ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇرگەن تالاي تالانتتى جاستاردىڭ توماعاسىن سىپىرىپ, ونەر ايدىنىنا شىعارعان «قازاقستان داۋىسى» جوباسىنىڭ پروديۋسەرى, راديوجۋرناليست, تەلەجۇرگىزۋشى كەنجە جۇمان ۇلىمەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– كەنجە, كەزەكتى «قازاقستان داۋىسى» جوباسىنىڭ مارەگە جەتكەنىنە كوپ بولا قويعان جوق. جالعاسا ما؟
– بۇل سۇراقتى ماعان قويىپ جاتقاندار كوپ. ءتىپتى, كەيبىرەۋلەرى, مەنىڭ تەلەفون ءنومىرىمدى قايدان العانى بەلگىسىز, حابارلاسىپ, كاستينگتىڭ قاي كۇنى قاي قالالاردا وتەتىنىن سۇراپ جاتادى. جاڭا ماۋسىمعا دايىندالىپ جۇرگەن انشىلەر بار. جالپى, «قازاقستان داۋىسى» جوباسىنىڭ جالعاسۋى ۇلتتىق ارنا باسشىلارىنىڭ قابىلداعان شەشىمىنە بايلانىستى. ول ەڭ الدىمەن قارجىعا بارىپ تىرەلەدى. مۇنداي جوبالاردى ۇيىمداستىرۋ كوپ كۇش-جىگەرمەن قاتار, قىرۋار قارجىنى قاجەت ەتەدى. ءار تەلەارنانىڭ باستى ماقساتى – ساپالى, رەيتينگتىك كورسەتكىشى جوعارى تەلەونىم جاساۋ. وسى تۇرعىدان الىپ قاراعاندا, اتالعان جوبا ءوز مىندەتىن تولىق ورىندادى. كورەرمەننىڭ دە ىقىلاسى جاقسى. سوندىقتان, ەلىمىزدەگى قارجى داعدارىسىنا قاراماستان, مەگاجوبانىڭ ءتورتىنشى ماۋسىمى جالعاسىن تابار دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– اتالمىش جوبانىڭ ليتسەنزياسى كىمگە تيەسىلى؟
– تەلەجوبانىڭ فرانشيزاسى العاش رەت 2010 جىلى گوللانديادا ەفيرگە شىقتى. كوپ ۇزاماي كارى قۇرلىق ەلدەرى, ونان سوڭ الەمنىڭ وزگە دە مەملەكەتتەرى وسىناۋ ەرەكشە دۋمانعا قىزىعۋشىلىق تانىتا باستادى. سونىڭ ارقاسىندا بۇگىنگى تاڭدا الەمنىڭ 50 شاقتى ەلىندە كورسەتىلىپ جاتىر. رەسەي «گولوس» دەگەن اتاۋمەن 2012 جىلى العاشقى حابارىن تۇسىرسە, «قازاقستان داۋىسى» 2013 جىلى كورەرمەنگە جول تارتتى. رەسەيدىڭ ءبىرىنشى ارناسى, «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى دا تەلەجوبانىڭ ليتسەنزياسىن گوللاندىقتاردان ساتىپ الىپ وتىر. سوندىقتان كەيبىرەۋلەر بىلمەستىكپەن ايتىپ جۇرگەندەي «قازاقستان داۋىسى» رەسەي باعدارلاماسىنىڭ كوشىرمەسى ەمەس.
تەلەدۋماندى ونلاين ارقىلى تاماشالاعان تۇرىك اعايىندار بىلتىر الەمدىك جوبانىڭ قازاقستاندىق نۇسقاسىنا جوعارى باعا بەردى. مۇنى ەستىپ قۋانىپ قالدىق. بۇل جوباعا تەك بىلىكتى ماماندار مەن ساپالى تەحنيكا تارتىلعان. جوبانىڭ جوعارى رەيتينگكە, بەدەلگە يە بولۋىنا وسىنداي جايتتار ىقپال ەتسە كەرەك. جالپى, بۇل تەلەۆيدەنيە تاريحىندا قالىپتاسقان ءان سايىستارىنا مۇلدەم ۇقسامايدى. مۇندا تالىمگەرلەر ورىنداۋشىنىڭ بەت-ءجۇزىن كورمەيدى, تەك داۋىسىنا نازار اۋدارادى. مەگاجوبادا قاتىسۋشىنىڭ كوركىنە ەمەس, تەك داۋىسىنا باسىمدىق بەرىلەدى. تازا, تابيعي داۋىستار عانا باعالانادى. ىرىكتەۋ كەزەڭدەرىندە قاتىسۋشىلار ءوز قالاۋى بويىنشا پوپ, دجاز, بليۋز, روك, حالىق اندەرى سەكىلدى ءتۇرلى مۋزىكالىق ناقىشتا ءان شىرقاي الادى.
– تالىمگەرلەردى تاڭداۋ قيىن با؟ ءويتكەنى, ونەردىڭ بەل بالاسىنا اينالعان ولاردىڭ وزىنە دە كوڭىلى تولماي وتىراتىن كورەرمەندەر بار؟
– ءاۋ باستا, تەلەجوبا قولعا الىنعاندا تالىمگەرلەردى تاڭداۋ وڭاي بولمادى. الدىمەن ساحنادا جۇرگەن تانىمال ونەر قايراتكەرلەرىنىڭ اتى-ءجونى جازىلعان ءتىزىم جاسالدى. بىرنەشە رەت وتكەن تالقىلاۋدان كەيىن تىزىمدەگى تۇلعالاردىڭ بىرنەشەۋى سىزىلدى, ولاردىڭ ورنى وزگە ۇمىتكەرلەرمەن تولىقتى. سوڭىندا كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالعان بۇگىنگى تالىمگەرلەر ىرىكتەلىپ الىندى. ەڭ الدىمەن ولاردىڭ تىڭدارمان الدىنداعى بەدەلى, كاسىبي دەڭگەيى, تاجىريبەسى ەسكەرىلدى. مىسالى, الماس كىشكەنباەۆ ءدال وسىنداي تەلە-دۋماندا وزگەلەردەن وزا شاۋىپ, جەڭىمپاز اتانعان. رۇستەم نۇرجىگىت, ءمادينا سادۋاقاسوۆا, نۇرلان البان دا رەسپۋبليكالىق جانە حالىقارالىق ءان بايقاۋلارىنا قاتىسقان, شاكىرتتەرىنە ايتارى بار تانىمال ساحنا ساڭلاقتارى. ءبارىنىڭ دە جاستارعا كورسەتەتىن ونەگەسى, ايتاتىن اقىلى بار دەگەندەي. جوبانىڭ ەكىنشى ماۋسىمىندا تالىمگەرلەردىڭ ەشقايسىسى اۋىستىرىلعان جوق. تەك ءۇشىنشى ماۋسىمدا مەدەۋ ارىنباەۆتىڭ ورنىن مۋزىكانت ءارى ءانشى رۇستەم نۇرجىگىت الماستىردى.
– شىنىن ايتۋ كەرەك, جوبا تابىستى وتكەنىمەن, ارا-تۇرا سىن ايتۋشىلار دا كەزدەسەدى. ءبىرىنشى, الدە ەكىنشى ماۋسىمدا ما ەكەن, جوبا قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى – ەرجان نۇرعاليەۆتى ەشبىر تالىمگەر تاڭداماعان كەزدە كوپ پىكىر ايتىلدى. جوباعا قاتىستى ايتىلعان سىنداردان قورىتىندى شىعاردىڭىزدار ما؟
– سىن ايتىلعانى جاقسى, ونسىز بولمايدى. بىراق ەرجان نۇرعاليەۆتى تاڭداماۋ تالىمگەرلەردىڭ كەمشىلىگى نەمەسە ءتاجىريبەسىزدىگى ەمەس. ءار تالىمگەردىڭ الدىنا قويعان ماقساتى, ءوز تالابى بولادى. بالكىم, ەرجان جاقسى ءانشى بولعانىمەن, ءتورت تالىمگەردىڭ قالاۋىنان شىعا الماعان شىعار. ونىڭ ۇستىنە, جوبا شارتى بويىنشا ورىن شەكتەۋلى, ءار تالىمگەر ءوز قاراماعىنا ساناۋلى ادامدى عانا قابىلداي الادى. الدا ءالى قانشا قاتىسۋشى بار, بالكىم ولاردىڭ اراسىنان مۇنان جاقسى ءانشى كەزدەسىپ قالار دەگەن ءۇمىت تە قىلاڭ بەرەدى. ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, حالىقارالىق جوبانىڭ ءبىرىنشى ماۋسىمىندا تالىمگەر اسان ەسىمدى جىگىتكە بۇرىلماعاندارىنا وكىندى. كەيبىر تالىمگەرلەر كۇيىنىپ كوزىنە جاس تا الدى. بىراق ۋاقىتتى كەرى بۇرۋعا بولمايدى. دەگەنمەن, وسى باعدارلامادان كەيىن اسان استانادان شاقىرتۋ الىپ, جاقسى جۇمىسقا ورنالاسىپ كەتتى. قازىر مۋزىكالىق توپتىڭ قۇرامىندا ءان ايتىپ ءجۇر.
– مۇنداي جوبالاردى جۇرگىزۋدىڭ قيىندىعى قانداي؟
– «قازاقستان داۋىسى» – قىمبات جوبا. بۇعان «جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن» دەگەندەي, تەلەۆيزيا سالاسىنداعى ەڭ بىلىكتى, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى ماماندار تارتىلعان. ويتكەنى, حالىقارالىق جوبا بولعاندىقتان ءارى باعدارلامانىڭ تەڭ جارتىسى ەكى ساعات بويى تىكەلەي ەفير ارقىلى كورسەتىلەتىندىكتەن قىرۋار ەڭبەكتى, ەڭ باستىسى مول تاجىريبەنى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان, مۇنداي جوبانى ۇسىنۋ كەز كەلگەن تەلەارنانىڭ ماڭدايىنا بۇيىرماعان. جوبا جەڭىمپازىنا تاعايىندالعان 5 ميلليون تەڭگەنى, وزگە دە شىعىنداردى «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى كوتەرىپ وتىر. باستى ماقسات – كورەرمەندەرگە ساپالى ءارى مازمۇنى باي تارتىمدى تەلەونىم ۇسىنۋ.
– قاتىسۋشىلار جوبانىڭ «كورمەي تىڭداۋ» دەپ اتالاتىن العاشقى سىنىنا دەيىن بىرنەشە ىرىكتەۋدەن وتەدى دەيدى. سول راس پا؟
– سىزگە ءبىر قۇپيانى اشايىن, شىن مانىندە «كورمەي تىڭداۋعا» دەيىن بىرنەشە ىرىكتەۋ وتەدى. بۇلاي جاساماساق, تاعى بولمايدى. ويتكەنى, العاشقى ماۋسىمدا ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنەن باق سىناۋعا 9 مىڭنان استام ادام قاتىستى. ولاردىڭ بارلىعىنىڭ ءبىر جوباعا سىيمايتىنى راس. اراسىندا تالانتتى انشىلەر دە, ءجاي ەرمەك ءۇشىن كەلە سالعاندارى دا بولدى. «مايدان قىل سۋىرعانداي» ولاردىڭ ىشىنەن ناعىز دارىندى جاستاردى, ءانشى مەن انشەيىن قيقۋشىنى انىقتاۋ ءۇشىن كاستينگ وتكىزىلەدى. مىسالى, بىلتىر ىرىكتەۋ ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى, سولتۇستىگى, شىعىسى مەن باتىسىنداعى ءىرى 4 قالادا ۇيىمداستىرىلدى. بارلىعى ءۇش مىڭنان استام تالاپكەر تاۋەكەل ەتتى. بۇلاردىڭ 70 پايىزى العاشقى سىناقتان ءسۇرىندى. ەكىنشى كەزەڭدە نيدەرلاندتان كەلگەن ماماندار تاعى ءبىرتالاي ۇمىتكەردىڭ ونەرىنە قوڭىلى تولمايتىنىن ءبىلدىرىپ, ۇيلەرىنە قايتاردى. وسى ىرىكتەۋدەن وتكەندەرى عانا تەلەۆيزيالىق نۇسقاعا جولداما الادى.
– قاتىسۋشىلار ورىندايتىن اندەردى كىمدەر تاڭدايدى؟
– العاشقىدا وزدەرى تاڭدايدى. كەيىن تالىمگەردىڭ قاراماعىنا وتكەن سوڭ, ۇستازىمەن بىرگە اقىلداسا وتىرىپ, شەشىم قابىلدايدى. ەكىنشى ماۋسىمدا جوبادا شىرقالعان اندەردىڭ 80-85 پايىزى قازاق اندەرى بولدى.
بىلتىر دا حالىق اندەرى مەن قازاقستان كومپوزيتورلارىنىڭ شىعارمالارىنا باسىمدىق بەرىلدى. تەك اعىلشىن تىلىندە ءان شىرقاعىسى كەلەتىندەر دە كەزدەسەدى. بىراق ادەتتە ولار جوبانىڭ اقتىق سىنىنا دەيىن جەتە المايدى. ويتكەنى, قازاق اندەرى جۇرەگىنە جاقىن بولعاندىقتان, كورەرمەن كوبىنەسە انا تىلىندە ءان شىرقايتىن ازاماتتارعا داۋىس بەرىپ جاتادى. ءوز باسىم جوبانىڭ اتى «قازاقستان داۋىسى» بولعاندىقتان تىكەلەي ەفيردە ونەر كورسەتەتىن انشىلەردىڭ بارلىعى قازاقشا ءاندى ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىنداي ءبىلۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن. جالپى, بايقاساڭىز قازىر وسىعان ويىسىپ كەلەدى. العاشقى ماۋسىمدا ءورىستىلدى تالاپكەرلەر كوپ بولاتىن. ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ماۋسىمداردا قاتىسۋشىلاردىڭ تۇگەلگە جۋىعى قازاقشا تازا سويلەي الاتىن جاستار بولدى.
– جەڭىسكە جەتپەسە دە ەستە قالعان ەرەكشە تالانتتاردى اتاپ وتسەڭىز. ولارمەن بايلانىسىپ تۇراسىزدار ما؟
– بايلانىسىمىز ۇزىلگەن جوق. ولار ۇنەمى جەتىستىكتەرىن, جاقسى جاڭالىقتارىن قۋانا حابارلاپ وتىرادى. مىسالى, ءبىرىنشى ماۋسىمدا فينالدا ونەر كورسەتكەن مارحابا سابيەۆا «قازاقستان داۋىسى» جوباسىنان سوڭ بەلارۋس ەلىندە وتكەن «سلاۆيان بازارى» حالىقارالىق ءان بايقاۋىنا قاتىسىپ, جۇلدەلى ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. مۇنان كەيىن ىلە-شالا چەحيادا وتكەن «گاۋھار داۋىس» اتتى حالىقارالىق سايىستا ءبىرىنشى ورىندى يەلەنىپ, ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسپانداتىپ قايتتى. ول تۇرمىسقا شىقتى, جۇبايى ءوزىنىڭ پروديۋسەرى. الىبەك الماديەۆ رەسەي تەلەارناسىندا كورسەتىلگەن «حوچۋ ك مەلادزە» تانىمال تەلەجوباسىنا قاتىستى. «قازاقستان داۋىسى» جوباسىنان كەيىن ارۋ اۋەزوۆا, استانا قارعاباي «ەۋرازيا» ارناسىنان كورسەتىلگەن «ح-فاكتور» جوباسىنا قاتىسىپ, ەكەۋى دە گراند-فينالعا شىقتى. ەكەۋارا تارتىستا استانا باسىم داۋىسپەن جەڭىسكە جەتتى. جانعالي ابىشەۆ, نۇرمان ارىستانوۆ, نازاربەك, ارماناي جانە باسقالارى بەينەبايان ءتۇسىرىپ جاتىر. باتىرحان مالىكوۆ, ايدانا ريزا, اينارا ايتقاليەۆا, جالعالي ابىشەۆ, شاحاريزات سەيداحمەت – بارلىعى دا الماتىعا كوشىپ كەلدى. ولار وڭتۇستىك استانامىزدا ونەرىن ءارى قاراي شىڭداماق. بىلتىر «قازاقستان داۋىسى» اتتى ارنايى ءان جازىلىپ, ونى جوبا قاتىسۋشىلارى شاحاريزات, نۇرمان, دانيار, جانعالي ورىندادى. وسى انگە بەينەبايان ءتۇسىرىلدى.
– تانىمال انشىلەر, مۋزىكالىق پروديۋسەرلەر جوبا تالىمگەرلەرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناسىن العا تارتىپ, قالاعان ادامدارىن ءوزارا كەلىسىم ارقىلى گراند-فينالعا شىعارۋى مۇمكىن بە؟
– مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم – «قازاقستان داۋىسى» جوباسىنىڭ ءار شىعارىلىمىن مۋزىكالىق پروديۋسەرلەر قالت جىبەرمەي كورەدى. ولار جاقسى ءانشىنى بايقاسا, دەرەۋ ءىلىپ الىپ كەتەدى. ءبىز بۇعان ەشقانداي تىيىم سالا المايمىز. ويتكەنى, تاڭداۋ قاتىسۋشىنىڭ ءوز ەركىندە. مىسالى, العاشقى ماۋسىمدا جوبانىڭ فينالىندا ونەر كورسەتكەن ونەرپازداردىڭ ەشقايسىسى پروديۋسەرسىز قالمادى. ولاردىڭ اراسىندا پروديۋسەرلەردى 2-3 رەت اۋىستىرىپ ۇلگەرگەندەر دە بار. ال ەكىنشى ماۋسىمدا ءمادينا سادۋاقاسوۆانىڭ توبىنداعى ينديرا ەدىلباەۆاعا ءبىر ايدىڭ ىشىندە 40 شاقتى پروديۋسەر حابارلاسىپ, بىرگە جۇمىس ىستەۋدى ۇسىنعان. ينديرا ويلانا كەلىپ, تانىمال ءانشى ءالي وقاپوۆتى تاڭدادى. ال باۋىرجان رەتباەۆتى ءانشى, مۋزىكانت ءارى پروديۋسەر لۇقپان جولداسوۆ قامقورلىعىنا الدى. «داۋىس KZ» اتتى دۋەت قۇردى. ونىڭ قۇرامىنا جوبانىڭ العاشقى ماۋسىمىنا قاتىسقان بەرىك تۇرعاراەۆ پەن باۋىرجان رەتباەۆ ەندى.
ال تالىمگەرلەر بىرەۋ ايتتى ەكەن دەپ ءوز توبىنداعى قايسىبىر ءانشىنى جوبانىڭ كەلەسى كەزەڭىنە وتكىزە المايدى. ولار بۇل جەردە دوسىنىڭ نە تانىسىنىڭ ءوتىنىشىن ەمەس, ەڭ الدىمەن ءوزىنىڭ ابىرويىن ويلايدى. جالپى, بۇل جوبادا ارزانقول ءانشىنىڭ اقتىق سىنعا جەتۋى مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, تالىمگەرلەر جوبانىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ءوز توبىنداعى انشىلەرگە قولداۋ كورسەتكەنىمەن, جارتىلاي فينالدا ناعىز ءدۇلدۇلدى حالىق تاڭدايدى. بارلىعىن كورەرمەننىڭ جىبەرگەن سمس داۋىستارى شەشەدى. داۋىس بەرۋگە ەش كۇمان بولماسىن, ءبارى ءادىل ءوتتى.
– «قازاقستان داۋىسى» جوباسى بارىنشا ءادىل ءوتتى دەپ مالىمدەمە جاسالدى. وعان قاتىسۋشىلار دا كۇمان كەلتىرمەيدى. سوعان قاراماستان, ءالى كۇنگە دەيىن وسىنداي باسەكەلەردىڭ ءادىل بولاتىنىنا سەنبەيتىندەر بار...
– «قازاقستان داۋىسى» جوباسىندا دارىنسىز ءانشى سايىستى جالعاستىرا المايدى. وندايلار العاشقى ىرىكتەۋ كەزەڭىنەن دە وتە المايدى. ونان كەيىن سايىستىڭ بارلىق كەزەڭى كورەرمەننىڭ كوز الدىندا وتەدى. بۇل دودا وزگە مۋزىكالىق بايقاۋلار سەكىلدى 2-3 كۇندە اياقتالمايدى. جارتى جىلعا جۋىق ۋاقىت بويى كورەرمەننىڭ نازارىندا بولادى. حالىق تا اركىمنىڭ شاما-شارقىن بايقاپ, باعالاپ وتىرادى. جەڭىمپاز تەك سمس داۋىس ارقىلى انىقتالادى. بۇعان 100 پايىز كەپىلدىك بەرەمىن. تالىمگەردىڭ شاكىرتىنەن اقشا نەمەسە باسقا دا سىيلىق العانى راس بولسا, كەلىسىمشارت سول مەزەتتە كۇشىن جويادى. تالىمگەرلەر مۇنداي قادامعا بارادى دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى, ولار جوبانىڭ ارقاسىندا حالىققا ونان سايىن جاقىنداي ءتۇستى, كونتسەرتكە, تويعا كوپ شاقىرۋ الا باستادى, سونىڭ ارقاسىندا تابىستارى دا مولايا ءتۇستى. تەك جوبادان شىعىپ قالعان قاتىسۋشىلار «تالىمگەرگە اقشا بەرمەگەن سوڭ, مەنى تاڭدامادى» دەپ اشۋ-ىزامەن قاۋەسەت تاراتۋى مۇمكىن دەپ ويلايمىن.
– باس جۇلدەنى جەڭىپ العان مۇراتبەك حايرولدانىڭ ءارى قارايعى انشىلىك تاعدىرى قالاي جالعاسادى؟
– مۇراتبەكتى تالىمگەرى نۇرلان البان ءوز قامقورلىعىنا الدى. ول پروديۋسەرى رەتىندە شاكىرتىنە قولداۋ كورسەتۋگە نيەتتەنىپ وتىر. ەڭ الدىمەن جاڭا اندەر جازىپ, بەينەباياندار تۇسىرمەك. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق ءان بايقاۋلارىنا قاتىسۋدى دا جوسپارلاپ وتىر. الداعى انالار مەرەكەسى مەن ناۋرىز مەيرامىنا ارنالعان مەرەكەلىك باعدارلامالارعا قاتىسۋعا دايىندالىپ جاتىر. ال قازىر مۇراتبەكتىڭ باستى ماقساتى – تولىق ءبىلىم الىپ, ديپلومعا قول جەتكىزۋ. ءانشىنىڭ تاعدىرى ەڭ الدىمەن وزىنە بايلانىستى. «مەن – قازاقستان داۋىسىمىن» دەپ قاراپ وتىرسا, تەز-اق ۇمىتىلادى. سوندىقتان كوپ ىزدەنۋى كەرەك, جاڭا جاقسى اندەر جازىپ, تىڭدارماندارىن قۋانتۋى ءتيىس. مۇراتبەكتىڭ بولاشاقتا جاقسى ءانشى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
– كەنجە, اڭگىمەڭىزگە راحمەت. جاڭا ماۋسىمدا جاڭا جۇلدىزدار تۋسىن.
اڭگىمەلەسكەن
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.