كەشە پرەمەر-مينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن قارجى مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسى ءوتتى. وندا مينيسترلىك وتكەن جىلى اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىن شىعارىپ, الداعى ۋاقىتقا جوسپارلاعان ءىس-شارالارىمەن تانىستىردى.
القا وتىرىسىنا وزگە دە ءبىرقاتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان التاەۆ تا قاتىستى. وتىرىستى جۇرگىزگەن ەلىمىزدىڭ باس قارجىگەرى باقىت سۇلتانوۆ وتكەن جىلدىڭ وتە كۇردەلى بولعانىن ايتتى. «ءبارىڭىزگە بەلگىلى, وتكەن جىلى قارجىلىق جۇمىستار اسا قيىن جاعدايدا جۇرگىزىلدى. سوعان وراي مينيسترلىك ءار ىستە مۇقيات بولدى. بۇل ىقتياتتى ءىسىمىزدىڭ ناتيجەسى جامان ەمەس دەپ ويلايمىن. الەمدى جايلاعان ەكونوميكالىق داعدارىس ءوز قيىندىقتارىن كولدەنەڭ تارتتى.
وعان قاراماي مينيسترلىك قارجى ساياساتىن ساليقالى ءجۇرگىزە وتىرىپ, ءوز مىندەتىنە جۇكتەلگەن تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىنداۋعا تىرىستى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
مينيستر ەلىمىزدەگى ەكونوميكالىق كۇردەلى جاعداي بىلتىر عانا ەمەس, بۇرناعى جىلى باستالعانىن العا تارتتى. «ەكونوميكالىق داعدارىسقا بايلانىستى وتكەن جىلى بيۋدجەتتى جوسپارلاپ, جاساۋ كوپتەگەن قيىندىقتارعا تاپ كەلتىردى. سەبەبى, بۇرناعى 2014 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ مۇناي باعاسى قۇلدىراي باستاعان بولاتىن. مۇنايدىڭ باعاسى الەمدىك نارىقتا ارزانداي باستاعانىن مۇقيات باقىلاي ءجۇرىپ, كەز كەلەر قيىندىقتاردى بولجاپ, ءبىلىپ وتىردىق. ويتكەنى, ءبىزدىڭ ەكسپورتقا شىعاراتىن نەگىزگى تاۋارىمىز مۇناي ەكەنى بەلگىلى. ەلىمىزدىڭ بيۋدجەتىنە قۇيىلاتىن نەگىزگى قارجى دا وسى سالادان كەلەتىنى جاسىرىن ەمەس. بۇعان قوسا ايماقتاعى ساياسي احۋال دا قالىپتى بولمادى. سونداي-اق, ءبىزدىڭ نەگىزگى ساۋدا ارىپتەستەرىمىز رەسەي مەن قىتاي ەلىندە دە ەكونوميكالىق قيىندىقتار تۋىندادى», دەدى ب.سۇلتانوۆ.
سىرتقى ساۋدا ىسىندەگى كۇردەلى جاعدايلاردى ايتىپ وتكەن مينيستر, ەل ىشىندەگى ساۋدا-ساتتىقتا ورىن العان جاعىمسىز جاعدايلارعا دا توقتالدى. «راسىن ايتقاندا, ىشكى ءونىم ءوندىرۋ دە ءبىرشاما اقسادى. سەبەبى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتاعى ساۋدا باسەكەسىندە وتاندىق ونىمدەرىمىز كوپ جاعدايدا قارسىلاستارىنان جەڭىلىپ قالىپ جاتتى. سونىڭ سالدارىنان سالىق تولەمدەرى دە ءبىرشاما قىسقارىپ, مەملەكەت قازىناسىنا قۇيىلاتىن قارجى كولەمى ازايىپ قالعانى ءمالىم. بۇلارمەن بىرگە ايماقتاعى ەلدەردىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارى دەۆالۆاتسياعا ۇشىراپ, ساۋدا ءىسىن قيىنداتۋمەن قاتار, بانكتەردىڭ بەلسەندى جۇمىس ىستەۋىنە دە ءوز كەدەرگىلەرىن كەلتىردى. وسى جاعىمسىز سەبەپتەر بيۋدجەت پەن ۇلتتىق قورعا قۇيىلاتىن قارجى كولەمىن ازايتىپ جىبەردى. وسىنىڭ سالدارىنان بىزگە بيۋدجەتتى قاتارىنان ءۇش رەت قايتا قاراپ, وڭتايلاندىرۋىمىزعا تۋرا كەلدى. مۇنىڭ ءبارى قارجى سەكتورىنداعى ۆەدومستۆولارعا وڭاي سوقپاعانى انىق», دەدى مينيستر.
بيۋدجەتتى ناقتىلاۋدا كوپتەگەن قيىندىقتارعا ۇرىنعان مينيسترلىك, مۇناي باعاسىنىڭ تەربەلۋىنە قاراماي ءوز مىندەتىن اتقارىپ كەلەدى ەكەن. «وتكەن جىلى سوڭعى رەت بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ كەزىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي, «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 9 ملرد. اقش دوللارى بولىنەتىن بولدى. قازىرگى تاڭدا وسى جۇمىس ءوز رەتىمەن جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا اتالعان باعدارلامانى قارجىلاندىرۋعا بەس بىردەي حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى دا تارتىلىپ وتىرعانى ءمالىم. دەسەك تە, وتكەن جىلى شامالى بيۋدجەت تاپشىلىعى ورىن العانىن ايتپاي وتۋگە بولمايدى. وسىعان وراي ءبىز ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءۇش پايىزىن وسى ماقساتقا اۋدارۋعا ءماجبۇر بولدىق», دەدى باس قارجىگەر.
سالاداعى قيىندىقتار مەن جەمىستى جۇمىستارىن ىرىكتەپ, قورىتىندىلاعان مينيستر, الداعى ۋاقىتتا جوسپارداعى جۇمىستارىن جۇيەلى جۇرگىزە وتىرىپ, ەل بيۋدجەتىندە قارجى تاپشىلىعىنا جول بەرىلمەيتىندىگىن ايتىپ ءوتتى. قارجى جيناۋدا قارقىندى جۇمىس ىستەي وتىرىپ, قارجى بولۋدە جانە بولىنگەن قارجىنىڭ جاراتىلۋىنا قاداعالاۋ قاتايا تۇسەتىنىن قاداپ ايتتى. القا وتىرىسىنا قاتىسىپ وتىرعان ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى قوزىكورپەش جاڭبىرشين ءسوز الىپ, قارجى سالاسىنداعى ورگانداردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. «قۇرمەتتى ارىپتەستەر, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىندا قارجى مينيسترلىگىنىڭ الاتىن ورنى وراسان زور ەكەنىنە داۋ جوق. سوندىقتان مينيسترلىكتىڭ ءار اتقارعان ءىسى ەل دامۋىندا كورىنىس تابادى. ەستەرىڭىزدە بولسا, وتكەن جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي قارجىنى باقىلاۋعا قاتىستى مەملەكەتتىك اۋديت قىزمەتى ءجونىندە زاڭ قابىلداندى. مەن بۇل زاڭنىڭ بارلىق نورمالارىنا توقتالماي-اق, ونىڭ ءتيىمدى تۇستارىن قاجەتىمىزگە جاراتا بىلەيىك دەگىم كەلەدى. زاڭدا بۇرىن ەسكەرىلمەگەن كوپتەگەن پايدالى نورمالار بار. ماسەلەن, سەرتيفيكات بەرۋدە جۇكتەلەتىن مىندەتتەرگە ساي كوميسسيا قۇرىلىپ, ءتيىستى تەكسەرۋلەر مەن زەردەلەۋ ىستەرى مەملەكەت كىرىسىن ارتتىرا تۇسەتىنى انىق», دەدى كوميتەت توراعاسى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇدان بىلاي ەسەپ كوميتەتى تەك سىرتقى قارجىنى عانا باقىلاپ قويماي, ەل ىشىندەگى قارجىلاردىڭ جۇمسالۋ بارىسىن دا نازارىندا ۇستايتىن بولادى. سول ءۇشىن بۇدان بىلاي قارجى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگاندار ءوزارا جۇمىستارىن ۇيلەستىرۋى كەرەك. ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرجان ءالتاەۆ قارجى مينيسترلىگىمەن ءبىرلەسىپ اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالدى. «راسىن ايتقاندا, قارجى مينيسترلىگى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن اشىق جۇمىس ىستەپ, قاجەت جەرىندە كومەگىن اياماي وتىرعان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبىرى. ونى وتاندىق كاسىپكەرلەردىڭ ءبارى دە سەزىنىپ وتىر. بيزنەس قاۋىمداستىعى قارجىعا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ ۇنەمى ءتيىمدى شەشىلىپ كەلە جاتقانىنا ريزا. مىسالى, سوڭعى كەزدەردەگى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردا جاسالعان قولايلىلىقتار مەن ءتيىمدى قىزمەتتەر كاسىپكەرلەردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى دەۋگە نەگىز بار», دەدى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ن.التاەۆتىڭ سوزىنە زەر سالساق, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا عانا ەمەس, وسىعان قاتىستى زاڭدى دايىنداعاندا دا ەكى قۇرىلىم كوپ ءىستى كەلىسە وتىرىپ كەسىمدى شەشىمىن جاساعان ەكەن. زاڭدا كاسىپكەرلەردىڭ تالاپ-تىلەگى تولىق دەرلىك ەسكەرىلىپ, كورىنىس تاۋىپتى. ناتيجەسىندە, كوپتەگەن ۇساق كەدەرگىلەر جويىلىپ, قارجىمەن قاتار ونسىز دا قات ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە قول جەتكىزىپتى. وسىنى ايتقان پالاتانىڭ باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى وتكەن جىلعى ۇيلەسىمدى جۇمىستارعا توقتالا كەلىپ, اعىمداعى جىلدىڭ مىندەتتەرى جونىندە ايتىپ ءوتتى. «اعىمداعى جىلى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلارعا 8 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىرعانى ءمالىم. بۇل قاراجات مەملەكەتتىك بيۋدجەتپەن قاتار, «سامۇرىق-قازىنا» مەن ۇلتتىق كومپانيالاردان بولىنەتىنى بەلگىلى. مەنىڭ ايتپاعىم, وسى اقشانى يگەرەتىن وتاندىق كاسىپكەرلەر مەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اتالعان قاراجاتتىڭ ءار تەڭگەسى ءوز ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا جۇمسالۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ءسويتىپ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا جۇمسالاتىن ءار تيىن ەل اۋماعىندا قالادى», دەدى ن.التاەۆ.
القا وتىرىسىن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باقىتجان ساعىنتاەۆ قورىتىندىلادى. «ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كليماتىنىڭ قالاي بولماعى قارجى مينيسترلىگىنە بايلانىستى ەكەنى بارشاڭىزعا ايان. سەبەبى, ەل قازىناسىندا قارجى مول بولسا, ەكونوميكالىق جاعدايىمىز بەن الەۋمەتتىك تۇرمىسىمىز جاقسى بولاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان قارجى مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن جۇمىس جەڭىل ەمەس. ءبىرىنشىدەن, ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىنداعى قارجىلاردى جيناقتاپ, ەل قورجىنىنا الىپ كەلۋ كەرەك. وعان قوسا سول قارجىنى ورنىمەن ۇلەستىرە ءبىلىپ, ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءلازىم. بۇل جۇمىستار وڭاي شارۋا ەمەس», دەپ قايىردى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ سالىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ءىسى دە جۇرگىزىلدى. ونىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى بولعانىن الداعى ۋاقىت كورسەتەدى. وسىنى ايتقان ب.ساعىنتاەۆ سالاداعى باسىم باعىتتارعا توقتالدى. «قازىرگى كەزدە مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەت تە سالىقتىڭ جينالۋ بارىسى مەن ونىڭ بيۋدجەتكە كەلىپ قۇيىلۋىنا اسا كوڭىل ءبولىپ وتىر. سەبەبى, سالىقتان ءتۇسكەن قارجىنىڭ مول بولۋى ەل جاعدايىنا قاتتى اسەر ەتەدى. سوندىقتان سالىقتى جيناعاندا وتە مۇقيات بولعان ءلازىم. قازىر عانا ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دا وسى ماسەلەگە قاتىستى ءوز پىكىرىن جاقسى ايتىپ ءوتتى. راس, سالىقتىڭ مول جينالۋى ءۇشىن ءبىز بيزنەسكە قولايلى جاعدايلار جاساۋىمىز كەرەك. ەگەر كاسىپكەرلىك دامىپ, جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلسا جانە ءونىم مول شىعارىلا باستاسا ولاردان كەلەتىن سالىق كولەمى دە ۇلعايا تۇسەدى. ءسويتىپ, بيۋدجەتكە قۇيىلاتىن قارجى مولايا بەرەدى», دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
نۇرباي ەلمۇراتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».