىر ءوزىمنىڭ كۇشىم جەتپەس ەدى. وسىنداي كاسىپورىندى پايدالانۋعا بەرۋ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا باعىتتالعان سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولعانىن ايتۋ ورىندى. وبلىستىق جانە اۋداندىق اكىمدىكتەر كاسىپورىننىڭ جىلدىق قۋاتىنا شىعۋىنا قولداۋ-كومەك كورسەتىپ كەلەدى, – دەيدى ابىل گاسانوۆ.
ايتسا اتقانداي, مەملەكەتتىك باعدارلامالار اياسىندا «اقتوبە-اگروسەرۆيس» جشس بەرگەن 3326 مىڭ تەڭگەگە جۇك تيەگىش تەحنيكا, ال, «اقتوبە اۋىل شاعىن نەسيە» اق بولگەن 14 ميلليون تەڭگەگە حيمرەاگەنتتەر ساتىپ العان. ءوتكەن جىلى «اگرونەسيە» كورپوراتسياسى» اق شارۋا قوجالىعىنا 30 ميلليون تەڭگە ۇسىنىپ, شارۋاسىنىڭ اياعىنان تۇرىپ كەتۋىنە قولداۋ كورسەتتى. تسەحتا 35 ادام ەڭبەك ەتەدى. بارلىعى دا «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان جەرگىلىكتى تۇرعىندار. ولار ءوندىرىستىڭ بازاسىندا وقىتىلىپ, تاجىريبەدەن ءوتتى, – دەيدى تسەح باستىعى پاۆەل ۆوليا.
ابىل گاسانوۆ ازىرگە تەرىنى جارتىلاي وڭدەپ جاتقاندارىن, ءبارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي وڭدەلەتىنىن, باس تەحنولوگتى تۇركيادان شاقىرتقاندارىن ايتىپ ءوتتى. مۇندا بولاشاقتا تەرىدەن دايىن ونىمدەر شىعارۋ دا ويلاستىرىلۋدا. ارينە, تەرىنى بوياۋ تىم قىمباتقا تۇسەدى ەكەن. سوندىقتان مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن جاڭا قوندىرعىلار الۋ قاراستىرىلۋدا.
سونداي-اق, تەرى بوياۋ تسەحىن اشۋدى دا كوزدەۋدە. قازىر دايىن ونىمدەر ساقتايتىن قويما سالىنۋدا. ال, تسەحتى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كاسىپورىن وكىلدەرى اۋىلدارعا شىعىپ, تەرىنى وزدەرى دايىندايدى. وبلىس ورتالىعىنداعى مال بازارىنان تەرى قابىلدايتىن ارناۋلى ورىن دا اشىپ قويعان. «سونداي-اق, «ايبەك» اۋىلدىق تۇتىنۋ كووپەراتيۆىنەن دە تەرى ساتىپ الادى
– جەرگىلىكتى ءىرى قارانىڭ تەرىسى شاعىنداۋ. تەرىنىڭ ءبىر كيلوسىن 250 تەڭگەدەن قابىلدايمىز. ءبىز شەتەلدەن ءىرى قارا تەرىلەرىن اكەلىپ وڭدەۋدەمىز. بىلتىردان بەرى باشقۇرتستان مەن رەسەيدەن ءىرى قارا مال تەرىسىن اكەلىپ, وڭدەپ جاتىرمىز. گوللاندىق اسىل تۇقىمدى ءىرى قارانىڭ تەرىلەرى ساپالى دا كولەمدى بولىپ كەلەدى. ال, بىزگە كەرەگى دە ساپالى ءونىم شىعارۋ, – دەيدى ول.
بۇل كاسىپورىن وزدەرىندە ءوڭدەلگەن تەرى ونىمدەرىن يتاليا, يسپانيا, تۇركيا جانە قىتاي ەلدەرىنە ەكسپورتقا شىعارۋدا. وتكەن جىلى قاراشا جانە جەلتوقسان ايلارىندا يتالياعا 30 توننا, يسپانياعا 30 توننا جارتىلاي وڭدەلگەن تەرى ونىمدەرىن وتكىزگەن. ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىرىندەگى تەرى وڭدەيتىن بىرەگەي كاسىپورىننىڭ ايىنا 180 توننا تەرى وڭدەۋگە قۋاتى جەتەدى.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى,
مارتوك اۋدانى