بارعان سايىن كۇشەيە تۇسكەنى بايقالىپ كەلەدى
قازىر عالامتورعا ويىن رەتىندە قاراۋ قالدى. وسىناۋ ۆيرتۋالدى الەمدى ۋاقىت وتكىزۋ ءۇشىن ەرمەك ەتىپ, قاجەتتى دۇنيەلەردى عانا ىزدەپ, اقتارۋ ازايىپ بارادى. قازىر عالامتور دەگەنىڭىز – ناعىز يدەولوگيا. كىم اقپاراتتى ناقتى ءارى جىلدام بىلسە, جەڭىس سونىڭ قولىندا دەگەن قاعيداعا سۇيەنسەك, بۇگىندە الەۋمەتتىك جەلىلەر ناعىز اقپارات قۇرالىنا اينالۋدا. شىنىن ايتساق, كەي كەزدەرى ادام قورقات ىن قارۋعا اينالىپ بارا جاتقانىن دا مويىنداۋعا ءتيىسپىز. سوندىقتان ءار نارسەنى ءوز ورنىمەن پايدالانۋى كەرەك سياقتى بۇل سالاعا دا ءتارتىپ پەن تىزگىن قاجەت. مىنە, تاراز قالاسىنىڭ تورىندە ۇيىمداستىرىلعان رەسپۋبليكالىق «بلوگقۇرىلتاي-2016: تاراز» شاراسى وسى تاقىرىپتى كەڭىنەن تالقىلاۋعا جول اشتى.
قازاق ەلىنىڭ ينتەرنەتتەگى يميدجىن كوتەرەتىن توپتار قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتىك يدەولوگيانى ينتەرنەت ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ, جاستاردىڭ مۋلتيمەديالىق جاڭا تەحنولوگيالاردى مەڭگەرۋىنە ىقپال ەتۋ, ساپالى پىكىرتالاس ءمادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, بلوگشىلاردىڭ جاڭا ەليتالى ورتاسىن قۇرۋ, قازاق تىلىندەگى بلوگتارعا قاتىستى زاڭنامالىق ماسەلەلەردى تالداۋدى باستى ماقسات ەتكەن بۇل ءىس-شارا وسىمەن التىنشى رەت ءوتكىزىلۋدە. قازىرگى اقپارات عاسىرىندا الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن عالامتوردى ءتيىمدى پايدالانۋدا بلوگشىلاردىڭ ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋدا قوسار ۇلەستەرى زور. ەلىمىزدە بۇگىنگى كۇنى 300-گە جۋىق قازاق ءتىلدى بلوگتار بار. «بلوگقۇرىلتاي-2016: تاراز» شاراسى جاڭا مەديا ماماندارىنىڭ, سايت جاساۋشىلاردىڭ ءوزارا تاجىريبە الماسۋ الاڭىنا اينالدى. وعان استانا مەن الماتى قالالارىنان جانە وزگە دە ءوڭىرلەردەن 200-دەن اسا بلوگشىلار مەن قوناقتار قاتىستى.
قازاق بلوگشىلارىنىڭ جامبىل وڭىرىندە ءوزارا باس قوسىپ, ءتاجىريبە الماسۋىنا مۇرىندىق بولعان جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى كارىم كوكىرەكباەۆ قۇرىلتايعا قاتىسۋشىلاردى قابىلداپ, جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەدى.
«قازاقستاندىق بلوگشىلار ۇلكەن قوعامدىق كۇش بولىپ قالىپتاسىپ كەلەدى, دەيدى كارىم ناسبەك ۇلى. – قازىرگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىلەردە كوپتەگەن قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك ماسەلەلەر تۋرالى سەنىمدى اقپارات جەتكىزۋدە جانە ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋدا بلوگشىلاردىڭ ورنى ەرەكشە. اسىرەسە, ءتىلدى دامىتۋ, ءدىن ءماسەلەسى نازاردان تىس قالعان ەمەس. وسى ورايدا بلوگشىلاردىڭ جاس ۇرپاققا وڭ باعىت بەرۋ, ولاردى ساياسي تاربيەلەۋ جۇمىسىنا قوسار ۇلەستەرى زور بولماق. اسىرەسە, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, ەلىمىزدىڭ 20 جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولعان تاراز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بلوگشىلارى وبلىسىمىزدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە ۇلكەن سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن».
ءۇش كۇنگە سوزىلعان قۇرىلتاي جۇمىسىنىڭ ەڭ ءبىر ۇتىمدى تۇسى – ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ جاستارمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرىپ, بۇل باسقوسۋدىڭ ەكى جاقتى اشىق اڭگىمەگە ۇلاسقانى بولدى. اشىق ءارى قاراپايىم تۇردە وتكەن بۇل كەزدەسۋدە جاستار جاعى مينيسترگە ءوزدەرىن مازالاعان ساۋالدارىن قويىپ, تۇشىمدى جاۋاپ الا ءبىلدى. اڭگىمە عالامتوردى جاستاردىڭ ءتيىمدى پايدالانۋىنان باستالىپ, باستاۋىش سىنىپتاردا ءۇش ءتىلدى قاتار وقىتۋ, وعان مامان دايىنداۋ, مۇعالىمدەردىڭ قۇقىن قورعاۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى عالىمداردىڭ جاعدايى جانە باسقا دا ءتۇيىندى ماسەلەلەرگە جالعاسىپ جاتتى. ەرلان كەنجەعالي ۇلى جاڭادان قابىلدانعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ ءبىر باعىتى – قازاق ءتىلىن دامىتۋ تۋرالى ويلارىمەن ءبولىسىپ, ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى.
– ەلىمىزدە قازاق ءتىلىن ۇيرەتەتىن دۇرىس, ساپالى ادىستەمە جوق, – دەيدى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ. – اعىلشىنداردا, فيندەردە وسىنداي ادىستەمەلەر بار. ادام 4-5 ايدىڭ ىشىندە سول ەلدىڭ تىلىندە سويلەي باستايدى. ءبىز دە سول سياقتى قازاق ءتىلى ءۇشىن وسىنداي ادىستەمە جاسايتىن بولامىز. ول ءۇشىن ورتا مەكتەپتەردەگى قازاق ءتىلىنىڭ ءبىلىمدى ۇستازدارىن شەتەلگە وقۋعا جىبەرۋ قاجەت. ءبىز كوبىنەسە قازاق ءتىلىن جاقسى مەڭگەرسە, سول ۇزدىك مامان دەپ ويلايمىز. بۇل دۇرىس ەمەس. ەڭ الدىمەن قازاق ءتىلىن ءبىلىپ, سوسىن اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرىپ, گارۆارد سياقتى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىمىڭدى جالعاستىرساڭ, سوندا عانا ەڭ ءبىلىمدى تاسىلگەر بولىپ شىعاسىڭ. سوندىقتان وسىنداي ءبىلىم وردالارىنا ەلباسىنىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى قازاق ءتىلى ماماندارىن وقۋعا جىبەرەمىز.
سوسىن بالانى كىشكەنتايىنان ەكى, ءۇش تىلدە سويلەۋگە ۇيرەتە باستاعان ءجون. كوپتەگەن حالىقتار ەكى-ءۇش تىلدە سويلەيدى. مىسالى, يزرايل ەكى ءتىل, شۆەيتساريا, گوللانديا, مالايزيا ءۇش ءتىل, بەلگيادا مىندەتتى تۇردە 4 ءتىل قالىپتاسقان. جاس بالانىڭ ەكى-ءۇش ءتىلدە سويلەۋى ونىڭ ميىن, ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋعا قانداي اسەرى بار؟ امەريكادا جانە باسقا دا ەلدەردە وسى ماسەلە زەرتتەلگەن. زەرتتەۋشى عالىمدار ەكى-ءۇش ءتىلدە ءسويلەيتىن 7-8 جاستاعى بالا ميىنىڭ بايلانىستارى ءبىر تىلدە عانا ءسويلەيتىن بالاعا قاراعاندا, 20 پايىزعا كوبىرەك داميتىنىن ايتۋدا. سەبەبى, بالاعا نەعۇرلىم كوبىرەك تالاپ قويىلسا, جۇكتەمەلەر بىرتە-بىرتە كوبەيتىلسە, ولاردىڭ قابىلەتى ەش قينالماستان ارتا تۇسەدى.
قازىر كوپتەگەن مەملەكەتتەر ءوز زەرتتەۋلەرىنىڭ نەگىزىندە ءتىل ساياساتىن قۇرۋدا. مىسالى, انگليا وسىدان 20 جىل بۇرىن «بىزگە باسقا ءتىلدىڭ نە كەرەگى بار, بارلىعى اعىلشىن ءتىلىن بىلەدى», دەپ وقۋدى قويعان بولاتىن. قازىر ەكىنشى ءتىل ءار مەكتەپتە وقىتىلادى. ول – زاڭدىلىق. فرانتسيانى الساق, ولار بۇرىن فرانتسۋز تىلىنەن باسقا ءتىل وقىمايتىن, قازىر ولار دا اعىلشىن ءتىلىنىڭ كەرەك ەكەنىن ءتۇسىنىپ, بالالارىن سوعان وقىتىپ جاتىر.
تاعى ءبىر ماسەلە – عىلىمي زەرتتەۋ تۋرالى. بۇل تۋراسىندا كوپتەگەن ۇسىنىستار ايتىلۋدا. وسى وزگەرىستەردىڭ, جاڭالىقتاردىڭ بارلىعى – جاستاردىڭ كەلەشەگى, ەرتەڭى, كەپىلدىگى, ەرتەڭگى جۇمىس ورىندارى. جاستاردىڭ, بالالاردىڭ ويلارى قانداي؟ ءبىزدىڭ قازىرگى ماقساتتارىمىزدى ولار قولداي ما؟ ولاردىڭ پىكىرىن سۇراپ جاتقان ەشكىم جوق. بىراق وسىنداي پىكىرتالاستاردى ءبىز عىلىمي قوعام بولىپ, عىلىمي نەگىزدە, زەرتتەۋ نەگىزىندە, قولىمىزداعى ستاتيستيكا مەن اقپارات نەگىزىندە تالقىلاۋعا بولادى. ءبىز وسىنداي زەرتتەۋلەردى قولعا الماقپىز.
قۇرىلتاي اياسىندا قانات اۋەسباي, ەسەن ەلەۋكەن, مۇحامەدجان تازابەكوۆ, مارالبەك ساعىنعانوۆ جانە تاعى دا باسقا ءتاجىريبەلى مامانداردىڭ ءجۇرگىزۋىمەن ءتۇرلى باعىتتاردا دارىستەر وقىلىپ, ەڭ ۇزدىك تۇساۋكەسەرلەر مەن ستارت-اپتار تانىستىرىلدى.
– عالامتوردان ەل دۇرىس اقپارات الۋى ءتيىس. قازىر زامانعا ساي «ۇلدى اكە ەمەس – كافە, قىزدى شەشە ەمەس – كوشە تاربيەلەپ وتىر», «قىزىم – ۇيدە, قىلىعى – ينتەرنەتتە», «قۇلاقتان كىرىپ, بويدى العان, ينتەرنەتتەن كىرىپ, ويدى العان» دەگەن ماقالدار پايدا بولدى. ايتسە دە, ءبىز كۇن سايىن دامىپ كەلە جاتقان ۇردىستەن شەت قالماۋىمىز كەرەك. «ينتەرنەت جامان, جولاماڭدار» دەپ, يت قۋعانداي بولماي, كەرىسىنشە, جاستار عالامتوردى تەرەڭىرەك تانىپ-ءبىلىپ, كەرەكتى تۇستارىن جاقسى ءبىلۋى ءتيىس. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ەلگە, ونىڭ ىشىندە جاستارعا دۇرىس باعىت-باعدار سىلتەۋىمىز قاجەت, – دەيدى «اسىل ارنا» تەلەارناسىنىڭ باسشىسى مۇحامەدجان تازابەكوۆ.
وزگە وڭىردەن جينالعان بلوگشىلار بۇل كۇندەرى كونە قالانىڭ تاريحي-مادەني جادىگەرلەرىمەن تانىسىپ, الەۋمەتتىك ماڭىزدى نىساندارىن ارالاپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىنا وراي «كونە تاراز» تاريحي-مادەني ورتالىعىندا اعاش وتىرعىزدى. سونداي-اق, قازنەتكە ساپالى كونتەنت قوسۋ, قازاق بلوگوسفەراسىن جانداندىرۋ, وقىرمانداردى جامبىل وبلىسىنىڭ تاريحىمەن, ونداعى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىمەن, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا «مەن تاماشالاعان تاراز» تاقىرىبىندا كونكۋرس ۇيىمداستىرىلدى. بۇل بويىنشا «تاريح», «دامۋ», «تارازدىقتار» تاقىرىبىندا ۇزدىك پوست جازىپ, جاريالاعان جەڭىمپازدار باعالى سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى. ال «ءبىزدىڭ ولكە» اتتى كورمەدە ءوڭىردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن, وبلىستىڭ قازىرگى احۋالىمەن تانىس بولدى.
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
اقادىل رىسماحان.