حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى
وسى زاڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى قۇقىقتىق, ەكونوميكالىق جانە ۇيىمدىق قاتىناستاردى رەتتەيدi.
1-تاراۋ. جالپى ەرەجەلەر
1-باپ. وسى زاڭدا پايدالانىلاتىن نەگىزگى ۇعىمدار
وسى زاڭدا مىناداي نەگiزگi ۇعىمدار پايدالانىلادى:
الەۋمەتتiك جۇمىس ورنى – جۇمىس بەرۋشى جۇمىسسىزداردىڭ جالاقىسىن سۋبسيديالاۋ ارقىلى ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشiن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىمەن شارت نەگىزىندە قۇراتىن جۇمىس ورنى;
2) الەۋمەتتىك كەلىسىمشارت – جۇمىسسىزدار, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاتارىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى نە ورالمان, سونداي-اق وسى زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردا وزگە ادامدار مەن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى اراسىنداعى, ال وسى زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردا, جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىن ۇيىمداستىرۋعا تارتىلعان جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن تاراپتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن ايقىندايتىن جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا قاتىسۋ, سونداي-اق مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىم;
3) بوس ورىن – جۇمىس بەرۋشiدەگi بوس جۇمىس ورنى (لاۋازىم);
4) ەڭبەك نارىعى – جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس پەن ۇسىنىستى قالىپتاستىراتىن سالا;
5) الەۋمەتتىك ەڭبەك سالاسىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جەرگىلىكتى ورگاندارىنىڭ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ, ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتىن اۆتوماتتاندىرۋعا جانە الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىندا حالىققا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدى ۇسىنۋ ماقساتىندا ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلعا ارنالعان اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەن;
6) ەركiن تاڭداپ الىنعان جۇمىسپەن قامتۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ, ورالمانداردىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراتىن شەتەلدىكتەردىڭ جانە ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ ەڭبەككە, كاسiپ پەن قىزمەت ءتۇرىن تاڭداۋعا قابiلەتiن ەركiن پايدالانۋ ارقىلى وزدەرi تاڭداپ العان قىزمەتi;
7) جالاقىنى سۋبسيديالاۋ – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ جولدامالارى بويىنشا الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەگىنە جۇمىس بەرۋشىنىڭ اقى تولەۋگە جۇمساعان شىعىندارىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەۋ;
8) جاڭا جۇمىس ورنى – جاڭا مەكەمەنى (ۇيىمدى), كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىن (توقتاتۋ ارقىلى قۇرىلعاننان باسقا) قۇرۋعا بايلانىستى قۇرىلعان نەمەسە جۇمىسكەرلەردىڭ سانىن ارتتىرۋ, سونداي-اق جۇمىسكەردىڭ جاڭا ءبىلىمىن, داعدىلارى مەن ەپتىلىگىن تالاپ ەتەتىن ءوندىرىس تەحنولوگيالارىن جاڭعىرتۋ نەمەسە وزگەرتۋ ارقىلى قۇرىلعان جۇمىس ورنى;
9) جاستار پراكتيكاسى – تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى, جوعارى, جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن ىسكە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تۇلەكتەرى العان كاسىبى (ماماندىعى) بويىنشا باستاپقى جۇمىس تاجىريبەسىن جيناقتاۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىراتىن ەڭبەك قىزمەتىنىڭ ءتۇرى;
10) جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جەكەشە اگەنتتiگi – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگiلەنگەن تارتiپپەن تiركەلگەن, جۇمىسقا ورنالاستىرۋدا دەلدالدىق كورسەتەتiن جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعا;
11) جۇمىس كۇشi – جۇمىسپەن قامتىلعان جانە جۇمىسسىز حالىق;
12) جۇمىس كۇشى قۇرامىنا كىرمەيتىن ادامدار – جۇمىسپەن قامتىلماعان نەمەسە جۇمىسسىز بولىپ تابىلماعان ادامدار;
13) لايىقتى جۇمىس – كاسىپتىك دايارلىعىنا, ەڭبەك وتىلىنە جانە بۇرىنعى ماماندىعى بويىنشا ەڭبەك تاجىريبەسىنە, دەنساۋلىق جاعدايىنا, جۇمىس ۋاقىتىنىڭ رەجيمىنە, جۇمىس ورنىنا كولiكتiڭ قولايلىعىنا سايكەس كەلەتىن, سونىڭ ىشىندە ۋاقىتشا سيپاتتاعى جۇمىس;
14) جۇمىس ورنى – ەڭبەك قىزمەتى پروتسەسىندە جۇمىسكەردىڭ ەڭبەك مىندەتتەرىن ورىنداۋى كەزىندە ونىڭ تۇراقتى نەمەسە ۋاقىتشا بولاتىن ورنى;
15) جۇمىسقا ورنالاستىرۋ – حالىقتىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە سەپتىگىن تيگىزۋگە باعىتتالعان ۇيىمدىق, ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق iس-شارالار كەشەنi;
16) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارى – جۇمىسسىزدار, ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار قاتارىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىن جانە ورالمانداردى, سونداي-اق وسى زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردا وزگە ادامداردى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا بەلگiلەنگەن تارتiپپەن جۇزەگە اسىرىلاتىن جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى;
17) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا قايشى كەلمەيتىن, جالاقى نەمەسە كىرىس اكەلەتىن جەكە جانە قوعامدىق قاجەتتىلىكتەردى قاناعاتتاندىرۋىنا بايلانىستى ەڭبەك قىزمەتى;
18) جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ جەكە كارتاسى – جەكە باس دەرەكتەرى, جۇمىسپەن قامتىلۋ تاريحى, ۇسىنىلاتىن جانە ىسكە اسىرىلاتىن ءىس-شارالار, جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ ماقساتى جانە ولاردىڭ ورىندالۋى كورسەتىلەتىن قۇجات;
19) جۇمىسسىزدار – جۇمىسپەن قامتىلعان حالىققا جاتپايتىن, جۇمىس iزدەپ جۇرگەن جانە ەڭبەك ەتۋگە دايىن ادامدار;
20) جۇمىسسىزدىق – جۇمىس كۇشىنىڭ بiر بولiگiنiڭ ەڭبەك نارىعىندا قاجەت بولماۋىنان تۋىندايتىن الەۋمەتتiك-ەكونوميكالىق قۇبىلىس;
21) جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتiك قورعاۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى زاڭناماسىندا بەلگiلەنگەن تارتiپپەن مەملەكەت جۇزەگە اسىراتىن شارالار كەشەنi;
22) جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر – وزدەرىنە الەۋمەتتىك اۋدارىمدار جۇرگىزىلگەن مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلاتىن, جۇمىسسىز رەتىندە تىركەلگەن ادامداردىڭ پايداسىنا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى جۇزەگە اسىراتىن تولەمدەر;
23) الەۋمەتتىك كاسىپتىك باعدارلاۋ – ادامنىڭ كاسىپتىك ءبىلىمىن, داعدىلارىن, قىزىعۋشىلىقتارىن جانە ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كاسىپ تاڭداۋدا, كاسىپ ءتۇرىن اۋىستىرۋدا جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدا پراكتيكالىق كومەك كورسەتۋگە باعىتتالعان ءوزارا بايلانىسقان
ءىس-شارالار كەشەنى;
24) كاسىپتىك وقىتۋ – وسى زاڭدا كوزدەلگەن جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ شارالارى شەڭبەرىندە جاڭا ماماندىقتار (كاسىپتەر) الۋ ماقساتىندا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا نە جۇمىس بەرۋشىلەر ۇيىمدارىنىڭ جانىنداعى ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە قۇقىعى بار وقۋ ورتالىقتارىندا كاسىپتىك دايارلاۋدى, قايتا دايارلاۋدى جانە بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدى قامتيتىن وقىتۋ;
25) كورپوراتيۆىشىلىك اۋىستىرۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگىنەن تىس جەردە ورنالاسقان جانە ارەكەت ەتەتىن, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا مۇشە ەلدىڭ اۋماعىندا قۇرىلعان زاڭدى تۇلعادا باسشى, مەنەدجەر نەمەسە مامان لاۋازىمىندا ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن شەتەلدىكتى نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامدى وسى زاڭدى تۇلعانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس قۇرىلعان فيليالدارىنا, ەنشىلەس ۇيىمدارىنا, وكىلدىكتەرىنە ەڭبەك شارتىندا ايقىندالعان, بىراق ءۇش جىلدان اسپايتىن مەرزىمگە, ءبىر جىلعا ۇزارتۋ قۇقىعىمەن ۋاقىتشا اۋىستىرۋ;
26) قوعامدىق جۇمىستار – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى ۇيىمداستىراتىن, جۇمىسكەردiڭ الدىن الا كاسiپتىك دايارلاۋدان ءوتۋiن تالاپ ەتپەيتiن, ولاردىڭ ۋاقىتشا جۇمىسپەن قامتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشiن الەۋمەتتiك پايدالى باعىتتاعى ەڭبەك قىزمەتiنiڭ تۇرلەرi;
27) مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورى – مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىسى – اسىراۋشىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا ونىڭ اسىراۋىنداعى وتباسى مۇشەلەرىن قوسا العاندا, الەۋمەتتىك قاتەر جاعدايى تۋىنداعان مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى شوعىرلاندىرۋدى جانە تولەمدەردى جۇرگىزەتىن زاڭدى تۇلعا;
28) مۇگەدەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا ارنالعان ارنايى جۇمىس ورىندارى – مۇگەدەكتىڭ جەكە مۇمكىندىكتەرى ەسكەرىلە وتىرىپ جابدىقتالعان جۇمىس ورىندارى;
29) ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعاندار – تابىس الۋ ءۇشىن تاۋارلار وندىرۋمەن (وتكىزۋمەن), جۇمىستار مەن قىزمەتتەر كورسەتۋمەن دارا اينالىساتىندار, وندىرىستىك كووپەراتيۆتەر مۇشەلەرى, وتباسىلىق كاسىپورىنداردىڭ (شارۋاشىلىقتاردىڭ) جانە جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەگىن پايدالانۋشى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەڭبەكاقى تولەنبەيتىن جۇمىسكەرلەرى قاتارىنداعى جەكە تۇلعالار;
30) ءوز بەتىنشە جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن بىلىكتىلىگىنىڭ سايكەستىگى تۋرالى انىقتاما – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان ايقىندايتىن تارتىپپەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جۇمىسقا ءوز بەتىنشە ورنالاسۋ ءۇشىن ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىنداعى (ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىندەگى) سۇرانىسقا يە كاسىپتەر بويىنشا بىلىكتىلىك تالاپتارى جانە ءبىلىم دەڭگەيى سايكەس كەلەتىن شەتەلدىككە نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامعا بەرىلەتىن بەلگىلەنگەن نىسانداعى قۇجات;
31) ۇزاققا سوزىلعان جۇمىسسىزدىق – ۇزاقتىعى ون ەكى جانە ودان دا كوپ ايعا سوزىلعان جۇمىسسىزدىق;
32) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جەرگىلىكتى ورگان – وڭىرلىك ەڭبەك نارىعىنداعى احۋالعا نەگىزدەي وتىرىپ, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ باعىتتارىن ايقىندايتىن اۋداننىڭ, وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, وبلىستىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانانىڭ جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ قۇرىلىمدىق بولiمشەسi;
33) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى باسشىلىقتى جانە سالاارالىق ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىراتىن ورتالىق اتقارۋشى ورگان;
34) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى – اۋداننىڭ, وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, استانانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىن ىسكە اسىرۋ جانە جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋدى جانە وسى زاڭعا سايكەس جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ وزگە دە شارالارىن ۇيىمداستىرۋ ماقساتىندا قۇراتىن مەملەكەتتىك مەكەمە;
35) «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسى (بۇدان ءارى – مەملەكەتتىك كورپوراتسيا) – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ, «ءبىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋگە وتىنىشتەر قابىلداۋ جانە كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشىعا ولاردىڭ ناتيجەلەرىن بەرۋ جونىندەگى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ, سونداي-اق ەلەكتروندىق نىساندا مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ شەشىمى بويىنشا قۇرىلعان زاڭدى تۇلعا;
36) شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا ارنالعان كۆوتا – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ تارتۋىنا رۇقسات ەتىلگەن شەتەلدىك جۇمىس كۇشىنىڭ شەكتى سانى;
37) شەتەلدiك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا رۇقسات – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا شەتەلدiك جۇمىس كۇشiن تارتۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشiگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان بەرەتiن بەلگiلەنگەن نىسانداعى قۇجات.
2-باپ. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى زاڭناماسى
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى زاڭناماسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا نەگiزدەلەدi, وسى زاڭنان جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە نورماتيۆتiك قۇقىقتىق اكتiلەرىنەن تۇرادى.
2. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى زاڭناماسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا, ورالماندارعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا تۇراتىن شەتەلدىكتەرگە, ازاماتتىعى جوق ادامدارعا قولدانىلادى.
3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتار وسى زاڭنان باسىم بولادى جانە حالىقارالىق شارتتا ونى قولدانۋ ءۇشiن زاڭ شىعارۋ تالاپ ەتiلەتiن جاعدايلاردى قوسپاعاندا, تiكەلەي قولدانىلادى.
3-باپ. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتiك ساياساتتىڭ نەگiزگi باعىتتارى
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات تولىق, ءونىمدى جانە ەركىن تاڭداپ الىنعان جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جانە:
1) جۇمىس كۇشىن دامىتۋ, ونىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ;
2) ۇلتىنا, جىنىسىنا, جاسىنا, الەۋمەتتىك جاعدايىنا, ساياسي ۇستانىمىنا, دىنگە دەگەن كوزقاراسىنا جانە كەز كەلگەن وزگە جاعداياتتارعا قاراماستان, ەڭبەك ەتۋ بوستاندىعىنا جانە قىزمەت پەن كاسىپ ءتۇرىن ەركىن تاڭداۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋدا تەڭ مۇمكiندiكتەردi قامتاماسىز ەتۋ;
3) ازاماتتاردىڭ ەڭبەك جانە كاسiپكەرلiك باستاماشىلىعىن قولداۋ, ولاردىڭ وندىرىستىك, شىعارماشىلىق ەڭبەككە قابiلەتiن دامىتۋعا جاردەمدەسۋ;
4) ەڭبەك نارىعىنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە جانە ونىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىنا سايكەس كادرلار دايارلاۋعا بiلiم بەرۋ جۇيەسiن باعدارلاۋ;
5) جۇمىس ىزدەۋدە قيىندىق كورىپ جۇرگەن ادامداردى جۇمىسپەن قامتۋعا ىقپال ەتەتىن ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ;
6) جاپپاي جۇمىسسىزدىقتىڭ الدىن الۋ جانە ۇزاققا سوزىلعان جۇمىسسىزدىقتى قىسقارتۋ;
7) جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جانە جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋ;
8) ەڭبەك نارىعىنا قاتىسۋشىلاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە ولاردىڭ ارەكەتتەرىنىڭ كەلiسىلۋى;
9) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى جانە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جەكەشە اگەنتتiكتەرi ارقىلى ەڭبەك دەلدالدىعىن ۇيىمداستىرۋ;
10) iشكi ەڭبەك نارىعىن شەتەلدiك جۇمىس كۇشiن تارتۋعا كۆوتا بەلگiلەۋ ارقىلى قورعاۋ;
11) جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونiندەگi رەسپۋبليكالىق iس-شارالاردى جەرگiلiكتi اتقارۋشى ورگاندار قابىلدايتىن شارالارمەن ۇيلەستىرۋ;
12) مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتەتiن شارالاردى ازiرلەۋ مەن iسكە اسىرۋ جونiندەگi قىزمەتiن ۇيلەستiرۋ مەن رەتتەۋ جانە ولاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ;
13) قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارىنىڭ شەتەلدەگi جانە شەتەلدiكتەردiڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنداعى ەڭبەك قىزمەتiنە بايلانىستى ماسەلەلەردi شەشۋدi قوسا العاندا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ پروبلەمالارىن شەشۋدە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ۇيىمداستىرۋ;
14) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتپەن كەلىسىلگەن, جۇمىس ورىندارىن جانە مۇگەدەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى ىنتالاندىراتىن قارجى, سالىق جانە ينۆەستيتسيا ساياساتىن جۇرگىزۋ جولىمەن ىسكە اسىرىلادى.
4-باپ. جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق
جۇمىسپەن قامتىلعان حالىققا:
1) ەڭبەك شارتى بويىنشا جۇمىس iستەيتiن, ونىڭ ىشىندە جۇمىستى اقى ءۇشiن تولىق نە تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى جاعدايلارىندا ورىندايتىن نەمەسە اقى تولەنەتiن وزگە جۇمىسى (ەڭبەك فۋنكتسياسى) بار;
2) ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان;
3) اقى تولەنەتiن قىزمەتكە سايلانعان, تاعايىندالعان نەمەسە بەكiتiلگەن;
4) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرiندە, باسقا دا اسكەرلەرi مەن اسكەري قۇرالىمدارىندا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىندا جانە ارناۋلى مەملەكەتتىك ورگاندارىندا قىزمەت وتكەرiپ جۇرگەن ادامدار جاتادى.
5-باپ. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ مەملەكەتتىك شارالارى
مەملەكەت:
1) جۇمىس ءتۇرىن جانە جۇمىستى تاڭداۋ ەركىندىگىنە;
2) كەمسىتۋشىلىكتىڭ كەز كەلگەن نىساندارىنان قورعاۋعا جانە كاسىپ پەن جۇمىس الۋدا, جۇمىسپەن قامتىلۋ مەن ەڭبەك جاعدايلارىن تاڭداۋدا مۇمكىندىكتەر تەڭدىگىنە;
3) جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋعا نەگىزدەلگەن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ شارالارىن قامتاماسىز ەتەدى.
2-تاراۋ. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك رەتتەۋ
6-باپ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى رەتتەۋ سالاسىنداعى قۇزىرەتى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى:
1) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ازىرلەيدى جانە ولاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن ۇيىمداستىرادى;
2) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا ارنالعان كۆوتا بەلگىلەۋ جانە ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وڭىرلەرى اراسىندا ءبولۋ ءتارتىبىن بەكىتەدى;
3) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا, وسى زاڭدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭدارىندا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ اكتىلەرىندە وزىنە جۇكتەلگەن وزگە دە فۋنكتسيالاردى ورىندايدى.
7-باپ. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتى
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان ءوز قۇزىرەتi شەگiندە:
1) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى, ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعىن ۇيلەستىرۋدى جۇزەگە اسىرادى;
2) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرادى;
3) جۇمىس كۇشىنە بولجامدى قاجەتتىلىكتەردى ايقىنداۋ ادىستەمەسىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
4) جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس پەن ۇسىنىستى تالدايدى, بولجايدى, ەڭبەك نارىعىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتىن حاباردار ەتەدى;
5) ەكونوميكانىڭ كادرلارعا قاجەتتىگىنىڭ بولجامىن ازىرلەيدى جانە ونى مۇددەلى ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارمەن كەلىسەدى;
6) مىنالاردى:
قوعامدىق جۇمىستاردى;
الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن;
جاستار پراكتيكاسىن;
كاسىپتىك وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ ءتارتىبىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
7) مۇگەدەكتەر ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن كۆوتالاۋ ءتارتىبىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
8) مۇگەدەكتىڭ جۇمىس ورنىنىڭ ستاندارتتارىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
9) مىنالاردى:
اتا-اناسىنان كامەلەتتىك جاسقا تولعانعا دەيىن ايىرىلعان نەمەسە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تۇلەكتەرى بولىپ تابىلاتىن جاستار قاتارىنداعى ازاماتتاردى;
باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلعان ادامداردى;
پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن كۆوتالاۋ ءتارتىبىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
10) كاسىپكەرلىك باستاماشىلىققا جاردەمدەسۋ بويىنشا شارالاردى ۇيىمداستىرۋ جانە قارجىلاندىرۋ ءتارتىبىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
11) جۇمىس كۇشىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ادامداردىڭ ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋ ءتارتىبىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
12) مۇگەدەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس ورىندارىن قۇراتىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ ءتارتىبى مەن شارتتارىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
13) ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگانمەن كەلىسۋ بويىنشا الەۋمەتتىك كاسىپتىك باعدارلاۋ جۇرگىزۋدىڭ ءتارتىبىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
14) الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى;
15) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كاسىپكەرلىك كودەكسىنە سايكەس ۆەدومستۆولىق ەسەپتىلىكتەر, تەكسەرۋ پاراقتارى, تاۋەكەل دارەجەسىن باعالاۋ ولشەمشارتتارى نىساندارىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
16) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ۇلگىلىك جارعىسىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
17) اعىمداعى بوس ورىندار جانە بولجاناتىن جۇمىس ورىندارى دەرەكقورىنا قوسۋ ءۇشىن قاجەتتى ماماندىقتار مەن بوس جۇمىس ورىندارى تۋرالى مالىمەتتەر بەرۋگە ارنالعان اكىمشىلىك ەسەپكە الۋ نىساندارىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
18) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى اۋداندىق (قالالىق) جانە وڭىرلىك كوميسسيالار تۋرالى ۇلگىلىك ەرەجەلەردى ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
19) وڭىرلەردىڭ (اۋدانداردىڭ, قالالاردىڭ جانە وبلىستاردىڭ) جۇمىسپەن قامتۋ كارتاسىن قالىپتاستىرۋ جونىندەگى ادىستەمەلىك ۇسىنىمداردى ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
20) جۇمىس بەرۋشىلەرگە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا رۇقسات بەرۋ جانە (نەمەسە) ۇزارتۋ, سونداي-اق كورپوراتيۆىشىلىك اۋىستىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبى مەن شارتتارىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
21) ءوز بەتىنشە جۇمىسقا ورنالاسۋى ءۇشىن شەتەلدىككە نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامعا بىلىكتىلىگىنىڭ سايكەستىگى تۋرالى انىقتاما بەرۋ ءتارتىبىن, شەتەلدىكتىڭ نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامنىڭ ءوز بەتىنشە جۇمىسقا ورنالاسۋى ءۇشىن باسىم سالالاردىڭ (ەكونوميكالىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ) جانە ولارداعى سۇرانىسقا يە كاسىپتەردىڭ تىزبەسىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
22) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا كۆوتا بەلگىلەۋ جانە ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وڭىرلەرى اراسىندا ءبولۋ ءتارتىبىن ازىرلەيدى;
23) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا ارنالعان كۆوتانى وبلىستار, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار جانە استانا اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى بەلگىلەگەن شەكتە جانە تارتىپپەن بولەدى;
24) جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ جەكە كارتاسىن جانە ونى تولتىرۋ نىسانىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
25) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپاراتتاندىرۋ تۋرالى زاڭناماسىنا سايكەس اقپاراتتىق جۇيەلەردi قولدانا وتىرىپ, ەلەكتروندىق قىزمەتتەر كورسەتەدi;
26) الەۋمەتتىك كەلىسىمشارتتىڭ ۇلگىلىك نىساندارىن ازىرلەيدى جانە بەكىتەدى;
27) وسى زاڭدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وزگە دە زاڭدارىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ اكتىلەرىندە كوزدەلگەن وزگە دە وكىلەتتىكتەردى جۇزەگە اسىرادى.
8-باپ. ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى
1. ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى – ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتى اقپاراتتىق جانە تالدامالىق قولداۋدى, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جەرگىلىكتى ورگاندار مەن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىن ادىسنامالىق قولداۋدى قامتاماسىز ەتەتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ شەشىمى بويىنشا قۇرىلعان زاڭدى تۇلعا.
2. ەڭبەك رەسۋرستارىن دامىتۋ ورتالىعى:
1) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا:
ەڭبەك نارىعىنىڭ جاي-كۇيىن باعالاۋ, جۇمىس كۇشىنە سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ بولجامى;
كادرلارعا قاجەتتىلىكتى بولجاۋدى ۇيىمداستىرۋدى جانە كادرلاردى كاسىپتىك دايارلاۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىستى قالىپتاستىرۋ بويىنشا, سونداي-اق قايتا دايارلاۋ جانە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ;
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن مونيتورينگتەۋ, ولاردى باعالاۋ جانە ولاردى جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ;
جۇمىسپەن قامتۋ, ەڭبەك كوشى-قونى جانە ازاماتتاردى الەۋمەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۆەدومستۆولىق ستاتيستيكالىق ەسەپتىلىكتى جيناۋدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا قىزمەتتەر كورسەتۋدى جۇزەگە اسىرادى.
2) الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە ارنالعان باعدارلامالىق-اپپاراتتىق قۇرالداردىڭ جانە بايلانىس ارنالارىنىڭ جۇمىس ىستەۋىن, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسقا دا اقپاراتتىق جۇيەلەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانە ىقپالداستىقتى ۇيىمداستىرۋدى قوسا العاندا, الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىن قولداۋدى;
3) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەربەس دەرەكتەردى قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارعا الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنداعى اقپاراتتىق جانە كونسۋلتاتسيالىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى ۇسىنۋدى جۇزەگە اسىرادى.
9-باپ. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قۇزىرەتى
جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدى:
1) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ءىس-شارالاردى وتكىزۋ;
2) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جەرگىلىكتى ورگانداردى ۇيلەستىرۋدى جانە ولارعا ادىستەمەلىك باسشىلىق جاساۋدى جۇزەگە اسىرۋ;
3) كاسىپكەرلىك باستاماشىلىقتى دامىتۋ ارقىلى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋدى قولداۋ;
4) جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدارعا, جۇمىسسىزدارعا الەۋمەتتىك قورعاۋ كورسەتۋ;
5) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان بولگەن كۆوتا شەگىندە نە كۆوتادان تىس كورپوراتيۆىشىلىك اۋىستىرۋ شەڭبەرىندە ءتيىستى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ اۋماعىندا ەڭبەك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جۇمىس بەرۋشىلەرگە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا رۇقساتتار بەرۋ جانە (نەمەسە) ۇزارتۋ, سونداي-اق كورسەتىلگەن رۇقساتتاردى توقتاتا تۇرۋ جانە كەرى قايتارىپ الۋ;
6) اۋىر جۇمىستاردى, ەڭبەك جاعدايلارى زياندى, قاۋىپتى جۇمىس ورىندارىن ەسەپتەمەگەندە, جۇمىس ورىندارى سانىنىڭ ەكىدەن ءتورت پايىزعا دەيىنگى مولشەرiندە مۇگەدەكتەر ءۇشiن جۇمىس ورىندارىنا كۆوتا بەلگiلەۋ;
7) پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنا كۆوتا بەلگىلەۋ;
8) باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلعان ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنا كۆوتا بەلگىلەۋ;
9) اتا-اناسىنان كامەلەتتىك جاسقا تولعانعا دەيىن ايىرىلعان نەمەسە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تۇلەكتەرى بولىپ تابىلاتىن جاستار قاتارىنداعى ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن جۇمىس ورىندارىنا كۆوتالار بەلگىلەۋ;
10) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ جارعىسىن بەكىتۋ;
11) جۇمىس كۇشىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ادامداردىڭ ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋى ءۇشىن ەلدى مەكەندەردى ايقىنداۋ;
12) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىمەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جۇكتەلەتىن وزگە دە وكىلەتتىكتەردى جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ مۇددەسىندە جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتەدى.
10-باپ. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جەرگىلىكتى ورگاننىڭ قۇزىرەتى
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جەرگىلىكتى ورگان:
1) جۇمىس كۇشىنە قاتىستى بولىگىندە سۇرانىس پەن ۇسىنىستى تالدايدى, بولجايدى, ءوڭىردىڭ ەڭبەك نارىعىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا حابارلايدى;
2) مەملەكەتتىك, ۇكىمەتتىك باعدارلامالار جانە اۋماقتاردى دامىتۋ باعدارلامالارى, سونداي-اق جەكەشە سەكتور باستامالارى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلاتىن جوبالاردا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا اعىمداعى بوس ورىندار جانە قۇرىلاتىن جۇمىس ورىندارىنىڭ بولجامى تۋرالى الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ دەرەكقورىن قالىپتاستىرۋعا قاتىسادى;
3) وسى زاڭنىڭ 17-بابىنا سايكەس جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىن ازىرلەيدى, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىن ۇيىمداستىرادى;
4) مۇگەدەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جونىندەگى جۇمىستى ۇيىمداستىرادى;
5) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ءبىلىم ماسەلەلەرى جونىندەگى قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنەن, ءبىلىم جونىندەگى ۇيىمداردان, كاسىپتىك وقىتۋدى جۇزەگە اسىراتىن ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە قۇقىعى بار ۇيىمداردىڭ جانىنداعى وقۋ ورتالىقتارىنان تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى تۋرالى مالىمەتتەر, وقىتۋ جۇرگىزىلەتىن كاسىپتەر (ماماندىقتار) تۋرالى جانە ناقتى كاسىپتەر (ماماندىقتار) بويىنشا دايارلانعان جانە دايارلاۋ جوسپارلانىپ وتىرعان جانە ءبىتىرىپ شىعاتىن ماماندار سانى تۋرالى اقپارات سۇراتادى;
6) جۇمىس كۇشىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ادامداردىڭ ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋى ءۇشىن ەلدى مەكەندەردى ايقىنداۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ەنگىزەدى;
7) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرەدى;
8) جۇمىس بەرۋشىلەردەن كادرلارعا بولجامدى قاجەتتىلىك تۋرالى اقپارات سۇراتادى;
9) جۇمىستان بوساتۋ جانە جۇمىس ورىندارىن قىسقارتۋ قاتەرى بار ۇيىمداردىڭ مونيتورينگىن جۇزەگە اسىرادى.
11-باپ. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى:
1) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جاي-كۇيىن باعالاۋدى جانە دامۋىن بولجاۋدى, حالىقتى ەڭبەك نارىعىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى حاباردار ەتۋدى جۇزەگە اسىرادى;
2) وسى زاڭدا كوزدەلگەن جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىن, سونداي-اق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ قوسىمشا شارالارىن ىسكە اسىرۋدى جۇزەگە اسىرادى;
3) ءوتىنىش بىلدىرگەن ادامداردى وسى زاڭنىڭ 13, 14-باپتارىنا سايكەس جۇمىس ىزدەۋشى جانە جۇمىسسىزدار رەتىندە تىركەيدى;
4) جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ ءۇشىن تىزبەسىن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان بەلگىلەگەن قاجەتتى قۇجاتتاردى قابىلداۋدى جۇزەگە اسىرادى جانە ولاردى مەملەكەتتىك كورپوراتسياعا جىبەرەدى;
5) الەۋمەتتىك كاسىپتىك باعدارلاۋ بويىنشا قىزمەتتەر كورسەتەدى;
6) جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدارعا جانە جۇمىسسىزدارعا لايىقتى جۇمىس تاڭداۋدا جاردەمدەسەدى, جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن جولداما بەرەدى;
7) مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىمەن ءوزارا iس-قيمىل جاساۋدى جۇزەگە اسىرادى;
8) بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ (بوس ورىنداردىڭ) ەسەبىن جۇرگىزەدى;
9) جۇمىسسىزدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ جەكە كارتاسىن جۇرگىزەدى;
10) الەۋمەتتىك كەلىسىمشارتتار جاساسادى;
11) ەڭبەك دەلدالدىعىن كورسەتەدى;
12) قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى زاڭناماسىندا كوزدەلگەن جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ وزگە دە شارالارىن كورسەتەدى.
3-تاراۋ. جۇمىسسىزدىق
12-باپ. لايىقتى جۇمىس
1. لايىقتى جۇمىس تۇرعىلىقتى جەرىن وزگەرتۋمەن بايلانىستى جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامنىڭ نەمەسە جۇمىسسىزدىڭ كەلىسىمىمەن عانا ۇسىنىلۋى مۇمكىن.
تۇرعىلىقتى جەرىنەن لايىقتى جۇمىسقا كولiكتiڭ قولايلىلىعىن, وسى جەردىڭ قوعامدىق كولىك جەلىلەرىنىڭ دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ءتيىستى اتقارۋشى ورگان ايقىندايدى.
2. بiرiنشi رەت جۇمىس iزدەپ جۇرگەن, بiراق كاسiبi (ماماندىعى) جوق, سونداي-اق ەكى جىلدان ارتىق جۇمىسى جوق ادامدار ءۇشىن الدىن الا كاسiپتiك دايارلىقتى تالاپ ەتەتiن جۇمىستى, ال ونى ۇسىنۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا ادامداردىڭ جاس شاماسى جانە وزگە دە ەرەكشەلىكتەرى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, باسقا اقى تولەنەتىن جۇمىستى (ۋاقىتشا سيپاتتاعى جۇمىستى قوسا العاندا) لايىقتى جۇمىس دەپ ەسەپتەۋگە بولادى.
3. مۇگەدەك ءۇشىن ونىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنىڭ شەكتەلۋ دارەجەسىن ەسكەرە وتىرىپ, وعان قولجەتىمدى بولۋى قامتاماسىز ەتىلگەن جاعدايداعى جۇمىس, ال جەتى جاسقا دەيىنگى بالالاردى باعىپ-كۇتۋمەن اينالىساتىن ادامدار ءۇشىن يكەمدى جانە تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى رەجيمىندەگى جۇمىس لايىقتى دەپ ەسەپتەلەدi.
4. الدىن الا دايارلىقتى تالاپ ەتەتىن نەمەسە تالاپ ەتپەيتىن (ازاماتتاردىڭ جاس شاماسى جانە وزگە دە ەرەكشەلiكتەرiن ەسكەرە وتىرىپ) ۋاقىتشا سيپاتتاعى جۇمىس:
1) بiرiنشi رەت جۇمىس iزدەپ جۇرگەن (بۇرىن جۇمىس ىستەمەگەن) جانە بۇل رەتتە بىلىكتىلىگى جوق;
2) جازعى دەمالىس كەزەڭىندە ستۋدەنتتەر جانە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى;
3) توقتاپ تۇرۋعا بايلانىستى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن ادامدار;
4) ۇزاق ۇزىلىستەن (ەكى جىلدان استام) كەيىن ەڭبەك قىزمەتىن قايتا جالعاستىرۋعا تالپىنعاندار, سونداي-اق حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىقتارى وقۋعا جىبەرگەندەر جانە دالەلسىز سەبەپپەن وقۋىن توقتاتقاندار;
5) جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەم اياقتالعاننان كەيىن كاسىپتىك وقىتۋدان نەمەسە قوسىمشا ءبىلىم الۋدان باس تارتقان ادامدار اراسىنان بiرiنشi رەت جۇمىس iزدەپ جۇرگەن ادامدارعا جانە جۇمىسسىزدارعا سايكەس كەلەدى دەپ ەسەپتەلەدى.
13-باپ. جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادام
1. جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن, جۇمىسى جانە (نەمەسە) تابىسى (كىرىسى) جوق ادام جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاردەمدەسۋ ءۇشىن ءوتىنىش بىلدىرگەن كەزدە, تۇرعىلىقتى جەرi بويىنشا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا نە «ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالى ارقىلى مىناداي قۇجاتتاردىڭ:
1) جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجات;
2) ەڭبەك قىزمەتىن راستايتىن قۇجات (بار بولعان كەزدە);
3) ءبىلىمى, بىلىكتىلىگى, ارنايى ءبىلىمىنىڭ نەمەسە كاسىپتىك دايارلىعىنىڭ بولۋى تۋرالى قۇجات (بار بولعان كەزدە) نەگىزىندە جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادام رەتىندە تىركەلەدى.
ون التى جاسقا تولماعان ادام سونىمەن قاتار, ءوزىنىڭ زاڭدى وكىلدەرىنىڭ ءبىرىنىڭ جازباشا ءوتىنىشىن ۇسىنادى.
2. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدى تىركەگەن كۇننەن باستاپ ون جۇمىس كۇنى ىشىندە لايىقتى جۇمىس تاڭداۋ ارقىلى وعان جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسەدى, سونداي-اق تەگىن الەۋمەتتىك كاسىپتىك باعدارلاۋ بويىنشا قىزمەتتەر كورسەتەدى.
3. جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادام ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە كەمىندە ءبىر رەت حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا, ال اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە تۇراتىندار كەنت, اۋىل, اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنە بارۋ ارقىلى جۇمىس ىزدەۋگە مۇددەلىلىك بىلدىرۋگە ءتيىس.
14-باپ. جۇمىسسىزداردى تiركەۋ
1. وسى باپتىڭ 5-تارماعىندا اتالعان ادامداردى قوسپاعاندا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ءوتىنىش بىلدىرگەن كۇننەن باستاپ ون جۇمىس كۇنى ىشىندە لايىقتى جۇمىس تاڭدالماعان جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن جۇمىسسىز ادامدى جۇمىسسىز رەتىندە تىركەۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى.
2. جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدى جۇمىسسىز رەتىندە تىركەۋ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جانە (نەمەسە) ۇيىمداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى ارقىلى ونىڭ دەرەكتەرىن تەكسەرگەننەن كەيىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ جەكە كارتاسىنا الىنعان مالiمەتتەردi ەنگiزە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلادى.
3. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ءوتىنىش جاسالعان كۇننەن باستاپ كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەندە جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدى جۇمىسسىز رەتىندە تىركەۋ كۇنى جانە ەسەپكە قويۋ تۋرالى نەمەسە تىركەۋدەن باس تارتۋ تۋرالى حاباردار ەتەدى.
4. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا تiركەلگەن جۇمىسسىزدار – ون جۇمىس كۇنى iشiندە كەمىندە بiر رەت حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا, ال اۋىلدىق ەلدi مەكەندەردە تۇراتىن جۇمىسسىزدار ايىنا كەمىندە بiر رەت كەنت, اۋىل, اۋىلدىق وكرۋگ اكiمiندە بەلگiلەنiپ تۇرۋعا تيiس.
5. جۇمىسسىز ادام رەتىندە:
1) ون التى جاسقا تولماعان;
2) ەڭبەك شارتى بويىنشا جۇمىس iستەيتiن, ونىڭ ىشىندە جۇمىستى تولىق نە تولىق ەمەس جۇمىس ۋاقىتى جاعدايلارىندا اقى ءۇشiن ورىندايتىن نەمەسە تابىس (كىرىس) اكەلەتىن وزگە دە اقى تولەنەتiن جۇمىسى بار;
3) «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 11-بابىنىڭ 1-تارماعىندا بەلگىلەنگەن زەينەتكەرلىك جاسقا تولعان;
4) جۇمىسى مەن تابىسىنىڭ (كىرىسىنىڭ) جوقتىعى تۋرالى كورىنەۋ جالعان مالىمەتتەردى قامتيتىن قۇجاتتار, سونداي-اق باسقا دا انىق ەمەس مالىمەتتەر ۇسىنعان ادامدار تىركەلمەيدى.
15-باپ. جۇمىسسىزداردىڭ قۇقىقتارى مەن مiندەتتەرi
جۇمىسسىزدار:
1) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنان:
لايىقتى جۇمىس ىزدەستىرۋ جانە جۇمىسقا ورنالاسۋعا جاردەمدەسۋ, ونىڭ ىشىندە جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارى جونىندەگى كورسەتىلەتىن قىزمەتتى;
قىزمەت (كاسىپ) ءتۇرىن تاڭداۋ نەمەسە وزگەرتۋ ماقساتىندا كونسۋلتاتسيالىق, اقپاراتتىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى جانە الەۋمەتتىك كاسىپتىك باعدارلاۋ جونىندەگى كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى;
ەڭبەك نارىعىنىڭ ءبىرتۇتاس اقپاراتتىق بازاسىندا قامتىلعان ءوزى تۋرالى مالىمەتتەردى تەگىن الۋعا;
2) ەگەر ول مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلسا, جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر الۋعا;
3) «مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا سايكەس اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋعا;
4) مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرىلۋعا قۇقىعى بار.
2. جۇمىسسىزدار:
1) وسى زاڭنىڭ تالاپتارىن ساقتاۋعا;
2) وسى زاڭعا سايكەس حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا كەلiپ تۇرۋدىڭ ءتارتiبiن, شارتتارىن جانە مەرزiمدەرiن ساقتاۋعا;
3) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى بەرگەن جۇمىسقا جولدامانى العان كۇننەن باستاپ بەس جۇمىس كۇنi iشiندە جۇمىسقا ورنالاسۋ ماسەلەسi بويىنشا جۇمىس بەرۋشiگە جۇگىنۋگە;
4) حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا:
تۇرعىلىقتى جەرiن اۋىستىرۋدى;
تۇراقتى, ۋاقىتشا جۇمىسقا, ازاماتتىق-قۇقىقتىق سيپاتتاعى جۇمىسقا شارتتار بويىنشا ورنالاسۋدى;
كاسiپكەرلiك قىزمەتپەن اينالىسۋدى;
ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نىسانى مەن مەنشiك نىسانىنا قاراماستان, ۇيىمعا قۇرىلتايشى (ورتاق قۇرىلتايشى) بولۋدى;
مۇگەدەكتiك توبىن بەلگiلەۋدi نەمەسە ونىڭ وزگەرۋiن;
زەينەتاقى تولەمدەرىن تاعايىنداۋدى قوسا العاندا, جۇمىسسىزبەن الداعى ۋاقىتتا جۇمىس iستەۋ تارتiبiنە ىقپال ەتەتiن وزگەرiستەر تۋرالى مالiمەتتەردi ۋاقتىلى, بەس جۇمىس كۇنi iشiندە ۇسىنۋعا مiندەتتi.
16-باپ. جۇمىسسىزدى ەسەپتەن شىعارۋ
1. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى جۇمىسسىزدى مىناداي جاعدايلاردا:
1) لايىقتى جۇمىستىڭ ۇسىنىلعان ەكi تۇرiنەن باس تارتقاندا;
2) دالەلسiز سەبەپتەرمەن:
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى جولداما بەرگەن كۇننەن باستاپ بەس جۇمىس كۇنi iشiندە ۇسىنىلعان جۇمىسقا ورنالاسۋ ورنىنا نەمەسە وقۋ ورنىنا كەلمەگەندە;
شاقىرۋ بويىنشا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن ءۇش جۇمىس كۇنi ىشىندە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا كەلمەگەندە;
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ جولداماسى بويىنشا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا قاتىسۋدى ءوز بەتiنشە توقتاتقاندا;
3) جۇمىسسىز وسى زاڭدا كوزدەلگەن حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا كەلiپ تۇرۋ مەرزiمدەرiن دالەلسiز سەبەپتەرمەن بۇزعاندا;
4) جۇمىسسىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرiندەگi جازامەن سوتتالعاندا نە زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت شەشiمi بويىنشا ماجبۇرلەپ ەمدەۋگە جiبەرiلگەندە;
5) 15-باپتىڭ 2-تارماعىنىڭ 4) تارماقشاسىندا كوزدەلگەن جاعدايلاردا;
6) كورىنەۋ جالعان نەمەسە قولدان جاسالعان قۇجاتتار بەرگەندە ەسەپتەن شىعارادى.
2. وسى باپتىڭ 1-تارماعىنىڭ 1) - 3) تارماقشالارىنا سايكەس ەسەپتەن شىعارىلعان جۇمىسسىزدار ەسەپتەن شىققان كۇنىنەن باستاپ كۇنتiزبەلiك وتىز كۇن وتكەن سوڭ عانا حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىندا جۇمىس ىزدەۋشى ادام رەتىندە قايتادان تiركەلە الادى.
4-تاراۋ. جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋ
17-باپ. جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارى
1. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەلدىڭ جانە وڭىرلەردىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك دامۋ بولجامدارى نەگىزىندە:
1) الەۋمەتتىك كاسىپتىك باعدارلاۋ جۇرگىزۋدى;
2) ەڭبەك دەلدالدىعىن;
3) جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىن;
4) جۇمىسسىزدارعا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدى;
5) ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن كۆوتالار بەلگىلەۋدى كوزدەيتىن جۇمىسسىزدىقتان الەۋمەتتىك قورعاۋ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن ازىرلەيدى.
2. جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارى:
1) كاسىپتىك وقىتۋعا جىبەرۋدى;
2) ازاماتتاردىڭ جانە ورالمانداردىڭ كاسىپكەرلىك باستاماشىلىعىنا جاردەمدەسۋدى;
3) جاستار پراكتيكاسىنا جىبەرۋدى;
4) الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرۋدى;
5) جۇمىس كۇشىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋعا جاردەمدەسۋدى;
6) مۇگەدەكتەردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن ارنايى جۇمىس ورىندارىن ۇيىمداستىرۋدى;
7) قوعامدىق جۇمىستاردى قامتيدى.
جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ بەلسەندى شارالارىنا قاتىسۋعا ون التى جاستان باستاپ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ 11-بابىنىڭ 1-تارماعىندا بەلگىلەنگەن زەينەتكەرلىك جاسقا تولعانعا دەيىنگى ادامداردىڭ قۇقىعى بار.
3. الەۋمەتتىك كومەك:
1) مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلاتىن جۇمىسسىزدارعا جۇمىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تولەنەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردى;
2) «مەملەكەتتىك اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا كوزدەلگەن شارتتاردا جانە مولشەردە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋدى;
3) مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلاتىن جۇمىسسىزدارعا «مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىندا كوزدەلگەن شارتتاردا جانە تارتىپپەن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى قامتيدى.
4. جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا ارنالعان كۆوتالار:
1) ەڭبەك قىزمەتى ءۇشىن مەديتسينالىق قارسى كورسەتىلىمدەرى جوق مۇگەدەكتەر;
2) كامەلەتتىك جاسقا تولعانعا دەيىن اتا-اناسىنان ايىرىلعان نەمەسە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان جاستار قاتارىنداعى, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ تۇلەكتەرى بولىپ تابىلاتىن ازاماتتار;
3) باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساتىلعان ادامدار;
4) پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان ادامدار ءۇش