دوستىقتىڭ, ىنتىماقتىڭ عاجاپ ەلى, بارشا جۇرت ريزا ساعان, قازاق ەلى!

*1 ناۋرىز – العىس ايتۋ كۇنى 2016 جىلعى 14 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازار­باەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعان كۇنى – 1 ناۋرىزدى قازاقستاندا العىس ايتۋ كۇنى دەپ جاريالاۋ تۋرالى №173 جارلىققا قول قويدى. قازاقستان حالقى بيىل تۇڭعىش رەت العىس ايتۋ كۇنىن اتاپ وتەدى. العىس ايتۋ كۇنىن مەرەكەلەۋدىڭ جاڭا ءداستۇرى «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسىنىڭ, قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك پەن ەل بىرلىگىن ورتاق تاريح جانە تاريحي سانا نەگىزىندە نىعايتۋ مەن دامىتۋدىڭ ءمان-ماتىنىندە قازاقستاندىق قۇندىلىقتاردى بەينەلەيدى. العىس ايتۋ كۇنى – بۇل, ەڭ الدىمەن, ەلىمىزدە تىنىشتىق پەن ۇندەستىك, ءوزارا سەنىمدىلىك پەن بارلىق قازاقستاندىقتارعا دەگەن قۇرمەتتىڭ ورنىعۋىنا نەگىز بولعان پرەزيدەنتتىڭ بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ساياساتىنىڭ سالتاناتى كۇنى. بۇل – تاعدىر تالكەگىمەن قازاقستان جەرىنە ەرىكسىز قونىس اۋدارىلعان ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ ميلليونداعان وكىلدەرىنىڭ قۇتتى قونىسىنا اينالعان قاسيەتتى قا­زاق جەرى مەن قوناقجاي قازاق حالقىنا تەرەڭ تاعزىم بەلگىسى. قازاق حالقى قيىن-قىستاۋ زاماندا ولاردىڭ باسىنا تۇسكەن اۋىرت­پالىقتى قايىسپاي بىرگە كوتەرە ءبىلدى, بۇل بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى ءتۇرلى ۇلت وكىل­دەرىنىڭ اراسىنداعى ادامگەرشىلىك قارىم-قاتىناستىڭ ونەگەلى ولشەمىنە اينالدى. العىس ايتۋ كۇنى – كۇردەلى زاماندى يىق تىرەسە بىرگە ەڭسەرىپ, قىسقا مەرزىم ىشىندە ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن تاۋەلسىز قازاقستان قۇرۋ جولىندا ايانباي تەر توككەن ەلىمىزدىڭ بارلىق ازاماتتارىنىڭ ءبىر-بىرىنە قۇرمەت بىلدىرەتىن كۇنى. وسى كۇن قازاقستاننىڭ تاعدىر توعىس­تىرعان كوپەتنوستى حالقىنىڭ ورتاق تاريحىن قۇرمەتتەۋ كۇنى بولادى. العىس ايتۋ كۇنى – قايىرىمدىلىق داستۇرلەرىن, الەۋمەتتىك ىنتىماقتى جانە ءوزارا كومەك كورسەتۋدى قولداۋ كۇنى. بۇل – رەپرەسسيا مەن جەر اۋدارۋ جىلدارىندا ءبىزدىڭ حالىق كورسەتكەن مەيىرىمدىلىك پەن اقكوڭىلدىك, قولدا باردى ءبولىسۋ مەن كومەك كورسەتۋگە دايىندىقتىڭ رۋحاني داستۇرلەرىنىڭ كۇنى. العىس ايتۋ كۇنى – قازاقستاندىق پاتريوتيزم­نىڭ, دوستىعىمىز بەن بىرلىگىمىز­دىڭ, مادەني سانالۋاندىعىمىزدىڭ جاراس­قان كۇنى, سەبەبى, ەلباسى 100-دەن اسا ەتنوس­تىڭ ارقايسىسى ءوزىنىڭ قايتالانباس ورنەگىن سالۋىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ ءبىرتۇتاس ۇلتىمىز بىرەگەي ارتىقشىلىقتار يەسىنە اينالعانىن اتاپ وتكەن بولاتىن. العىس ايتۋ كۇنى – قازاقستان حالقىن ءماڭ­گىلىككە بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەيا­سىنىڭ, قازاقستاندىق بىرەگەيلىكتىڭ نە­گىزگى ارقاۋى – ەلىمىزدەگى بارلىق ۇلت پەن ۇلىس­تى ءبىر شاڭىراق استىنا توپتاستىراتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ كۇنى. العىس ايتۋ كۇنى – بۇل ءبىرتۇتاس ازامات­تىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن قازاقستان قوعامىن دامىتۋ ارقىلى ەل بىرلىگىن نىعايتۋ. العىس ايتۋ كۇنى ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتىنىڭ جۇرەگىنە جاقىن ءارى جارقىن مەرەكەلەردىڭ ءبىرى بولادى. قازاقستان حالقى تاۋەلسىزدىكتىڭ 25 جىلدىق مەرەيلى جىلىندا العىس ايتۋ كۇنىن بۇگىن تۇڭعىش رەت مەرەكەلەيدى. مەرەكەلەۋ ماقساتى – قوعام بىرىگۋىنىڭ, ازاماتتىق تاتۋلىقتىڭ, قوعامدىق كەلىسىم­نىڭ, قازاقستاندىق بىرتەكتىلىك پەن بىرلىكتىڭ نىعايۋىنىڭ, «ماڭگىلىك ەل» جالپىۇلتتىق پاتريوتتىق يدەياسى قۇندىلىقتارىنىڭ جانە حالىقتىڭ جالپىۇلتتىق يگىلىگى رەتىندە جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمنىڭ قاعيداتتارىن بەكىتۋ.

قازاقتىڭ مەيىرىمى

حالىقتاردى ماپەلەدى. سول مەيىرىمگە ەسكەرتكىش تۇرعىزۋ كەرەك

ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە اجەپتاۋىر ءبىر ءىس تىندىرساق, بولماسا جاس بالالار قاريالارعا ءبىر قىزمەتىن كورسەتسە «مۇعالىم بول!», «كوپ جاسا, تەڭ قۇربىڭنىڭ الدى بول!» دەپ العىسىن جاۋدىرىپ جاتاتىن. ەلباسى جارلىعىمەن 1 ناۋرىز – العىس ايتۋ كۇنى دەپ جاريالانىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ كۇنتىزبەسى تاعى ءبىر مەرەكەلىك داتامەن تولىعۋىن جۇرتشىلىق جاعىمدى جاڭالىق رەتىندە جاقسى قابىلدادى. العىس ايتۋ كۇنى قازاقستاندىقتاردى ءبىر-بىرىنە جاقىنداستىرا, بەرەكە-بىرلىكتى نىعايتا تۇسەدى دەپ سانايدى. قاسىرەت ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. سول زوبالاڭ جىلداردى ازەربايجان قىزى – «مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەت» بىرلەستىگىنىڭ, الماتى وبلىستىق ازەربايجان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى, قحا مۇشەسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, «دوستىق», «پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەگەرى, عالىم اسىلى وسمان اپاي دا ءوز باسىنان وتكىزگەن ەدى... – اسىلى اپاي, قازاقتا «التىن الما, العىس ال!» دەگەن كەرەمەت ءتامسىل بار. ونىڭ ۇستىنە, ەلىمىزدە بيىل تۇڭعىش رەت «العىس ايتۋ كۇنى» اتاپ وتىلمەك. نە ايتاسىز؟ – العىس ءسوزى – جۇرەكتەن يىرىلەتىن, تۇنىق ءسوز. ەستىگەن جاندى رۋحاني لاززاتقا بولەيدى. ءبىر جاعىنان تىلەك, ءبىر جاعىنان ادامنىڭ نيەتى, ريزاشىلىعى عوي. ونىڭ ماندىلىگى, ماڭىزدىلىعى سوندا جاتىر. العىس ءسوزىنىڭ ماعىناسى تەڭىزدىڭ تەرەڭ تۇڭعيىعىنداي, ءتىل جەتپەيتىن, دۇنيەدەگى قىمبات ءسوز. وسى ءسوزدى ايتۋ بار دا, سول ءسوزدىڭ جۇرەكتە قالۋى بار. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دوستىقتىڭ دا, بىرلىكتىڭ دە, تۇتاستىقتىڭ دا ۇيتقىسى بولىپ وتىر دەيمىز عوي. ەندى سول ەلباسى باس­تاپ بەرگەن اسسامبلەيا كۇنىن ءارى العىس كۇنى رەتىندە, ءارى ماڭگى ەستە قالدىرۋ ماقساتىندا استانا مەن الماتى قالالارىندا ەسكەرتكىش ورناتساق دەيمىن. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە العىس ءسوزىنىڭ يەسى بولۋى ءتيىس. ءبىرىمىز بىرىمىزگە ايتىپ قانا قويماي, ماڭگى ەستە قالاتىنداي جاساساق. ول ەسكەرتكىش اتاق ءۇشىن ەمەس, ەلىمىزگە, حالقىمىزعا, بولاشاققا ۇلگى بولادى. كەلەر ۇرپاعىمىزعا ىزگىلىكتى ۇمىتپاي وسىلاي جەتكىزسەك – ونىڭ بىرلىكتىڭ, دوستىقتىڭ تەمىرقازىعىنا اينالارى حاق. ول ەسكەرتكىشكە: «قازاق حالقى مەن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا شەكسىز العىس» دەسەك. سوندا ول, «بوداۋىن بوتالى تۇيە» دەگەندەي, مەيىرىمدىلىگىمەن, جان دۇنيەسىمەن وزگەنى جاتسىنباي باۋىرىنا باسقان قازاق حالقىنا دەگەن قايتارىمىمىز بولماق. ماسەلەن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قازاقستان حالقىنا العىس دەپ بەلگى قويىلدى. قازاقستان حالقىنا كىمنەن العىس. العىس بىرەۋدەن بىرەۋگە بولۋى كەرەك. مەنىڭ سىزگە, ءسىزدىڭ ماعان دەگەن سياقتى. سوندا ول العىستىڭ اۋقىمى دا كەڭي تۇسەدى. – الماتى وبلىسى ۇشتوبە اۋدانىنىڭ ورتا­لىعىندا كورەي اعايىندار «قازاق حال­­قىنا مىڭ العىس» دەپ ەسكەرتكىش قويدى ەمەس پە؟ – جاقسى, ولاردىڭ نيەتتەرى دۇرىس. بىراق ول تۇكپىردەگى ءبىر اۋداندا. ونى كىم ءبىلىپ, كورىپ جاتىر؟ سوندىقتان دا مەن بارشا قازاقستاندا تۇرىپ جاتقان ۇلت- ۇلىستاردىڭ اتىنان شەكسىز العىسىمىزدى ءبىلدىرىپ, ەسكەرتكىشتى استانا مەن الماتىعا قاتار قويساق دەگەندى وسى تۇرعىدان ايتىپ وتىرمىن. بۇل قالالارعا قوناقتار كوپ كەلەدى. قازاقتىڭ مەيىرىمدى, قايىرىمدى حالىق ەكەندىگىن وزگەلەر دە كورسىن. بولماسا ءار ۇلت باس-باسىمىزعا راحمەت ايتىپ, ەسكەرتكىش قويا بەرگەنىمىز قالاي بولار ەكەن؟ سول قيىن دا قاسىرەتتى جىلدارى جالعىز ازەربايجانداردى عانا ەمەس, قانشاما ۇلتتىڭ وكىلدەرىن قازاق توپىراعىنا ەرىكسىز ايداپ اكەلدى. قازاقستان دا ەرىكسىز قابىلدادى. بىراق ءبىزدى ەرىكسىز ايداپ اكەلگەنمەن, ەركىن ءومىر سۇرگىزگەن قازاق حالقى عوي. ول نەنىڭ ارقاسى؟ ول دالاسىنداي دارحان, ارامدىقتان ادا, قياناتتان شەت, تۋمىسىنان تازا, نيەتى, پەيىلى كەڭ قازاق دەگەن ۇلتتىڭ ارقاسىندا. سول كەزدە وزدەرى دە ءبىر ءۇزىم نانعا, ءبىر باسپاناعا زار بولىپ وتىرسا دا, ءبىر بولمە ءۇيى بولسا بۇرىشىن بەردى, ەكى بولمەسى بولسا بىرەۋىن بەردى. جارتىنى جارىپ, ءبۇتىندى ءبولىپ ءبىزدى پانالاتتى, ءارى باۋىرىنا باستى. جاتسىنعان جوق. ءسويتىپ, وزگە ەلدى, باسقا حالىقتى ءسۇيۋدىڭ كەرەمەت ۇلگىسىن كورسەتتى. ال ادام بويىنداعى جاقسى قاسيەتتەردىڭ ءبارى دە مەيىرىمدىلىكتەن باستاۋ الادى ەمەس پە. ەندەشە, سونداي جاقسىلىق جاساپ, بوتەنسىنبەي, بولمەي, جارماي بارلىعىمىزدى وسى داۋلەتكە جەتكىزگەن دە قازاق حالقى عوي. مەن كەيدە ماقتانىپ ايتامىن, ۇلى دالانى عاسىردان عاسىرعا اسىرىپ, جەتكىزگەن قازاقتىڭ حاندارى, بيلەرى, قاعاندارى بولسا, ال بۇگىندە سونىڭ جالعاسى تۇلا بويى سۇلۋلىققا, جان دۇنيەسى جىلىلىققا تولى ەلباسىمىز سول اتا-باباسىنان كەلە جاتقان ادەت-عۇرىپ, سالتتى ساقتاي كەلە بارشانىڭ بالاسىن باۋىرىنا باسىپ, اسسامبلەيانى قۇرىپ, ءاربىر ۇلتتىڭ وكىلىنە ەركىندىك, تەڭدىك بەرىپ, اركىم ءوزىنىڭ ءتىلىن, ادەبيەتىن, مادەنيەتىن, ادەت-عۇرپىن ساقتاپ وتىر. ونى قارجىلاندىرىپ تا جاتىر. وسى قاي ەلدە بار. سوندىقتان, وزگە ۇلت وكىلدەرى سول قايىرىمدىلىققا قايتارىم جاساۋ – قۇداي الدىندا دا, حالىقتىڭ الدىندا پارىزىمىز. – اسىلى اپاي, سوناۋ قاپ تاۋىنان قازاقستانعا كەلگەندە قانشا جاستا ەدىڭىز. بۇگىنگى ۇرپاق بىلە وتىرسىن, سول جىلداردى ەسكە ءتۇسىرىپ كورسەڭىز... – 1944 جىلدىڭ قارا كۇزىندە گرۋزيانىڭ احالكالاك اۋدانى حاۆەت دەگەن سەلوسىنا تۇنگى ساعات ۇشتە امەريكالىق ماشينالاردى ۇيلەرگە تاقاپ قويىپ, ۇيقىلارىنان وياتىپ, الدى-ارتتارىنا قاراتپاي تيەي باستاعان. قورادا قوي ماڭىراپ, سيىر موڭىرەپ, بالا جىلاپ, انا ەڭىرەگەنىنە قارامايدى. سوندا سالۋلى توسەك سالۋلى كۇيىندە قالعان عوي. ويتكەنى, قايتىپ كەلەمىز دەگەن ۇمىتتەرى بولعان. ءبىر ماشيناعا بىرنەشە وتباسىن لىقىلداتىپ تولتىرىپ, تەمىرجولعا اكەلىپ مال تاسيتىن ۆاگوندارعا تيەگەن. سوندا جول-جونەكەي قانشاما ادام قىرىلعان. اكەمىز ايتاتىن: قازاقستانعا بۇرىلعاننان كەيىن «ۋھ» دەگەنبىز دەپ. ويتكەنى, تەڭىزگە مە, مۇحيتقا ما اپارىپ تاستايتىن شىعار دەپ قورىققان. ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا التى بالا, اكە-شەشەمىزبەن سەگىز جان كەلدىك. جول-جونەكەي كورگەن قورلىقتى ايتپاڭىز. ازەربايجاندا دا اتا-بابادان كەلە جاتقان ادەت-عۇرىپ بار. كەلىنى اتاسىنىڭ قاسىندا تاماق ىشپەيتىنى, سويلەمەيتىنى. ءزار قىسقاننان ۇيالىپ, سودان دا ءولىپ كەتكەندەر كەزدەسكەن. ال قايتىس بولعاندار جول بويىندا قالعان. سودان ءبىزدىڭ ۆاگون وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۇلكىباس اۋدانىنا كەلگەندە, ءار اۋىلعا بەس-ون وتباسىنان تاراتقان. وندا كولىك جوق, قازاقتار اربامەن كەلىپ اكەتكەن. انامىز ءبىز كەلگەننەن كەيىن ءبىر جىلدان سوڭ دۇنيەدەن وزدى. مەن سوندا ءۇش جاسار بالا ەكەنمىن. بىراق شەشەسىز وسسەك تە, اناسىز وسكەندەي بولمادىق. اكەمىز ۇيلەنبەي التاۋىمىزدى باعىپ-قاقتى. ول كىمنىڭ ارقاسىندا؟! ول كورشىمىز, ءۇي اراسىندا ءۇي جوق سەرىكباي كوكە مەن ايتبيكە جەڭەشەمىزدىڭ جاقسىلىعىنىڭ ارقاسىندا. ءبىر وتباسىنىڭ بالاسىنداي وستىك. سول كىسىلەردىڭ قامقورلىعى, سوسىن مارقۇم بولعان توعىز جاستاعى اپكەم شيكىمىزدى ءپىسىرىپ, جىرتىعىمىزدى جاماپ, اكەمىزدىڭ باسشىلىعىمەن كۇن كورىپ, قاتارعا قوسىلدىق. سوندىقتان دا مەن ايتامىن, قازاق پانا دا بولعان, انا دا بولعان دەپ. اڭگىمەلەسكەن گۇلزەينەپ سادىرقىزى, «ەگەمەن قازاقستان». الماتى.