الەۋمەتتىك ورتا ماتەريالدىق تۇرعىدان باي-قۋاتتى بولعانىمەن, جانۇيالاردا بەرەكەسىزدىك ورىن الىپ, وتباسىلىق ينستيتۋت قۇلدىراپ جاتسا, ول قوعامنىڭ تولىق كەمەلدىلىككە قول جەتكىزە الماعانىن ايگىلەيدى. ادەتتە, «وتباسى – كىشىگىرىم مەملەكەت» دەگەن تۇجىرىم جاي ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس. وتباسى – قوعام تۇعىرىن قۇرايتىن نەگىزگى سۋبەكتى. ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك وتباسىنان باستالادى. تۋعان شاڭىراقتان العان تاربيە بارشا حالقىمىزدىڭ باقۋاتتى دا تابىستى بولاشاعىنىڭ كەپىلى بولىپ قالا بەرمەك.
وسى رەتتە بۇگىنگى قوعامدا وتباسىلىق قاتىناستار مەن قۇندىلىقتاردى ىلگەرىلەتۋگە قاجەتتى بارلىق العىشارتتار بار دەپ ايتۋعا بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مەن وزگە دە ۆەدومستۆولاردىڭ تاراپىنان وتباسى ينستيتۋتىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن باستامالار قولعا الىنىپ, ىسكە اسىرىلۋدا.
ەلىمىزدە گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى قابىلدانىپ, ءجۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا وتباسىلىق قاتىناستاردى, مورالدىق-ەتيكالىق جانە رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى نىعايتۋدىڭ جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىندا ەلىمىزدەگى ءاربىر وتباسى مەن ونىڭ مۇشەلەرىن ءتۇرلى سالالاردا قولداۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان.
مەملەكەت باسشىسى جارلىعىمەن 2013 جىلدان باستاپ «وتباسى كۇنى» مەرەكەسىن اتاپ ءوتۋ قولعا الىنعان. بۇل مەرەكە جىل سايىن قىركۇيەك ايىنىڭ ەكىنشى جەكسەنبىسى كۇنى تويلانىپ كەلەدى. اتالعان مەرەكەگە وراي ەلىمىزدە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ ماقساتىن كوزدەيتىن كوپتەگەن ءمادەني-سپورتتىق ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى. ماسەلەن, ءداستۇرلى «مەرەيلى وتباسى» ۇلتتىق بايقاۋى جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلەدى. ەلباسىنىڭ ەرەكشە نازارىنداعى بۇل بايقاۋعا ەلىمىزدىڭ ونەگەلى دەپ تانىلعان جۇزدەگەن وتباسىلارى قاتىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. بۇگىندە اتالعان بايقاۋعا وتانداستارىمىز ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, قوعام مەن جۇرتشىلىق اراسىندا وڭدى سەرپىلىس-سەرگەكتىك تۋدىرۋدا.
وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى قاستەرلەپ ىلگەرىلەتۋ ءىسى ش.ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» اق-تىڭ جانە ەلىمىزدىڭ 52 مەملەكەتتىك تەاترلارىنىڭ ونىمدەرى مەن قويىلىمدارىندا كەڭ ورىن الىپ وتىر. اتاپ ايتساق, مينيسترلىك قولداۋىمەن جارىققا شىققان «ەلباسى جولى» كينوەپوپەياسى مەن «قۇنانباي», «ورالۋ», «كەنجە» كوركەم فيلمدەرى, «قازاقستان – ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز», «قازاق ەلى», «ەر توستىك جانە ايداھار» انيماتسيالىق فيلمدەرى مەن «دەشتى جانە قىپشاق», «جەڭىسكە قۇشتارلىق» دەرەكتى فيلمدەرىن بولاشاق ۇرپاقتىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسالعان دۇنيەلەر دەسەك ارتىق ەمەس. سونداي-اق, ەلىمىزدىڭ تەاتر ساحنالارىندا قويىلىپ ءجۇرگەن «ەڭ ادەمى كەلىنشەك», «وتىز ۇلىڭ بولعانشا», «قىز مۇڭى», «جۇبايلار جۇمباعى», «انا باقىتى», «ۇيلەنۋ», «ءبىر ءتۇپ الما اعاشى», «سەن ءۇشىن», «ءتىل تابىسقاندار», «كەش» ءجانە ت.ب. تۋىندىلار وتباسىلىق تاۋقىمەتتى ەڭسەرۋگە ۇندەيتىن, جانۇيا جىلۋلىعىن سەزىندىرۋگە تالپىندىراتىن تاعىلىمدى شىعارمالار ەكەنى ءسوزسىز.
سپورت سالاسىندا دا وتباسىلىق قۇندىلىقتار ءتيىستى دەڭگەيدە ناسيحاتتالۋدا. ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە تۇرعىنداردىڭ تۇرعىلىقتى جەرلەرى بويىنشا بوس ۋاقىتتارىن مازمۇندى وتكىزۋگە ارنالعان «اۋلا كلۋبتارى» الەۋمەتتىك جوباسى جۇيەلى تۇردە ءجۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. بۇگىندە اتالمىش اۋلا كلۋبتارى وتباسى مۇشەلەرى ءۇشىن كوپ فۋنكتسيونالدى مادەني-سپورت ورتالىقتارىنا اينالىپ وتىر. جاڭا ۇلگىدەگى ورتالىقتار قاجەتتى بارلىق قۇرال-جابدىقتارمەن قامتىلعان, وندا كاراتە, دزيۋدو, بوكس, كۇرەس, تاەكۆاندو, شاحمات, ۇستەل تەننيسى, قولدانبالى ونەر, اۆيا ءۇلگىلەۋ, تانكوشەبەرلىك, زاماناۋي بي, ۆوكالدىق-اسپاپتىق مۋزىكا جانە ت.ب. ۇيىرمەلەر جۇمىس ىستەيدى.
وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ ءۇشىن ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى وتباسىلىق سپورت جارىستارىن ۇيىمداستىرۋ كەڭىنەن قولعا الىنعان. ايتالىق, مينيسترلىكتىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان «ءبىر اتانىڭ بالالارى» اتتى ميني-فۋتبولدان رەسپۋبليكالىق وتباسىلار سايىسىنا ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنان سپورتقا قابىلەتتى وتباسىلار قاتىسقان. ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە وتكىزىلىپ كەلە جاتقان «اكەم, شەشەم جانە مەن» اتتى تاربيەلىك ماڭىزى زور وتباسىلىق سپورت ويىنى وعان قاتىسۋشى وتباسىلاردىڭ ىنتىماعىن ارتتىرىپ, كۇش-جىگەرىنىڭ بىرىگۋىنە جانە جانۇيا مۇشەلەرىن ۇيىستىرا تۇسۋگە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وڭ ىقپال ەتۋدە.
بۇدان باسقا, قوعامداعى وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ءىلگەرىلەتۋگە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2009 جىلدان بەرى «قازاقستاننىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى» قب-مەن «ايەلدەردى ساياسي ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ءىس-شارالار كەشەنىن جۇرگىزۋ» باعدارىندا الەۋمەتتىك جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. اتالعان ۇيىممەن بىرنەشە جىلعى ءارىپتەستىك اياسىندا «ايەلدەردىڭ كوشباسشىلىق مەكتەبى» رەسپۋبليكالىق جەلىسىنىڭ ءتۇرلى دەڭگەيدەگى بىرلەسكەن ءىس-شارالارى ۇيىمداستىرىلعان.
2015 جىلى «جاستار كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ» قق-مەن اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىك داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان وڭىرلىك وقىتۋ سەمينارلارى مەن فوكۋس-توپتارى وتكىزىلدى. الەۋمەتتىك جوبامەن ەلىمىزدىڭ اقمولا, الماتى, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىنىڭ شالعاي اۋداندارى مەن ەلدى مەكەندەرى قامتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جوباعا قاتىسقان 11 قىز-كەلىنشەككە كونسالتينگتىك قىزمەتتەر كورسەتىلگەن. جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ 6-ۋى ىسكە اسىراتىن جوبالارىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مۇمكىندىگىنە قول جەتكىزىپ, 49-ى جۇمىسپەن قامتىلعان. 250-دەن استام كونسۋلتاتسيالىق قىزمەتتەر كورسەتىلگەن.
بۇدان وزگە, مينيسترلىكتىڭ تاپسىرىسىمەن 2015 جىلى العاش رەت كوپ بالالى وتباسىلار اكەلەرىن تانىستىرۋ, قوعامداعى اكەلەردىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتۋ ماقساتىندا «ۇلگىلى اكەلەر» بايقاۋى وتكىزىلدى. «باقىتتى وتباسى قانداي بولۋ كەرەك؟», «مەن اكە بولسام...» دەگەن تاقىرىپتاردا استانا قالاسى ورتا مەكتەپتەرىنىڭ جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اراسىندا شىعارما جازۋ بايقاۋى ۇيىمداستىرىلدى. جالپى, الداعى ۋاقىتتا دا وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ءمادەنيەت جانە سپورت سالالارى ارقىلى دارىپتەۋ ءىسى مينيسترلىكتىڭ ماڭىزدى ءبىر قىزمەتى رەتىندە قاراستىرىلا بەرمەك.
وسى جەردە تاعى دا ەلباسىمىز ن.ءا. نازارباەۆتىڭ قازاقستاندىق تابىستىڭ ءۇش كىلتىنىڭ ءبىرىن قازاقستاندىق وتباسىمەن بايلانىستىراتىن تۇجىرىمى ەسكە ءتۇسىپ وتىر. سول تۇجىرىمعا جۇگىنەر بولساق: «ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – وزگەرمەلى الەمدەگى جاڭا جاعدايلاردا تەك ءتىرى قالۋ ەمەس, بۇرىنعى تابىستارىمىزدى نىعايتا, وسى جاڭا الەمگە ءوزىمىزدىڭ ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگىمىزدى كەڭەيتە وتىرىپ, دامۋىمىزدى جالعاستىرۋ. تەك سوندا عانا ءبىز ءار قازاقستاندىق وتباسى ءۇشىن قاۋىپسىز جانە باقىتتى بولاشاق قۇرا الامىز».
وتانىمىز – بالالارىمىزدىڭ قاراشاڭىراعىنا اينالۋى, ۇرپاعىمىز ەلىنە قالاۋلى ازامات بولىپ ءوسۋى ءۇشىن ولاردىڭ «تامىرى», ياعني وتباسىلارى تەرەڭ تاعىلىممەن نارلەنۋى كەرەك. قازاقستاندىق قوعامداعى ءاربىر وتباسى ارقاشاندا رۋحاني مىقتى جانە مادەني داستۇرلەردىڭ ساقتاۋشىسى, ءتۇرلى بۋىندار اراسىن جالعاستىرۋشى بولىپ قالا بەرەرى ءسوزسىز.
مارات ءازىلحانوۆ,
مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى.