كەشە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىندا سايلاۋعا قاتىسۋشى ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرىمەن سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن ساقتاۋ ماسەلەلەرى جونىندە سەمينار ءوتتى. سەميناردى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير فووس جۇرگىزىپ وتىردى.
وسك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆ.فووس الدىمەن ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرىن ەلەكتوراتتىق كەزەڭدەگى پارتيالار قىزمەتىنە, ولاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىتتى جۇزەگە اسىرۋ ءتارتىبى مەن شارتتارىنا قاتىستى سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ ەرەجەلەرى تۋرالى اقپاراتتاندىردى. «سايلاۋعا قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعى سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ ەرەجەلەرىن ساقتاپ قانا قويماي, سايلاۋالدى ۇگىتتى «لاس» ساياسي تەحنولوگيالاردى قولدانباي, ءادىل جۇرگىزۋى ماڭىزدى», – دەپ اتاپ ءوتتى ول وسى جونىندە.
پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءماسليحاتتارىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا سايلاۋ زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى اياسىندا جۇرگىزىلەدى. اقپاننىڭ 20-سىنان جۇمىستىڭ ەڭ ءتيىمدى كەزەڭى – سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات شارالارى باستالادى. سول كەزدە ساياسي پارتيالاردا دا جۇمىس كوبەيە تۇسەدى. «قازىرگى ۋاقىتتا سەنىم بىلدىرىلگەن ادامداردى تىركەۋ جۇرگىزىلۋدە, – دەپ جالعادى ءسوزىن ۆ.فووس. – وزدەرىڭىز دە بىلەتىندەي, زاڭعا سايكەس ولاردىڭ سانى ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ءۇش ادامنان اسپاۋى ءتيىس. ءماجىلىس جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار دەپۋتاتتارى سايلاۋىندا 9840 سايلاۋ ۋچاسكەسى جۇمىس ىستەيدى. تىركەۋ سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدار جۇمىس ىستەيتىن اۋماقتاعى اۋماقتىق كوميسسيالاردا جۇرگىزىلىپ جاتىر».
سونىمەن قاتار, ۆ.فووس بۇگىندە بارلىق ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋالدى ۇگىت جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە ارنالعان شتابتارى قۇرىلعانىنا توقتالدى. «ەگەر سىزدەر سايلاۋالدى شتاب جۇمىسىنا سەنىم بىلدىرىلگەن ادام بولىپ سانالمايتىن ازاماتتاردى تارتاتىن بولساڭىزدار, وندا ولاردىڭ كورسەتكەن قىزمەتتەرىنە سايلاۋ قورى قارجىسىنان جالاقى تولەۋلەرىڭىز قاجەت. زاڭعا سايكەس, سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدار بايقاۋشى قۇقىعى مەن مىندەتتەرىنە يە. ياعني, ولاردىڭ وكىلەتتىكتەرى بارىنشا كەڭ جانە وزدەرىنىڭ وكىلەتتىكتەرى شەگىندە ارەكەت ەتەدى», – دەدى وسك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى مارات سارسەمباەۆ پارتيالىق تىزىمنەن ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتار قاتارىندا ايەلدەردىڭ ازايعانى بايقالعانىنا نازار اۋداردى. «وكىنىشكە قاراي, ساياسي پارتيالار وسى جولعى سايلاۋ ناۋقانىندا گەندەرلىك ماسەلەنى وسىعان دەيىنگى سايلاۋ ناۋقانىمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما تومەن قويعانى بايقالادى. ەگەر 2012 جىلى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كانديداتتار تىزىمىنە 25 ايەل كىرسە, 2016 جىلعى تىزىمگە 30 ايەل ەنىپ وتىر. ال باسقا ساياسي پارتيالاردا تىزىمگە ەنگىزىلگەن ايەلدەر قاتارى از. مىسالى, 2012 جىلى «اۋىل» پارتياسى ءوز تىزىمىنە – 4, وسى جولى تەك ءبىر عانا ايەلدى كىرگىزىپ وتىر. مۇنداي جايت «اق جول» پارتياسىندا دا بايقالادى. ولاردىڭ 2012 جىلعى تىزىمىندە – 9, ال بيىلعى تىزىمىندە 6 ايەل بار. جسدپ-نىڭ پارتيالىق تىزىمىندە 2012 جىلى 12 ايەل بولسا, بيىل نەبارى 4 ايەل ەنگەن. جالپى, بۇل ماسەلەنى پارتيانىڭ وزدەرى شەشەدى. بۇل رەتتە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى ماجبۇرلەي المايدى», – دەدى م.سارسەمباەۆ وسى ماسەلەگە بايلانىستى.
ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديداتتاردىڭ 75 پايىزى ءوزىن ءوزى ۇسىنعاندار ەكەن. م.سارسەمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا ۇسىنىلعانداردىڭ جالپى سانىنىڭ شامامەن 70-75 پايىزىن ءوزىن ءوزى ۇسىنعاندار قۇرايدى. ۇسىنىلعان كانديداتتار بۇگىندە 10 مىڭ ادامنان اسىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە ساياسي پارتيالار ارقىلى ۇسىنىلعانداردىڭ سانى 3412 ادامعا جەتكەن.
وسك مۇشەسى م.سارسەمباەۆ ءماسليحاتتار دەپۋتاتتىعىنا كانديدات ۇسىنۋدا ساياسي پارتيالاردىڭ بەلسەندىلىگى تومەن بولىپ وتىرعاندىعىن دا جاسىرمادى. «ەگەر وتكەن جولعى ناۋقاندى الىپ قارار بولساق, ول كەزدە «نۇر وتانمەن» قاتار, باسقا دا ساياسي پارتيالار بەلسەندىلىك تانىتقان ەدى. ال بۇل جولى «نۇر وتان» پارتياسىنان باسقالارىنىڭ بەلسەندىلىگى تومەندەۋ بولىپ تۇر», – دەدى ول.
جيىندا, سونداي-اق, قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسى 1-ءشى دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باستىعى ساكەن سامەت ۇگىت جۇرگىزۋ كەزەڭىندە ساياسي پارتيالاردىڭ قىزمەتىن قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. سايلاۋ الدىنداعى ۇگىتتى وعان تىيىم سالىنعان كەزەڭدە جۇرگىزۋ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە, پارتيالىق ءتىزىمدى نەمەسە جەكەلەگەن كانديداتتاردى تىركەۋدەن باس تارتۋعا نەمەسە تىركەلگەنى تۋرالى شەشىمدى جويۋعا اكەلىپ سوقتىراتىنىنا باسا نازار اۋدارىلدى.
پىكىر الماسۋ بارىسىندا سايلاۋ زاڭناماسى نورمالارىنىڭ ساقتالۋىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋدىڭ, «سايلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ تالاپتارىن بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ مەن بولدىرماۋدىڭ جولدارى مەن ادىستەرى قاراستىرىلدى. ال ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرى سايلاۋ ورگاندارىمەن جانە سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرىنە قاتىستى وزدەرىنىڭ ۇسىنىستارى مەن وتىنىشتەرىن ءبىلدىردى. ولار تاراپىنان قويىلعان سۇراقتارعا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى جاۋاپ قايتاردى.
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.