ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىسقان ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى سامميتكە وراي ۇعا اكادەميگى, تەوريالىق جانە يادرولىق فيزيكا سالاسىنىڭ بەلگىلى مامانى نۇرعالي تاكىباەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– نۇرعالي جاباعى ۇلى, حالىقارالىق ساراپشىلار مەن ساياساتتانۋشىلار امەريكا ساپارى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماشىلدىق تانىتقان حالىقارالىق اتوم جوباسىنىڭ مارتەبەسىن ءوسىرىپ, زور قولداۋعا يە بولدى دەگەن پىكىرلەر بىلدىرە باستادى...
– ءسوز جوق, حالىقارالىق قاۋىمداستىق تاراپىنان ءدال سونداي قولداۋ بولاتىنىن ءبىز كۇتكەن دە ەدىك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اسا ماڭىزدى بۇل ساپارىندا دا ءوزىن ەجەلگى, ءتىپتى, ءداستۇرلى دەيىكشى, الەم ەلدەرى الدىنداعى تانىمال ساياساتكەر رەتىندە يادرولىق قاۋىپسىزدىكتىڭ جەر شارىنداعى ماڭىزدىلىعىن ايقىن دارىپتەپ, ويلى ۇسىنىستارىمەن جالپىعا بىردەي تۇسىنىكتى مازمۇنمەن جەتكىزىپ بەردى. سونىمەن بىرگە, ول كۇنى كەشەگە دەيىن يادرولىق جارىلىستاردان اياۋسىز زارداپ شەككەن قازاق جەرىنىڭ جاراسىن ەمدەپ-جازۋ كەرەكتىگىن دە العا تارتۋدى ۇمىتپادى.
– سوڭعى كەزدەرى قۇلاق ۇيرەنە باستاعان «يادرولىق تەرروريزم» تەرمينى تۋرالى نە ايتار ەدىڭىز؟
– الەمنىڭ 51 ەلىنىڭ باسشىلارى مەن ءدۇنيەجۇزىنىڭ حالىقارالىق بەدەلدى ۇيىمدارىنىڭ جەتەكشىلەرى قاتىسقان ۆاشينگتونداعى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى ءىV cامميتتە سويلەگەن سوزىندە ەلباسىمىز ءححى عاسىرداعى اسا ۇلكەن پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – يادرولىق تەرروريزم دەپ اشىق ايتتى. يادرولىق جانە راديواكتيۆتى ماتەريالداردىڭ زاڭسىز اينالىمعا ءتۇسىپ كەتۋى قاۋىپتى ەكەنى ءسوز بولدى. ءبىز ەلەكتروندى باق ارقىلى الەم جۇرتشىلىعىنىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل ايتقاندارىمەن تولىقتاي كەلىسىپ وتىرعانىن جانە بايقادىق.
باقىتىمىزعا وراي, ءبىزدىڭ ەلىمىز ونداي قاسكويلىك ارەكەتتەردەن اۋلاق. بىراق, كۇللى الەم ونىڭ زور قاۋپىنىڭ بارىن مويىندايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, مەنىڭ ءوز باسىم ەلباسىنىڭ سامميتكە قاتىسۋشىلاردىڭ نازارىن بۇل تاقىرىپقا زەيىن اۋدارتۋىنىڭ ءوزى بايسالدى ساياساتتىڭ كورىنىسى دەر ەدىم.
– الەم قاۋىمداستىعى الدىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى يادرولىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى وسىنداي ءسامميتتى قازاقستاندا وتكىزۋ تۋرالى يدەيا تاستادى. ءسىز بۇعان قالاي قارايسىز؟
– وتە دۇرىس, قازاقستاندا ءدال سونداي سامميت ءوتۋى ءتيىس. ارينە, ساياسي ءمانى مەن ماڭىزى زور بۇل ماسەلە تۇرعىسىندا مەن ءبىزدىڭ ەلباسىمىزبەن وي جارىستىرا الماسپىن. دەگەنمەن, وسى سالادا بەلگىلى ءبىر قىزمەتتى اتقارىپ جۇرگەندىكتەن مەنىڭ ءوز باسىم ءدال مۇنداي سامميت وتكىزۋ ءبىزدىڭ جاس ەلىمىزدىڭ مارتەبەسىن وسىرەرى داۋسىز دەر ەدىم. ءارى مۇنداي قادام الەمدەگى بارشا حالىق الدىندا, كورشى مەملەكەتتەر الدىندا ءبىزدىڭ تەك قانا بەيبىت ءومىردى قالايتىنىمىزدى شىنايى تۇردە جاريالايدى. شىنتۋايتىندا, ونداي جيىنعا كەلگەن دۇنيەجۇزىنىڭ ماماندارى ءبىر كەزدەگى يادرولىق جارىلىستىڭ زاردابىن تارتقان ەلىمىزدىڭ تۇتاس اۋماعىن ءوز كوزىمەن كورەدى. قانداي قيىندىقتاردىڭ اياقتان شالعانىنا قاراماستان, جەدەلدەتە دامۋ جولىنداعى قازاقستاننىڭ بۇگىنگى بولمىسىمەن تانىسۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزەدى. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن جاۋلاعان داعدارىس قازاقستاندى دا اينالىپ وتكەن جوق. بىراق, ەلىمىز ول داعدارىسقا توتەپ بەرىپ قانا قويماي, بىرتىندەپ جەڭىپ كەلەدى. سوندىقتان, قازاقستان ءسامميتىن وتكىزۋ وتە قۇپتارلىق يدەيا دەپ سانايمىن.
– سونىمەن, كۇللى الەمنىڭ نازارىن وزىنە بۇرىپ, جەدەلدەتىپ وتكەن وسىناۋ يادرولىق «ساياسي ناۋقاننان» كەيىن ءسىز قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟
– سوڭعى اپتانىڭ ىشىندە بولعان اسا ماڭىزدى وقيعاعا بايلانىستى مەنىڭ تۇيگەنىم – اتومدى يگەرۋ مەن بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋ بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسى بولىپ قالا بەرەدى. وسى ارادا ايتارىم, ەلىمىز نانوتەحنولوگيا, عارىشتى زەرتتەۋ, ينتەرنەت جەلىسى, ءموبيلدى بايلانىس سياقتى قازىرگى زامانعى وزگە دە سالالاردا شەتەلدىك ارىپتەستەردەن قالىس قالماي, تەز دامىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ ساياسي باعىتتاعى بەيبىت ۇستانىمى الەم الدىندا بەدەلىن اسىرارى ءسوزسىز. پرەزيدەنتىمىزدىڭ امەريكا ساپارى ونى تاعى دا جاقسى قىرىنان دالەلدەدى. وسىناۋ مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, ءبىزدىڭ تالانتتى جاس عالىمدارىمىزعا قولداۋ كورسەتىپ, قازىرگى زاماننىڭ ساياسي كوشىنە يكەمدەۋدىڭ دە كەمدىگى بولماس ەدى دەر ەدىم. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بايلانىستارداعى سوڭعى كەزەڭدەگى تالپىنىسى ءبىزدىڭ جاس ۇرپاققا ءسوزسىز رۋحاني كۇش بەرەدى دەپ سەنەمىن. ادەتتە, عىلىمنىڭ دامۋى ەلدىڭ دامۋىنا سەبەپكەر بولاتىنى بارشاعا ايان ەمەس پە...
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.