بيزنەس ۇلتتىق تىلگە بەت بۇردى

بۇگىنگى تاڭدا قوعامدا ەكو­نومي­كاعا, بيزنەسكە دەگەن قىزى­عۋشىلىق ارتىپ, جەكە ءوز كاسىبىمەن اينالىسقىسى كەلەتىن ازاماتتار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. ال كەز كەلگەن ءىستى باستاۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ول جا­يىندا تولىق ءارى شىنايى اقپارات الۋ قاجەت. بىراق, وسى كاسىپتى باستاعىسى كەلگەندەر قازاق تىلىندەگى ساپالى اقپاراتقا قول جەتكىزە الا ما؟ وسى سالالاردى دامىتۋدىڭ ءبىر قۇرالى رەتىن­دە قازاق ءتىلىن قالايشا ءتيىمدى قول­­دانۋعا بولادى؟ ەكونوميكا قوعامدىق ءومىر­دىڭ ماڭىزدى سالاسى ەكەنىنە كۇن­دەلىكتى ءومىرىمىز كۋا. ادام ەڭبەگىنىڭ يگىلىگى ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردان كورىنىس تابادى. تاۋەلسىز ەل بولعالى قازاق­ستان­­نىڭ ءوز ەكونوميكاسى قالىپ­تاسىپ, الەمدىك قاۋىمداستىقتان لا­يىقتى ورنىن الۋعا ۇمتىلىپ كەلەدى. الايدا, دەربەس دامۋ جو­لىن تاڭداپ, دامىعان ەلدەر قاتا­رىنا قوسىلۋدىڭ تەتىكتەرىن ەندى ىزدەستىرە باستاعاندا, قارجى-ەكو­نو­ميكالىق قيىندىقتار كيلىگىپ كەتتى. دەگەنمەن, «داعدارىس قاي كە­زەڭدە دە تەك قاۋىپ-قاتەر عانا ەمەس, جاڭا مۇمكىندىكتەر كوزى» (ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جاڭا جاھاندىق ناقتى احۋالدا: ءوسىم, رەفورمالار, دامۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى). بۇل مۇناي, ءتۇرلى پايدالى قازبالاردى ساتۋدان تۇسەتىن قارجىعا سەنىپ جايباراقات جاتا بەرمەي, دامۋدىڭ باسقا جولدارىن ىزدەستىرۋ دەگەندى بىلدىرسە كەرەك. دەمەك, جاسىرىنىپ جاتقان مول مۇمكىندىكتىڭ باستى كوزى – ادام كاپي­تالىن ىسكە قوساتىن ءسات كەلدى. ال وسىنىڭ بارىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بولاشاق كاسىپكەر تاڭداعان سالاسى جايلى دەرەكتەر مەن ءما­لىمەتتەر ىزدەيتىنى ءسوزسىز. بۇگىنگى قازاقستاندىق اقپارات نارىعىندا قالىپتاسقان جاعدايات بويىنشا قازاق تىلىندەگى اقپاراتتىڭ شەكتەۋلى ەكەندىگى بارىمىزگە بەلگىلى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستانداعى ەكونوميكا مەن بيزنەستىڭ نەگىزگى ءتىلى – ورىس ءتىلى. ينتەرنەت-سايتتاردىڭ قازاق ءتىلدى كونتەنتى دە نەگىزىنەن رەسمي تىلدەن اۋدارىلعان ماتەريالداردى قۇرايدى. اسىرەسە, كاسىپكەرلەردى, جالپى قاۋىمدى قى­زىقتىراتىن ەكونوميكا, بيز­نەس تاقىرىبىنداعى اقپا­رات­تىق-ساراپتامالىق ماتەريالدار, قۇزىرەتتى تۇلعالاردىڭ سۇحبات­تارى, اسا قاجەتتى مالىمەتتەر كو­بىنە رەسمي تىلدە جاريالانادى. مىنە, ءدال وسى نارىقتىق سالادا قازاق ءتىلى ىسكەرلىك, كاسىپكەرلىك قاتىناستاردىڭ ءبىر بولشەگىنە, جالپى بيزنەستىڭ قارىم-قاتىناس تىلىنە اينالۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك دەگەن سۇراق ءتىل ماماندارىن دا, جەكەلەگەن ازاماتتاردى دا, قوعامدىق ۇيىمداردى دا تولعاندىرىپ كەلەدى. اسىرەسە, قوعامدىق بىرلەستىكتەر وسى ماسە­لەنىڭ شەشىمىن تابۋعا بەلسەندى اتسالىسۋدا. سونىڭ ءبىر ناقتى ۇلگىسى – «دەگدار» قوعامدىق كەلى­سىمدى قولداۋ قورى جانىنان اشىلعان «تil-audit.kz» سايتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, بيزنەس ۇيىمدارىنىڭ رەسمي ينتەرنەت-سايتتارىنداعى قازاق ءتىلىنىڭ قول­دانىسىنا نازار اۋدارىپ, كەمشىلىكتەر مەن جەتىستىكتەردى ساراپتاپ, ۇسىنىستار جاساپ وتىرادى. ايتالىق, مۇناي-گاز, ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى كومپانيالاردىڭ رەسمي سايتتارىنا جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ بارىسىندا انىق­تالعانداي, قارالعان 25 كوم­پانيانىڭ 8-ىندە قازاق ءتىلدى پا­راقشا جوق. كوپشىلىك سايتتاردا ساپاسىز اۋدارما, قازاق تىلىندەگى اقپاراتتىڭ جۇتاڭدىعى, تەرمين قولدانۋداعى قاتەلىكتەر ءجيى كەزدەسەدى. قالىپتاسقان جاعداياتقا زەر سالساق, ەكونوميكا سالاسىندا قازاق ءتىلىن ىلگەرىلەتە جىلجىتۋدىڭ ءتيىم­دى فورمالارىن ىزدەستىرۋ قاجەت سياقتى. جوعارىدا اتال­عان كەم­شىلىكتەردى جويۋدىڭ ءبىر جولى – بيزنەستەگى كاسىبي كوممۋ­نيكا­تسيانىڭ قازاق ءتىلدى ۇلگىسىن قۇرۋ. قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىسىنداعى وتە ءبىر تۇيتكىلدى تۇس – تەرمينولوگيا ماسەلەسى. ءالى كۇنگە دەيىن ەكونوميكا, بيزنەس سالاسىنا ءتان تەرميندەر بىرىزدىلىككە تۇسپەي كەلەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى, تەرميندەردى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىندە ءبىر­اۋىز­دىلىق جوق. ءبىر تەرميننىڭ ءوزى بىرنەشە نۇسقادا قولدانىلا بەرەدى. سوندىقتان, ارنايى تەر­ميندەردىڭ باستاپقى ءمانىن ساقتاي وتىرىپ اۋدارۋ قاجەت دەپ سانايمىز. تەرميندەردى قابىلداۋ كەزىندە ونىڭ ەڭ ءساتتى نۇسقاسىن دۇرىس تاڭداۋ نەمەسە يكەمگە كەل­مەيتىن, اۋدارماسى ماعىناسىن اش­پايتىن كەيبىر سوزدەردى سول قال­پىندا قالدىرعان دا دۇرىس سياقتى. وعان قوسا, ءدال قازىرگى تاڭدا قوعامدا ەكونوميكاعا, بيزنەس­كە دەگەن قىزىعۋشىلىق قاتتى كۇشەيىپ تۇر. ولارعا ەڭ الدىمەن كاسىپكەرلىكتىڭ جاي-جاپسارىن ءتۇسىندىرىپ بەرەتىن اقپارات كەرەك. وسىنداي سالالىق اقپارات بەرە الاتىن ۇيىمنىڭ ءبىرى – «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى. ونىڭ باستى مىندەتى – ەلدەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا باعىت-باعدار بەرۋ, قولداۋ كورسەتۋ, كەدەرگىلەردى جويۋ, اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ. قاۋىمداستىقتىڭ قىزمەتى رەسمي ينتەرنەت-سايت ارقىلى دا جۇرگىزىلەدى. ەلىمىزدەگى جالپى ۇردىسكە ساي قاۋىمداستىق سايتى دا نەگىزىنەن رەسمي تىلدەگى اقپاراتقا باسىمدىق بەرىپ كەلدى. ىلگەرىلەۋشىلىكتەر بار. پالاتا ءوز سايتىنىڭ قازاقشا پاراقشاسىن تالاپقا ساي جۇرگىزۋگە ىقىلاس تانىتىپ وتىر. سونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە ۇكپ-دا بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى «اتامەكەن-بيزنەس-ءتىل» جوباسى ءوز جۇمىسىن باستادى. بۇل – وتاندىق بيزنەستىڭ قازاق تىلىنە بەت بۇرۋىنىڭ كورىنىسى جانە قولداۋعا ابدەن لايىق باستاما. جوبانىڭ ماقساتى – تۇتىنۋ­شى­لارعا ۇسىنىلاتىن قازاق ءتى­لىن­­­دەگى اقپاراتتىڭ ساپاسى مەن كولە­مىن ارتتىرۋ, ەكونوميكالىق تەرمين­دەردى ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋ, ەڭ باس­تىسى, قازاق ءتىلىن اۋدارما ءتىل­دەن تولىققاندى قولدانىس تىلىنە اينالدىرۋ. ەڭ باستىسى, سەڭ قوزعالدى, «اتامەكەن» ۇكپ-دا بيزنەستى قازاقشا سويلەتۋ ءىسى باستالىپ كەتتى, رەسمي سايتتىڭ قازاق­شا پاراق­شاسىندا قازاق تىلىندە ءجۇر­گىزىلگەن سۇحباتتار مەن پىكىرتا­لاس­تار, بەينەروليكتەر ورنىن تاپتى. وسىنداي باستامالاردىڭ بيز­نەس-قاۋىم تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاۋىپ, تاراتىلۋى قوعامنىڭ ماتە­ريالدىق مۇددەسىن ۇلتتىق ءمۇد­دەمەن ۇيلەستىرىپ, سوعان قىزمەت ەتۋگە الىپ كەلەدى. دينا يمامباەۆا, «تil-audit.kz» سايتىنىڭ رەداكتورى.