ىنتىماق, بىرلىك, كەلىسىم – ەڭ باستى بايلىق ەل ءۇشىن!
«ماڭگىلىك ەل» وقۋلىعى – كەلەشەكتىڭ تۇتقاسى
ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەلگە» اپاراتىن باستى قۇندىلىقتار تۋرالى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءححىV سەسسياسىندا سويلەگەن ءسوزى قازاقستاننىڭ ۇلتتىق يدەياسىنىڭ نەگىزگى ماقساتىن ايقىنداپ بەرگەن نەگىزگى قۇجات بولدى دەپ سانايمىن. «ماڭگىلىك ەلدىڭ» تىرەگى, بولاشاق قۇرىلىسشىلارى, قايراتكەرلەرى – كەيىنگى تولقىن جاس قاۋىم ەكەنى ءسوزسىز. جاستار – مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاق تاعدىرىنا جاۋاپتى ۇرپاق. الەمدىك قوعامداستىقتا ولار الەۋمەتتىك وزگەرىستەردىڭ ماڭىزدى سۋبەكتىسى, قوعامنىڭ ادامگەرشىلىك دەڭگەيىنىڭ كورسەتكىشى, وتە ۇلكەن يننوۆاتسيالىق كۇش پەن ستراتەگيالىق رەسۋرس بولىپ تابىلادى. ءبىز جاستارىمىزدىڭ, اسىرەسە, ستۋدەنت-جاستارىمىزدىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمدەرى, سوعان سايكەس ەلجاندىلىق قاسيەتتەرىنىڭ قالاي قالىپتاساتىنىنا نەمقۇرايلى قاراي المايمىز. سوندىقتان دا, بولاشاق جوعارى بىلىكتى مامانداردىڭ بيىك ۇلتتىق سانا-سەزىمىن قالىپتاستىرۋ ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ ۇدەرىسىنە «ماڭگىلىك ەل» ءپانىن ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي, ەلىمىزدەگى پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوشباسشىسى, قازاق جوعارى ءبىلىمىنىڭ قاراشاڭىراعى – اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستاندا ءبىرىنشى بولىپ وقۋ ۇدەرىسىنە «ماڭگىلىك ەل» ءپانىن ەنگىزۋ جونىندە باستاما كوتەرىپ, بۇل ءپاندى وقىتۋعا ارنالعان تۇجىرىمداما مەن وقۋ باعدارلاماسىن جاسادى جانە «ماڭگىلىك ەل» وقۋلىعىن دايىنداپ, باسپادان شىعاردى. سونداي-اق, ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە وسى ءپاندى وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق كەڭەس وتكىزىلدى. بۇل كەڭەس «ماڭگىلىك ەل» ءپانىن وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزۋ جونىندە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە ۇسىنىس جاساعان قارار قابىلدادى. ال ەندى وسى «ماڭگىلىك ەل» ءپانىنىڭ يدەياسىن حالىقتىق ءداستۇر مەن وتاندىق مۇددە تۋرالى تولىق تۇسىنىكتى قالىپتاستىراتىن, الەۋمەتتىك-مادەني كەڭىستىكتەگى قازاق بولمىسىنىڭ ءمان-ماعىناسىن اشىپ بەرەتىن, ءوز اتامەكەنىمىزدە ەركىن دە بىردەي ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ ىشكى رۋحاني جانە قوعامدىق ءومىرىن ايقىندايتىن ۇستانىمدار قۇرايتىنىن, بۇل نىسان قازاق ەلىن تۇلعالىق, ۇلتتىق, مەملەكەتتىك, قوعامدىق قۇندىلىقتارىمەن تولىقتىرا ءتۇسۋدى مىندەت تۇتاتىنىن ايتا كەتكەنىم ورىندى بولار. «ماڭگىلىك ەلدىڭ» ەرتەڭگى تۇتقالارى بولاتىن جاستاردى تاربيەلەۋ جانە قالىپتاستىرۋ – بۇگىنگى ورتا مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ مىندەتى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال. بۇل تۇرعىدا ەلىمىزدىڭ پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا جۇكتەلەر مىندەت تە اۋقىمدى. ويتكەنى, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى بولاشاق مەكتەپ مۇعالىمدەرىن دايارلايدى. ال ولار ءوز كەزەگىندە مەكتەپ شاكىرتتەرىن وقىتاتىندىقتان بولاشاق «ماڭگىلىك ەل» تۇتقاسىن قالىپتاستىرۋ مۇعالىمنىڭ ەلجاندىلىعىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى ءوز ەلىن, ءوز جەرىن, وتانىن, حالقىن, ۇلتىن شىن سۇيەتىن, حالقىمىزدىڭ اتا ءداستۇر, سالت-ساناسىن, مادەنيەتىن, ءتىلىن تەرەڭ مەڭگەرگەن ماماندار ءتاربيەلەپ شىعارۋى ءتيىس. بۇل ماماندار ەرتەڭگى مەكتەپ شاكىرتتەرىن تاربيەلەۋى كەرەك. حالقىمىزدا «ءبىر جىلدىعىن ويلاعان استىق وسىرەدى, ون جىلدىعىن ويلاعان اعاش وسىرەدى, ال ءجۇز جىلدىعىن ويلاعان ۇرپاق وسىرەدى» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوز بار. ولاي بولسا, قول جەتكەنگە توقمەيىلسىمەي, بولاشاعىمىزدى ويلايتىن, ونى جوبالاپ-جوسپارلايتىن, جاس ۇرپاقتى ناعىز ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا تاربيەلەيتىن جاڭا عاسىردىڭ «جاڭا مۇعالىمدەرىن» دايارلايتىن كەز جەتتى. سوندىقتان, مەجەلەپ وتىرعان مىندەتتەرىمىز دە سالماقتى. تۇپكى ماقساتىمىز – بولاشاق مۇعالىمدەردىڭ ءتاربيەشىلىك, پەداگوگتىق الەۋەتىن, قابىلەتىن اشۋ, ناعىز قازاقى, ۇلتجاندى ماماندار دايارلاۋ. ءبىز بولون (يتاليا) كونۆەنتسياسىنا قول قويىپ, الەمدىك ءبىلىم ستاندارتتارىنا ۇمتىلعاندا ەۋروپا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ۇلگىسىن سول قالپىندا كوشىرىپ اكەلىپ, ورناتا سالۋدى ماقسات تۇتپايمىز. ءوز كەزەگىندە ەۋروپا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى وزىق تاجىريبەلەرىن, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارىن الامىز دا, ونى ءوزىمىزدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ۇلتتىق تاربيە قۇندىلىقتارىمىزبەن بايىتىپ, قۇنارلاندىرا وتىرىپ پايدالانامىز. بۇگىنگى جەدەل قارقىنمەن ءورشىپ كەلە جاتقان جاھاندانۋ ۇدەرىسى ادامزاتتىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن قۇردىمعا كەتىرىپ, ءوز ۇستەمدىگىن ءجۇرگىزۋدە. جاھاندانۋ بارىسىندا باتىس «مادەنيەتىنىڭ» باسىمدىق تانىتۋى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ بايىرعى ۇلتتىق سيپاتىنىڭ جوعالۋىنا تۇرتكى بولا ما دەگەن قاۋىپ تە بار. سوندىقتان, جاھاندانۋدىڭ دۇلەي تولقىنىندا جۇتىلىپ كەتپەۋ ءۇشىن بىزگە ۇلتتىق ءتاربيەنى كۇشەيتۋ كەرەك. ۇلتتىق تاربيەنىڭ ەڭ ماڭىزدى ەرەكشەلىگى ادامداردى ۇلتتىق قاسيەتىن ساقتاۋعا ۇيرەتۋ دەر ەدىك. ءاربىر جەكە ادام اۋەلى ءوزىنىڭ بەلگىلى ءبىر ۇلتتىڭ مۇشەسى ەكەنىن ىشتەي تەرەڭ سەزىنىپ, جالپىادامزاتتىق قوعامعا لايىق ومىردەن, قوعامنان ءوز ورنىن بەلگىلەۋى ءتيىس. «ماڭگىلىك ەل» بولۋىمىز ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا ءبىزدىڭ اربىرەۋىمىز ءبىرتۇتاس ۇلتتىق ءبىتىم-بولمىسىمىزدى, ۇلتتىق ويلاۋ ماشىعىمىزدى, ەرەكشەلىكتەرىمىزدى ساقتاپ قالۋىمىز قاجەت. سەرىك پىراليەۆ, اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, ۇعا اكادەميگى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور الماتىەرتەڭدى ويلاساق, ەڭسەلى بولامىز
ۇنەمى العا جىلجىعان قوعامنىڭ مۇراتتارى بيىك بولادى. استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا ۇلكەن ورلەۋ ۇستىندە وتكىزىلگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» كۇن تارتىبىمەن اشىلعان XXIV سەسسياسى وسىناۋ ۇستانىمنىڭ بەرىك ەكەندىگىن دالەلدەي ءتۇستى. اسىرەسە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسى بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جاڭا كەزەڭىن پاش ەتەدى», – دەگەن سوزدەرى تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ ماقساتى بەرىك, تۇعىرى بيىك ەكەندىگىن پاش ەتتى. ىنتىماق پەن بەرەكەنىڭ ۇياسى رەتىندە الەمگە ونەگە شاشىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ سەسسياسىندا پاتريوتتىق اكت قابىلدانۋى ايرىقشا ماندەگى قادام ەكەندىگىن, سونىمەن قاتار بەيبىتشىلىك بەلەستەرىنىڭ بۇگىنگى كۇردەلى اعىمىن دا بىلدىرەدى. ەلباسى, قحا توراعاسى ن.نازارباەۆ: «ءبىز «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق اكتىسىن سالتاناتتى جاعدايدا قابىلدادىق. وسى اكتى ارقىلى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ دوستىق, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ بىرىڭعاي قۇجاتىن قابىلداعاندى. پاتريوتتىق اكتىدە ۇلى قۇندىلىقتار قامتىلىپ وتىر. ونداي قۇندىلىقتار – ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرىنىڭ, دانا شەشىمىنىڭ كورىنىسى. اكت كابينەتتەردە ويلاستىرىلعان قۇجات ەمەس, ول – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەمىسى», دەۋ ارقىلى بۇل ۇردىسكە ەرەكشە ەكپىن ءتۇسىرىپ وتىر. اسقاق رۋح, جاڭا سەرپىلىس ۇستىندەگى سەسسيانىڭ جۇمىسىنا قوعام مۇشەلەرىنىڭ بارلىق بۋىنداعى وكىلدەرى قاتىستى. مىنبەرگە كوتەرىلگەن دەلەگاتتاردىڭ ءبىزدىڭ اسىل قۇندىلىقتارىمىزدى ايرىقشا باعالاپ, قاستەرلەيتىنى كورىنىپ تۇردى. ولاردىڭ وي-پايىمدارى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاسامپاز ۇسىنىستارىمەن ۇندەس كەلگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ماسەلەن, كوپۇلتتى, كوپ كونفەسسيالى قوعامنىڭ ۇستىندارىن بەكەمدەۋ ماسەلەسىندە تولىق تۇسىنىستىك اۋانى قالىپتاستى. ەڭ باستىسى – ۇلت ەمەس, ازاماتتىق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇعىمنىڭ كەڭەيۋىن بىلايشا ءتۇسىندىردى: «وسىعان بايلانىستى اتاپ وتكىم كەلەدى, ەڭ باستىسى – ازاماتتىق, ۇلت ەمەس. ازاماتتىق دەگەن – ول ەلىمىزدىڭ بارلىق ازاماتى ءبىر زاڭمەن, كونستيتۋتسيامەن ءومىر سۇرەدى دەگەن ءسوز. ءبارى وسى ءبىر عانا زاڭعا باعىنۋى كەرەك. ريم يمپەرياسىندا ازاماتتار بولدى, ۇلت ەمەس. ءتىپتى, لاتىن تىلىندە «ۇلت» دەگەن ءسوز «جاڭا تۋعان» دەگەندى بىلدىرەدى ەكەن. ال ءبىز وسى «ۇلت» دەگەن ماسەلەنى نە قىلىپ جىبەردىك؟ سوندىقتان دا, بىرتەكتىلىك دەگەنىمىز ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىڭدى جوعالتپاۋ, تاريحىڭدى, مادەنيەت پەن ءتىلىڭدى ۇمىتپاۋ دەگەندى بىلدىرەدى. ال ازاماتتىقتا – ءبىز بىردەيمىز». بۇل سوزدەردىڭ استارىندا كوپ ماعىنا جاتقانىمەن, قاراپايىم تۇجىرىم – قازاقستان بارشامىز ءۇشىن جايلى مەكەن بولۋى قاجەت. مۇنى مەن ءوز باسىمنان وتكەردىم. ساياسي قۋدالاۋ جىلدارى جەر اۋدارىلعان بالقار بالاسى قازاقستاندا وقىپ-ءونىپ, ەرجەتتىم. ادال ەڭبەكتىڭ جەمىسىن كورىپ وتىرمىن. ەڭبەك باعالايتىن قوعامنىڭ ارقاسىندا ەڭ جوعارى ماراپاتتارعا يە بولدىم. تمد ەلدەرىندە حالىقتار دوستىعىن قاستەر تۇتۋدىڭ ءبىر ۇلگىسى – اسسامبلەيا بولدى. مەن از حالىقتىڭ وكىلى بولسام دا №1 «دوستىق» وردەنىن ومىراۋىما تاعىپ جۇرگەنىمدى ماقتان ەتەمىن. بۇل ازاماتىن ارداقتاعان ەلدىڭ مەرەيى ءاردايىم ۇستەم ەكەندىگىن بىلدىرەدى. ەرتەڭىن ويلاعان ەلدىڭ ەڭسەسى بيىك بولا بەرگەي. يبراگيم جانعورازوۆ, «يجەۆسكي» وك باس ديرەكتورى, قحا مۇشەسى, سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اقمولا وبلىسى, ارشالى اۋدانىءبىرتۇتاس ۇلت – ىرگەسى اجىرامايتىن شاڭىراق
ءبىز بۇگىنگى كۇننىڭ اششى شىندىقتارىن كوزبەن كورىپ وتىرمىز. كەشە عانا اعايىن بولىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ تىلەۋىن تىلەپ كەلگەن مەملەكەتتەر ەندى قايتىپ كورىسپەيتىندەي كۇيگە جەتتى. نەگە تۋىسقان حالىقتار اراسىندا ورتاق تۇسىنىستىك, اشىق ۇنقاتىسۋ جوق؟ نەگە ولار ءبىر-بىرىمەن تۇسىنىسپەيتىن, تۇسىنۋگە دە تىرىسپايتىنداي حالگە ءتۇستى؟! بەيبىت ءومىردى, اشىق كۇندە وق اتىلماۋىن قالايتىن ادامداردىڭ ءبارى وسىنداي ارەكەتتەرگە وكىنەدى. كەيبىر مەملەكەت باسشىلارىنىڭ ءوز مۇددە قاقتىعىسىن حالىقتان بيىك قوياتىنىنا نارازى بولادى. ءتىل-كوز تاسقا, قازاقستان مۇنداي ىندەتتەن اۋلاق. بۇل – ءبىزدىڭ ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ۇلكەن جەمىسى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» اتاۋىمەن وتكەن XXIV سەسسياسىندا ەستى جان ۇعارلىقتاي تاعىلىمدى سوزدەر ايتتى. ەلىمىزدە تۇراتىن بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي بولىپ ۇيىسۋى وڭاي بولماعاندىعىن ءبارىمىز دە بىلەمىز. قازاقستانداعى تاتۋ ءومىردى شايقاۋ, ەل بەرەكەسىن الۋ ءۇشىن ءارتۇرلى نيەتى حارام ۇيىم قارجىلاندىرعان ازاماتتار الۋان شەرۋ ۇيىمداستىرىپ, ۇلتتاردى ءبىر-بىرىنە ايداپ سالۋعا تىرىستى. كەيدە دەگەندەرىنە جەتىپ تە جاتتى. وسىنداي سىن ساعاتتاردا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بارلىق قازاقستاندىقتى ءبىر مۇددە, ءبىر ماقساتقا بىرىكتىرۋ باعىتىنداعى ساياساتى ەلىمىزدى ءتۇرلى قاقتىعىستاردان امان ساقتاپ, بۇگىنگىدەي مامىراجاي زامانعا جەتكىزدى. ءبىز مۇنى ەشقاشان ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى سەسسياسىندا «ومىردەن ارمان تۋىنداتىپ, ارماننان شىنايى بولمىستى سومداۋ كەرەك. جالپىۇلتتىق ارمانىمىزدى ءبىز وسىلاي جۇزەگە اسىرامىز. قۋاتتى, لايىقتى جانە ماڭگىلىك مەملەكەت تۋرالى ارمانىمىزدى. كەڭ-بايتاق, سۇيىكتى جانە كيەلى جەرىمىزدى كوركەيتۋ تۋرالى ارمانىمىزدى. ۇلى دالا ەلى كەڭىستىگىندەگى ءزاۋلىم اسپانمەن استاسقان شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرەتىن باقىتتى جانە بەيبىت حالقىمىز تۋرالى ارمانىمىزدى. مەن بۇگىن اسسامبلەيا ساپىنا ونى بۇدان جيىرما جىل بۇرىن مەنىمەن بىرگە قۇرىسقان جانە باستاپقى تاريحي سەسسيالارى مەن شەشىمدەرىن ازىرلەسكەندەردىڭ ەسەيگەن بالالارى قوسىلىپ جاتقانىن كورىپ تۇرمىن. بۇل – قازاقستاندىقتاردىڭ ۇرپاق ساباقتاستىعىنىڭ ايقىن ايعاعى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. چەشەنستانعا ساپارعا بارعاندار بيىك عيمارات قابىرعاسىندا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن بىرگە قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پورترەتى ءىلۋلى تۇرعاندىعىن ايتىپ كەلەدى. ول زاڭدى. ويتكەنى, مىڭداعان تاۋلىقتار ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە ءوز تۋعان جەرىنەن كۇشپەن كوشىرىلىپ, قازاق حالقىنان پانا تاپتى. تايپا اقساقالدارى كۇنى بۇگىنگە دەيىن «قازاقتار ءبىزدى اشتىقتان امان الىپ قالدى. باۋىرىنا تارتتى. ولاردى سىيلاڭدار» دەپ ايتىپ وتىرادى ەكەن. «ءبىز دوستىقتى قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىق بۋىنىنىڭ باستى يگىلىگى رەتىندە ساقتاي بىلدىك. ءبىزدىڭ بىرەگەي جولىمىز – تەڭ قۇقىقتىلىق, ءبىر شاڭىراق استىندا ءومىر سۇرەتىن بارلىق ەتنوستىڭ بىرلىگى مەن كەلىسىمى حالىقتىڭ تىلەك-قالاۋىمەن تاڭدالدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – تاۋەلسىزدىك جەمىسى. اسسامبلەيا كەز كەلگەن سىن-قاتەر تونگەن كەزدە جانە تاۋەلسىزدىكتىڭ بارلىق كەزەڭىندە ءاردايىم بيىكتەن تابىلدى. ونىڭ تاريحىندا ءبىزدىڭ ۇلتتىڭ ورلەۋ ءداۋىرىنىڭ كەزەڭدەرى مەن ناقتى ناتيجەلەرى كورىنىس تاپقان», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. كۇش – بىرلىكتە, تۇسىنىستىكتە. ءبۇگىنگى ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بىرلىگىمىز بەن ىنتىماعىمىزعا سىزات تۇسىرمەۋ. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەڭ باستى ماقساتى دا وسى قۇندىلىقتار دەپ ويلايمىز. ءمۇراتالى قالمۇراتوۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ مەڭگەرۋشىسى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىەڭ باستىسى – بىرىگۋ
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXIV سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان قاداۋ-قاداۋ مىندەتتەردى شەگەلەپ ايتىپ بەردى. ونىڭ قاي-قايسى دا بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن قامتيدى. سونىڭ ىشىندە ماعان ەلباسىنىڭ ازاماتتىق پەن ازاماتتىلىق ۇعىمدارىنا قاتىستى تەرەڭنەن تولعاپ ايتقان پاراساتتى دا پايىمدى سوزدەرى ۇلكەن اسەر ەتتى. جاسىراتىنى جوق, وسى كەزگە دەيىن كەيبىر وتانداستارىمىز ازاماتتىق دەگەن قاسيەتتى دە قاستەرلى ۇعىمنىڭ ءتۇپ-توركىنىنە تەرەڭدەپ بويلاي الماي جۇرگەندەي كورىنەدى. ارامىزدا ونىڭ ءدال ماعىناسى قانداي ەكەنىن دە اجىراتا الماي قالاتىندار جوق ەمەس. پرەزيدەنتتىڭ ازاماتتىق ۇعىمىنا قاتىستى ايتقان تەرەڭ تولعانىستارى سونىڭ بارىنە ناقتى جاۋاپ بولدى دەگەن ويدامىن. ياعني, ەلباسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ازاماتتىق جانە ازاماتتىلىق ۇعىمدارى ۇلت نەمەسە بەلگىلى ءبىر ۇلت وكىلى دەگەن تۇسىنىكتى تانىتپايدى. ەڭ باستىسى, ۇلت ەمەس, ازاماتتىق دەپ اتاپ كورسەتتى ن.ءا.نازارباەۆ. بۇعان ءبارىمىز دە قول قويامىز. ويتكەنى, رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ازاماتتارى قازاقستان كونستيتۋتسياسىنا سايكەس ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتەدى. ءارى وتانداستارىمىزدىڭ ءبارى دە ەلىمىزدىڭ اتا زاڭىنا باس يەدى, وعان قاي كەزدە دە قۇرمەتپەن قاراي الادى دەسەم, قاتەلەسپەيتىن شىعارمىن. بۇل جەردە تۇسىنىكسىز بولاتىنداي ەشتەڭە جوق. بار بولعانى تەك وسى عانا. ياعني, بۇل ەل زاڭىن ورىنداۋ جانە قۇرمەتتەۋ. بۇل ورايدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى الەمدەگى ەڭ ەجەلگى مەملەكەتتىلىكتەر تاريحىنان دا مىسالدار كەلتىردى. سونىڭ ءبىرى ەرتە زامانداعى ريم يمپەرياسى دەسەك, مۇندا دا مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, ءبىرىنشى كەزەككە ۇلت ەمەس, ازاماتتىق العا شىققان ەكەن. ارينە, بۇل ارادا قازاقستاندى مەكەندەيتىن وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ەتنوستىق ەرەكشەلىكتەرى, ولاردىڭ تاريحى مەن ءتىلىنىڭ ساقتالۋى جونىندەگى ماسەلە ازاماتتىققا ەشقانداي كولەڭكەسىن تۇسىرە المايدى. بۇل ماسەلە ەلىمىزدە ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ قۇرىلۋى ارقىلى شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سونىڭ ءبارىنىڭ قوزعاۋشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەكەنى تاعى دا تالاسسىز. قالاي دەگەندە دە, ازاماتتىق ماسەلەسىنە كەلگەندە بارلىق قازاقستاندىقتار ءبىرتۇتاس, ەشقايسىسى ءبىر-بىرىنەن بولشەكتەنبەيدى, بولىنبەيدى. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت ۇعىمىنىڭ توركىنىندە مىنە, وسىنداي باعا جەتپەس قۇندىلىق جاتقانى انىق. اسسامبلەيا سەسسياسىندا پرەزيدەنت بارشا رەسپۋبليكا حالقىنا ءوز جۇرەگىن جارىپ شىققان اق ادال ءسوزىن ايتقانىن تەرەڭنەن ءتۇيسىندىم. وتكەن جىلى پرەزيدەنت سايلاۋىنا ەل تۇرعىندارىنىڭ 85 پايىزى قاتىسىپ, 92 پايىزى داۋىس بەرگەنىن ەستىگەندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قاتتى تولقىپ, تەبىرەنگەنىن جەتكىزدى. ويتكەنى نۇر-اعامىز وسى ساتتە رەسپۋبليكادا ءبىرتۇتاس ۇلت قالىپتاسىپ قالعانىن تۇڭعىش رەت سەزىنىپتى. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدەگى بارلىق ەتنوستىق توپتاردىڭ قازاقستان دەپ اتالاتىن الىپ شاڭىراقتىڭ استىنا توپتاسىپ, بىرىگە تۇسكەندىگىن كورسەتپەي مە؟ مىنە, ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, بارلىق ماسەلەنىڭ كىلتى وسىندا. بىزگە ەڭ باستى كەرەگى دە وسىنداي توپتاسۋ مەن بىرىگۋ ەمەس پە؟ بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ مۇنداي دەڭگەيگە جەتۋى, ماڭگىلىك ەل اتانۋى ءۇشىن ءبىر كىسىدەي ەسەلى ەڭبەكككە جۇمىلۋى, ءسوز جوق, اتاپ ايتۋعا تۇرارلىقتاي ماسەلە. اۋىزبىرشىلىكتىڭ باستى كورىنىسى دەپ وسىنى ايتىڭىز. ءبىز ءدال وسى بىرلىك پەن كەلىسىمدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي بىلسەك, ەلدىڭ تۋى ەشۋاقىتتا جىعىلمايدى. ۆيكتور فومين, باتىس قازاقستان وبلىستىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ءتۋريزمى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ورالىنتىماعىمەن ەرەكشەلەنگەن ەل
ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوپ ۇلتتى مەملەكەتىمىزدە ىنتىماق پەن بىرلىكتى نىعايتا ءتۇسۋ ءۇشىن قىرۋار ىستەر تىندىرۋدا. قازاقستاندىقتار ءۇشىن دە كەرەگى – وسىنداي بەرەكەلى دە بەيبىت ءومىر. پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتى مەن ونىڭ ەل باسقارۋداعى كورەگەندىگىن تەك قازاقستاندىقتار ەمەس, الەم ەلدەرى مويىنداپ وتىر. «تاۋەلسىزدىك. كەلىسىم. بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» تاقىرىبى اياسىندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXIV سەسسياسىندا مەملەكەتتىڭ بولاشاعى مەن حالىقتىڭ ىنتىماعىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن ماڭىزى جوعارى قۇندىلىقتار ءسوز بولدى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ۇلى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. شىنىندا, ەلباسى ايتقانداي, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى – تاۋەلسىزدىك جەمىسى. اسسامبلەيا كەز كەلگەن سىن-قاتەر تونگەن كەزدە جانە تاۋەلسىزدىكتىڭ بارلىق كەزەڭىندە ءاردايىم بيىكتەن تابىلدى. ونىڭ تاريحىندا ءبىزدىڭ ۇلتتىڭ ورلەۋ ءداۋىرىنىڭ كەزەڭدەرى مەن ناقتى ناتيجەلەرى كورىنىس تاپقان. قاي ءداۋىردى الىپ قاراساق, تاريحتىڭ كومەسكى تارتقان بەتتەرىن پاراقتاساق قازاق ەلى ەجەلدەن بىتىمگەرلىگىمەن, ارااعايىندىعىمەن, دوستىق قارىم-قاتىناسىمەن ەرەكشەلەنگەنىن بىلەمىز. ىرىستىڭ, بەرەكە اتاۋلىنىڭ باستاۋى اسىلىندە دوستىقتا, ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردە جاتقانى ءمالىم عوي. ىنتىماق بار جەردە جاقسىلىق ۇستەمدىك قۇرادى. ەلدىڭ پەيىلى كەڭ بولعاننان ەشكىم دە كەم بولمايدى. بۇگىنگىدەي ۇلكەن ۇدەرىسپەن دامىپ جاتقان جاھاندا ەل ىشىندەگى تاتۋلىقتى ساقتاي وتىرىپ, ۇلتتار اراسىنداعى دوستىق قاتىناستى نىقتاي ءبىلۋ – ۇلكەن پارىز. مىندەت. كەزىندە قاز داۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ ءوزى «ەشكىمگە سوقتىقپاي جاي جاتقان ەلمىز» دەپ قازاق حالقىنىڭ بولمىسىن, ادامي اسىل, ىزگى قاسيەتتەرىن ءبىر اۋىز ءسوزبەن عانا ورنەكتەپ, بەدەرلەپ ايتقان عوي. ءيا, ءبىزدىڭ تاۋەلسىز وتانىمىز قازاقستاندا تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ جاتقانىمىز ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسى ەكەنى تالاس تۋدىرمايدى. «قۇداي قالاعان حان بولادى» دەگەن ەجەلدەن ايتىلىپ كەلە جاتقان ءسوزدىڭ قاسيەتىن جاقسى تۇسىنەتىن ەل ازاماتتارى ۇلتتار اراسىنداعى دوستىقتى ءاردايىم بيىك قويىپ كەلەدى. بەيبىت ەلدىڭ ىرىسى تاسيتىنى دا سوندىقتان. «ەل بىرلىگىن ساقتاعان تاتۋلىقتى ايت» دەمەكشى, قازىر ءبىز اينالامىزعا بارلاپ كوز سالساق, نەبىر ز ۇلىمدىق, اشكوزدىك, لاڭكەستىك سەكىلدى وقيعالاردى كورەمىز. الەمدە ورىن الىپ جاتقان وسىنداي قانىپەزەرلىك ارەكەتتەرگە جانىمىز اۋىرادى. ويتكەنى, ۇلى عۇلاما اباي قۇنانباەۆ «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ», دەگەن تەرەڭ ويلى سوزىمەن ادامزات اتاۋلىنى ىزگى ويلارعا ۇمتىلۋعا شاقىرعان عوي. بىزدە شۇكىر, ءدىنىمىز بەن ءتىلىمىز, ءدىلىمىز قالىپتى ىرعاقپەن دامىپ وتىر. بارلىق ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ قۇقىعى تەڭ دارەجەدە ساقتالعان. ەلىمىزدە شوعىرلانعان ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىنىڭ ءبارى دە مەيىربان قازاق حالقىنا تەك قانا العىس ايتادى. ىرگەمىزدىڭ بەرىك, شاڭىراعىمىزدىڭ نىق تۇرۋى – ءسوزسىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ جەمىسى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدا ءال-اۋقاتى جىل ساناپ ارتپاسا, كەمىگەن ەمەس. «قولىمنان ءىس كەلەدى» دەگەن ادامداردىڭ بارلىعىنا دا جاعداي جاسالىپ وتىر. «قولى قيمىلداعاننىڭ اۋزى قيمىلدايدى». ەتكەن ەڭبەكتىڭ وتەۋى ءوز ناتيجەسىن بەرۋدە. مۇنىڭ ءبارى قازاقستان حالقىنا جاسالىپ وتىرعان ۇلكەن قامقورلىق ەكەنى داۋسىز. سول ءۇشىن دە مەملەكەت تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتارعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. جاڭارعان, جاسارعان وتانىمىزدىڭ گۇلدەنۋى, ساۋلەتى كەلىسكەن ەڭسەلى عيماراتتاردىڭ بوي كوتەرۋى, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدە كوپتەگەن حالىقارالىق دەڭگەيدەگى شارالاردىڭ وتكىزىلۋى – مەملەكەت مەرەيىنىڭ ارتقانىن, داۋلەتىنىڭ ۇستەمەلەنە تۇسكەنىن ايعاقتاسا كەرەك. الەكساندر گيبنەر, جامبىل وبلىستىق نەمىس ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى جامبىل وبلىسى