ەڭبەك ادامى – ەكونوميكانىڭ تىرەگى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ پاۆلودار وڭىرىنە جۇمىس ساپارى كەشە ءارى قاراي جالعاستى. ەلباسى ايماقتا بولۋىنىڭ ەكىنشى كۇنى وبلىس ورتالىعىندا ۇيىمداستىرىلعان ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمىنا قاتىستى. ءىس-شاراعا اتسالىسۋعا قازاقستاننىڭ 10 ءوڭىرىنىڭ 50 ەڭبەك ۇجىمىنان 4 مىڭنان استام ادام كەلدى. قوعام دامۋىنىڭ دا, ادامزات وركەنيەتىنىڭ دە وزەگى ءونىمدى ەڭبەك ەكەنى بەلگىلى. ەندەشە, الەمنىڭ ءامىر­شىسى – ەڭبەك. ال جەكە ادامنىڭ ءومىرى­نىڭ التىن ارقاۋى وسى ماڭداي تەر, تابان اقى, ادال ەڭبەكپەن ورىلە­تىنى انىق. تەك ەڭبەكپەن عانا جەمىس ونبەك, تەك ەڭبەك قانا بار قيىن­دىق­تى جەڭبەك. وسىنداي ويدى ۇران ەتكەن فورۋمدا ەلباسى ءسوز سويلەدى. قۇرمەتتى قازاقستاندىقتار, قۇر­­مەتتى پاۆلودارلىقتار, بۇگىن مى­نا­داي ءزاۋلىم مۇز سارايىنا كۇللى ەلى­مىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ تىرەگى سا­نالاتىن ەڭبەك ۇجىمدارى­نىڭ وكىلدەرى جينالىپ وتىر. سىزدەر الىپ وندىرىستەردىڭ تىزگى­نىن ۇستاعان ەرەن ەڭبەكتىڭ يەلەرى­سىزدەر, دەپ باس­تادى ءسوزىن پرەزي­دەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ. تابىس­تىڭ باستى كىلتى ەڭ­بەك, دەيدى دانا حالقىمىز. سول سە­بەپتى ءبىز­دىڭ جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامى­مىز­دىڭ ەڭ قادىرلى تۇلعاسى ەڭبەك ادامى بولىپ تابىلادى. ەر­تىس بويى – ەلىمىزدىڭ ەڭ قۋاتتى يندۋس­تريالىق ايماقتارىنىڭ ءبىرى. قازاق­ستان بويىنشا بۇكىل كومىردىڭ 70 پايىزىن, فەرروقورىتپانىڭ 75 پايىزىن پاۆلودار وبلىسى بەرە­دى. ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ مەن مۇناي وڭدەۋدىڭ 40 پايىزى سىز­دەر­دىڭ ەنشىلەرىڭىزدە. وڭىردە ماشي­نا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, جەڭىل جا­نە تاماق ونەركاسىبى قارقىندى دا­مىپ كەلەدى. سونىڭ ارقاسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءورىسى كەڭەيىپ, وركەندەي ءتۇستى. ەل ەكونو­­مي­كاسىنىڭ وزەگى بولعان ءىرى كاسىپ­ورىن­داردىڭ ءبىرازى وسىندا. ەلباسى كەلەسى كەزەكتە ەركە ەرتىس بويىنىڭ ەڭبەككەرلەرى قاشاندا زور تابىستارىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن اتاپ كورسەتتى. سول سەبەپتى, ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمى وسىندا ءوتىپ وتىر, دەدى پرەزيدەنت. ويتكەنى, ءىس ادامىنىڭ, بيزنەستىڭ دامىعان ورتالىعى, ۇلكەن ءوندىرىس وسىندا. ەرتىستىڭ بويى يندۋستريالاندىرىلعان قازاقستاننىڭ بەلسەندى ولكەسى بولىپ سانالادى. بارشاڭىزدى بۇگىنگى مەرەكەلەرىڭىزبەن قۇتتىقتايمىن! سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەل حالقىن الداعى كەلە جاتقان ناۋرىز مەيرامىمەن دە قۇتتىقتاپ ءوتتى. بۇگىن وسى جەردە وبلىس جانە بۇكىل ەلىمىزدەگى ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ ۇزدىك وكىلدەرى جينالىپ وتىر. بۇل – شاحتەرلەر, مەتاللۋرگتەر, تەمىرجولشىلار, مۇنايشىلار, وزگە دە جۇمىسشى كاسىپ وكىلدەرى. سىزدەر ءوز قولدارىڭىزبەن مەتاللۋرگيالىق پەشتەردە, كەنىش­تەر مەن شاحتالاردا, زاۋىتتاردا, اۆتو­موبيل جانە تەمىر جولداردا ءبىزدىڭ وتاندىق ەكونوميكانى قا­لىپتاستىراسىزدار. مەن جۇمىس­شى بولۋدىڭ نە ەكەنىن جاقسى بىلەمىن. ءبىز قازاقستاندا جالپى­عا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ جونىندە مىندەت جۇكتەدىك, ارنايى «ەڭبەك داڭقى» وردەنىن تاعايىن­دادىق, ونىڭ العاشقى لاۋرەاتتارى وسى زالدا وتىر. ەڭ تۇراقتى ۆاليۋتا – ادام ەڭبەگى, دەدى مەملەكەت باسشىسى. قازاقستان پرەزيدەنتى الەم­دەگى كۇردەلى ەكونوميكالىق احۋال كەزىندە دە قازاقستان ەكونو­ميكانىڭ دامۋ دەڭگەيىن ساقتاي وتىرىپ, ەل ازاماتتارىنا الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى ۇسىنا العانىنا نازار اۋدارتتى. قازىر الەمدىك نارىق كۇردەلى كەزەڭدى باسىنان وتكەرىپ وتىر. كوپتەگەن الەمدىك كومپانيالار ءوندىرىس كولەمىن ازايتىپ, جۇمىسشىلارىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر. الەۋمەتتىك شىعىندار ازايىپ, جۇمىسسىزدىق كوبەيىپ كەلەدى. مۇنىڭ بارلىعى – جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ وتەمى. مۇنداي قيىندىقتارمەن ءبىزدىڭ دە ءوندىرىس وشاقتارى كەزدەسىپ وتىر. قازاقستان ەكسپورتقا شىعاراتىن تاۋارلاردىڭ كوبىسىنىڭ باعاسى ارزاندادى, اتاپ ايتقاندا, مۇناي, مەتالل, ءوندىرىس ونىمدەرىنىڭ بىر­نەشە ءتۇرى. ءبىز بالاما ەكونوميكا قۇرۋدى باستاپ, يندۋستريالان­دىرۋ جانە «نۇرلى جول» باعدار­لامالارىن جۇزەگە اسىرا باستاعان­نىڭ ارقاسىندا ءوندىرىس ونەركاسىپ­تەردەگى ءونىم ءوندىرۋ دەڭگەيى اي­تارلىقتاي تومەندەگەن جوق. قازاق­ستان بۇعان دەيىنگى ۋاقىتتار­دا قور جيناپ العاننىڭ ارقا­سىندا, قيىندىقتارعا تاپ كەلمەي, الەۋ­مەتتىك مىندەتتەمەلەردى تولىقتاي وتەي الىپ وتىر, دەدى پرەزيدەنت. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى حالىقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ايتتى. بارلىق ايماقتا اكىم­دىكتەر مەن جەتەكشى كاسىپ­ورىندار اراسىندا جۇمىس ورىن­دارىن ساقتاپ قالۋ, جۇمىس بەرۋشى­لەردىڭ جەر­گىلىكتى قايتا وقىتۋ باع­دار­لاما­لارىنا قاتىسۋ تۋرالى مەمو­راندۋمدارعا قول قويىلدى. جا­ھاندىق داعدارىستىڭ كۇردەلى كە­زەڭ­ىندە ءبىزدىڭ مەملەكە­تىمىز جوعا­رى الەۋمەتتىك جاۋاپ­كەر­شىلىك­تىڭ ۇلگىسىن كورسەتەدى. 1 قاڭتار­دان باستاپ, ءبىز الەۋمەتتىك سالا جۇ­مىسشىلارىنىڭ ەڭبەك­اقىسىن, ستۋدەنتتەر ستيپەنديا­سىن, الەۋ­مەتتىك تولەمدەردى كوبەيت­تىك. قا­زىرگى ۋاقىتتا مۇنى الەم­نىڭ بىردە-ءبىر ەلى جاساپ وتىر­عان جوق. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىندا الەۋ­مەتتىك كەپىل­دەمەلەردى قام­تا­ماسىز ەتۋدىڭ الداعى ۋا­قىت­تاعى شارالارى ۇسىنىلعان جانە جاڭا ەڭبەك كودەكسى قابىل­دا­نىپ, كاسىپوداقتاردىڭ ءرولى كۇشەي­تىلدى. كەلەسى جىلدان باس­تاپ, تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جوباسى باستالادى. سونىڭ ار­قاسىندا ميلليونداعان قارا­پايىم قازاقستاندىق ەڭبەككە جول­داما الادى. بۇل – مەملەكەت تارا­پىنان جاستارعا كورسەتىلىپ وتىر­عان ۇلكەن جاردەم. قاراپايىم ادام­داردىڭ كۇن­دەلىكتى تۇتىناتىن قاجەت­تىلىك­تەرى مەن جاڭا جۇمىس ورىن­دارى, لايىقتى ەڭبەكاقى, تۇراق­تىلىق پەن زاڭ ءتارتىبى – ءبىزدىڭ داعدارىسقا قارسى ساياساتىمىزدىڭ باستى نازارىندا, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ ينفراقۇرىلىمدىق دامۋى بويىنشا الداعى جوسپارلارعا دا توقتالدى. مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا, بيىل «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىن» ىسكە اسىرۋعا ەلەۋلى قاراجات ءبولىندى, بۇل 60 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق, 18 مىڭداي جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, 1 مىڭعا جۋىق ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار ىسكە اسىرىلادى. ءبىز ين­دۋس­تريالىق دامۋ باعدارلاماسىن دا جال­عاستىرامىز. مۇناي-گاز, ءتۇستى مە­تاللۋرگيا, ەنەرگەتيكالىق سەكتور, وڭدەۋشى ونەركاسىپ سياقتى با­زالىق سەكتورلارعا باسا ءمان بەرى­لەدى, دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى. بۇدان باسقا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ يندۋس­تريالىق دامۋىنداعى پاۆلودار وبلىسىنىڭ ءرولىن اتاپ ءوتتى. مۇندا باسى-قاسىندا ءجۇرىپ, جوسپارىمىز قالاي ىسكە اسىپ جاتقانىن كورۋگە بولادى. وبلىس سىرتقى ينۆەستيتسيا كولەمى بويىنشا ءبىرىنشى بەستىككە كىرەدى, 182 ملرد. تەڭگە تارتىلدى. مەتاللۋرگيا, حيميا جانە جەڭىل ونەركاسىپ ءوندىرىسى ارتۋدا, جەرگىلىكتى كاسىپورىندار ءونىمنىڭ جاڭا تۇرلەرىن شىعارۋدى يگەرۋدە. جەز كەنىن وندىرە باستادىق. بۇل تاۋ-كەن سالاسىن ءۇش ەسەگە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. تۇتاستاي ءونىمنىڭ ەكسپورت كولەمى 100 ملرد. تەڭگەدەن استى. يندۋستريالاندىرۋدىڭ وسى بەسجىلدىعى بارىسىندا 5 جاڭا ونەركاسىپ نىسانى ىسكە قوسىلدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ 20-دان استام جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا, ونداعى ينۆەس­تيتسيا كولەمى 800 ملرد. تەڭگەنى قۇرايدى. مۇنىڭ بارلىعى – ەكونوميكا ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا جۇمىس ورنى, جاڭا وندىرىستىك قۋات, دەدى مەملەكەت باسشىسى. سونداي-اق, قازاقستان پرە­زي­دەنتى مەملەكەت ءوڭىر حالقىن الەۋ­مەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىپ وتىرعاندىعىن دا اتاپ ءوتتى. وبلىس تۇرعىندارى ءۇشىن 20 الەۋمەتتىك نىسان سالىندى, پەري­ناتالدىق ورتالىقتىڭ جاڭا زاما­ناۋي عيماراتى, 7 دارىگەرلىك ام­بۋلاتوريا اشىلدى. 5 مەكتەپ, ونىڭ ىشىندە 4-ەۋى اۋىلدىق جەر­دە سالىندى. پاۆلودار – بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمە­مەن 100 پايىز قامتاماسىز ەتكەن بىر­دەن-ءبىر ءوڭىر, دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ەلباسى بۇل وڭىرگە ۇنەمى قۋا­نىشپەن كەلەتىنىن ايتىپ ءوتتى. مۇندا ءومىردىڭ قىزۋ قايناپ جات­قانىن جانە ءبىزدىڭ جوسپارلاردىڭ قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن ءوز كوزىڭمەن كورۋگە بولادى. وعان ايماقتاعى ەكونوميكالىق كور­سەت­كىشتەر دالەل. ءسوز اراسىندا مەملەكەت باسشى­سى الدا كەلە جاتقان قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 25 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىپ, بارلىق وتانداستارعا تۇتاستىق پەن بىرلىك ءۇشىن ريزاشىلىق ءبىلدىردى. وتكەن شيرەك عاسىر قازاقستاننىڭ مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋ كەزەڭى بولدى. ءبىز ەلىمىزدى تانىمال جانە بەدەلدى ەلگە اينالدىردىق. وسىنىڭ بارىنە ءوزارا سەنىمىمىزدىڭ, تۇتاستىعىمىزدىڭ, باۋىرلاستىق پەن دوستىعىمىزدىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. كوپتەگەن ەلدەردە قاسىرەتتى وقيعالار ورىن الىپ جاتقان كەزدە بۇل وتە ماڭىزدى. جەتەكشى مەملەكەتتەر اراسىنداعى تەكەتىرەس ءورشىپ تۇر, قاقتىعىستار باسىلار ەمەس, سوعىس ءجۇرىپ, ادامدار قازا بولىپ جاتىر. ءجۇز مىڭداعان بوسقىن ءوز ۇيلەرىن, جيعان دۇنيە-مۇلكىن, وتانىن تاس­تاپ, باسپانا مەن كومەك سۇراۋعا ءماجبۇر بولۋدا. ال قازاقستاندا تاتۋلىق پەن كەلىسىم سالتانات قۇ­رىپ وتىر. سول ءۇشىن بارلىق بۋىن­نىڭ وكىلدەرىنە, بارلىق ۇلت­تان شىققان ازاماتتارىمىزعا اي­رىق­شا العىس ايتامىن, دەدى مەم­لەكەت باسشىسى. سوڭىندا قازاق­ستان پرەزيدەنتى ەلدىڭ بارلىق ازاماتتارىنا دەنساۋلىق, تابىس جانە باق-بەرەكە تىلەدى. فورۋمعا رەسپۋبليكانىڭ تۇك­پىر-تۇكپىرىنەن 50 كاسىپورىننىڭ ەڭ­بەك­كەرلەرى جينالعانىن جوعارىدا ايتقان بولاتىنبىز. قاتى­سۋ­شىلاردىڭ جالپى سانى 4 مىڭ­نان استام ەكەنى دە ءمالىم. فورۋم­دا بىرقاتار ەڭبەكشى ءسوز الىپ, ەل­باسىنا العىستارىن ءبىلدىردى. ەلدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تىنىش­تىعىنا تاۋبە دەسىپ, ەڭبەك ادام­دارىنا دەگەن زور قۇرمەتى ءۇشىن راح­مەت ايتتى. ءسوز سويلەگەندەردىڭ ىشىن­دە پاۆلودارلىق «ەڭبەك داڭقى» وردەنىنىڭ يەگەرى مۇراتقان قايىرباەۆ تا بار. ول ءوز سوزىندە ۇجىمداستارىنىڭ سالەمىن جەتكىز­دى. مەن جۇمىس ىستەيتىن ەلەكتر ستان­ساسىندا مىڭنان استام ادام بار. مەنىڭ ەڭبەگىمە بەرىلگەن ماراپات – سول جۇمىسشىلاردىڭ بارلى­عىنا بەرىلگەن ماراپات. ءومىر بويى ەڭبەك ادامىنىڭ جاعدايىن ويلاپ كەلگەن سىزگە ءبىز سەنەمىز. ءبىزدىڭ بايلىعىمىز بىرلىكتە. جولىمىز جاسامپازدىق, تاڭداۋىمىز تۇراق­تىلىق, دەدى ول. سونىمەن قاتار, شىعىس قا­زاقستان وبلىسىنان «كازتسينك» جشس-ءنىڭ جۇمىسشىسى ەۆگەني بوروۆيكوۆ, قاراعاندى وبلىسىنان «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق شاحتەرى مارال جامبەيىسوۆ, قوستاناي وبلىسىنان «سوكولوۆ-سارىباي» اق جۇمىسشىسى تاتيانا پولۋياكتوۆا دا ءوز سوزدەرىندە وسى ويدى جالعاستىرىپ, ەڭبەك ادامدارىنا دەگەن قۇرمەتتى زور باعالادى, العىستارىن جاۋدىردى. جامبىل وبلىسىنان كەلگەن «قازفوسفات» جشس جۇمىسشىسى الەكساندر پيا­گاي­دىڭ ءسوزى, ءتىپتى, تارتىمدى شىقتى. ۇلتى كورەي بولسا دا تازا قازاق تى­لىندە جاتىق سويلەگەن ول ءسوزىن­ىڭ سوڭىن جالىندى ولەڭ جول­­دارى­مەن تۇيىندەدى. ءبىزدىڭ وت­­باسىن­دا بارلىعى جۇمىسشى ما­مان­دىعىن تاڭداعان. ءوزىم دە 13 جىل­دان بەرى «قازفوسفاتتا» جۇ­مىس ىستەيمىن. مەنىڭ ۇلتىم كورەي بول­عانىمەن, جۇرەگىم قازاق دەپ سو­عادى, دەدى ول ەلجاندىلىق رۋحپەن. فورۋم سوڭى رەسپۋبليكاعا تانىمال ەسترادا ونەرپازدارىنىڭ ءان-شاشۋىنا جالعاستى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ فورۋمنان شىققان سوڭ پاۆ­لودار­داعى «Greenwich» گيپەر­مار­كەتىنە باردى. ەلباسى گيپەرماركەتتىڭ ساۋ­دا زالدارىن ارالاپ, وندا قويىل­عان وتاندىق تاۋارلاردى, سونىڭ ىشىندە, بولشەك ساۋدا كاسىپور­نى اۋماعىندا وندىرىلەتىن ونىم­دەردى كوردى. سونداي-اق, نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وندىرىستە قولدا­نى­لاتىن تەحنولوگيالار مەن كاسىپ­ورىننىڭ ودان ءارى دامۋى جونىن­دە باياندالدى. بۇدان بولەك, قازاق­ستان پرەزيدەنتى جەرگىلىكتى تاماق ونىم­دەرىن وندىرۋشىلەرمەن جانە وبلىس­تىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىل­دەرىمەن كەزدەستى. اڭگىمە بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ جانە قازاقستان تاۋارلارىنىڭ حالىقارالىق نارىق­تاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتى­رۋ ءۇشىن مەملەكەت كۇش-جىگەر جۇم­ساپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. «رۋبيكوم» جشس گيپەرماركەتى وڭىردە 2013 جىلى اشىلعان بولاتىن. وندا ساتىلاتىن ازىق-ت ۇلىك­تىڭ نەگىزگى بولىگى وتاندىق ونىم­دەر, ونىڭ ىشىندە, جەرگىلىكتى, پاۆلو­دار­لىق كاسىپكەرلەردىڭ ونىمدەرى. ماسەلەن, گيپەرماركەتتە 250-دەن اسا كومپانيانىڭ ءونىمى قويىلعان, سونىڭ 137-ءسى – قازاقستاندىق وندى­رۋ­شىلەر بولسا, 45-ءى پاۆلودار قالا­سى مەن وبلىسىنىڭ كومپانيا­لارى. گيپەرماركەتتەگى وتاندىق ونىم­دەردىڭ ۇلەسى بارلىق تاۋار اسسور­تيمەنتىنىڭ 60 پايىزىن قۇرايدى. دينارا بىتىكوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». پاۆلودار وبلىسى سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.